یک عکاس حیاتوحش با پروژه Photo Ark تلاش میکند پرتره تمام حیوانات جهان را ثبت کند؛ مأموریتی برای نجات گونههای در خطر انقراض.
برای بسیاری از مردم، حیوانات در معرض خطر انقراض تنها نامهایی در کتابها یا تصاویر کوتاه مستندها هستند؛ اما یک عکاس آمریکایی تلاش میکند پیش از آنکه دیر شود، چهره واقعی آنها را ثبت کند. (National Geographic)
جوئل سارتوره، عکاس حیاتوحش، حدود ۲۰ سال پیش مأموریتی بلندپروازانه را آغاز کرد: ثبت پرتره تمام گونههای جانوری که در باغوحشها، آکواریومها و مراکز حفاظت از حیوانات سراسر جهان زندگی میکنند.
پروژه او با نام Photo Ark که با حمایت انجمن نشنال جئوگرافیک ادامه پیدا میکند، حالا به مجموعهای شامل بیش از ۱۸ هزار تصویر از حیوانات مختلف تبدیل شده است؛ از گونههای کوچک و کمتر شناختهشده گرفته تا حیوانات مشهور و در معرض خطر.
او درباره هدف پروژهاش میگوید:
بیشتر حیواناتی که از آنها عکس گرفتهام، اصلا در ذهن مردم نیستند. آنها خرس قطبی یا ببر نیستند؛ ماهیهای کوچک، گنجشکها، حشرهها و موجوداتی هستند که در خاک یا بالای درختان زندگی میکنند و کمتر کسی از آنها عکس میگیرد.
شروع مأموریت با تصویری از یک موش عجیب
نخستین حیوانی که سارتوره در سال ۲۰۰۶ برای Photo Ark ثبت کرد، یک موش حفار برهنه بود؛ جوندگانی بدون مو با دندانهای بزرگ که در آشپزخانه باغوحش کودکان لینکلن از آنها عکس گرفت.
به گفته او، شروع این پروژه با چنین موجود سادهای کاملا مناسب بود؛ چون هدف Photo Ark فقط ثبت حیوانات زیبا و مشهور نیست، بلکه میخواهد ارزش همه موجودات را نشان دهد.
تیم سارتوره برای رسیدن به حیوانات مختلف، به نقاط دورافتاده جهان سفر میکند. گاهی برای عکاسی از یک پرنده کمیاب در جنگلهای گینه نو کیلومترها راه میروند و گاهی فقط با یک چراغ در حیاط خانهای، از یک حشره کوچک عکس میگیرند.
برای این پروژه، هیچ حیوانی بیش از دیگری اهمیت ندارد. هر موجودی که ممکن است برای همیشه از روی زمین ناپدید شود، ارزش ثبت شدن دارد.
وقتی آخرین عضو یک گونه جلوی دوربین قرار گرفت
یکی از تأثیرگذارترین داستانهای Photo Ark به «تافی» مربوط میشود؛ یک قورباغه درختی پانامایی که آخرین عضو شناختهشده گونه خود بود.
سارتوره از آخرین عضو زنده قورباغه درختی پانامایی پیش از انقراض کامل این گونه، عکاسی کرد
قورباغه درختی پانامایی که در باغ گیاهشناسی آتلانتا نگهداری میشد، پس از نابودی جمعیت این گونه در طبیعت، به نمادی از بحران انقراض تبدیل شد. عامل اصلی نابودی بسیاری از قورباغههای منطقه، قارچی به نام کیترید بود که در دو دهه گذشته گونههای زیادی را از بین برد.
مارک ماندیکا، متخصص حفاظت از دوزیستان که مسئول نگهداری تافی بود، به سارتوره گفت هر روز هنگام ورود به محل نگهداری این قورباغه نگران است که شاید آن روز، آخرین روز زندگی او باشد. سپس جوئل و تیمش برای ثبت تصویر تافی به آنجا رفتند.
کمتر از دو سال بعد، تافی از دنیا رفت؛ اما تصویر او در Photo Ark باقی ماند و حتی در واتیکان روی نمای کلیسای سنت پیتر نمایش داده شد؛ همراه با پخش صدای آخرین بازمانده یک گونه که دیگر وجود نداشت.
پروژهای که از یک بحران خانوادگی متولد شد
پشت این مأموریت عظیم، داستانی شخصی وجود دارد. در سال ۲۰۰۶، همسر سارتوره به سرطان سینه مبتلا شد و او مجبور شد ماهها در کنار خانواده بماند و از فرزندانش مراقبت کند.
در همان دوران، او به نقاشیهای جان جیمز آدوبان، پرندهشناس مشهور آمریکایی، فکر میکرد؛ آثاری که تنها تصاویر باقیمانده از برخی پرندگان منقرضشده هستند.
همین موضوع ایدهای را در ذهنش شکل داد: چه میشود اگر از هر حیوان یک پرتره ثبت کنیم تا اگر روزی ناپدید شد، دستکم تصویری از آن باقی بماند؟ چیزی که ابتدا فقط راهی برای سرگرم ماندن در دوران سخت زندگی بود، به پروژهای جهانی و مأموریت اصلی زندگی او تبدیل شد.
تیمی که برای ثبت زندگی روی زمین میجنگد
Photo Ark تنها کار یک عکاس نیست. سارتوره با شبکهای گسترده از زیستشناسان، باغوحشها، مراکز حفاظت از حیوانات و پژوهشگران در سراسر جهان همکاری میکند.
سارتوره گاهی مجبور است برای عکاسی از یک گونه، ماهها دنبال مجوز باشد
پسر او، کول سارتوره، یکی از اعضای اصلی تیم است و در بخشهای فنی، نورپردازی و آمادهسازی صحنهها فعالیت میکند. سارتوره میگوید زمانی که دیگر توان ادامه کار نداشته باشد، پسرش پروژه را ادامه خواهد داد.
گاهی هماهنگی برای تنها چند دقیقه عکاسی، ماهها زمان میبرد. برای مثال، تیم Photo Ark برای ثبت تصویر برخی حیوانات کمیاب باید مدتها برای دریافت مجوز و دسترسی به آنها منتظر بماند.
عکسی که میتواند سرنوشت یک گونه را تغییر دهد
هدف Photo Ark فقط ساخت یک آرشیو زیبا نیست؛ سارتوره امیدوار است تصاویر او بتوانند توجه عمومی و حمایت مالی برای حفاظت از حیوانات را افزایش دهند.
یکی از نمونههای موفق این پروژه، گنجشک علفزار فلوریدا بود. تعداد این پرنده کوچک زمانی به حدود ۷۵ عدد کاهش پیدا کرده بود و تلاشهای حفاظتی چندان مورد توجه قرار نمیگرفت.
اما پس از ثبت تصویر این پرنده از سوی سارتوره، توجه بیشتری به وضعیت آن جلب شد و برنامههای حفاظتی جدیدی برای نجاتش شکل گرفت.
ساندرا اسنکنبرگر، زیستشناس سازمان خدمات ماهی و حیاتوحش آمریکا، درباره نقش سارتوره گفت:
اگر جوئل نبود، احتمالا گنجشک علفزار فلوریدا دیگر وجود نداشت.
۱۸ هزار تصویر و مسیری که هنوز تمام نشده است
در سال ۲۰۲۶، پروژه Photo Ark از مرز ۱۸ هزار گونه عبور کرد. یکی از حیواناتی که برای رسیدن به این نقطه انتخاب شد، «ماهی دست قرمز» بود؛ موجودی کوچک دریایی که با بالههای تغییرشکلیافته خود روی کف اقیانوس راه میرود. تنها حدود ۵۲۰ نمونه از این گونه باقی مانده است و سارتوره آن را نمادی از تلاش برای بقا میداند.
جوئل تخمین میزند حتی با سرعت فعلی، ثبت مجموعهای کامل از گونههای جانوری زمین دستکم ۲۵ سال دیگر زمان میبرد.
سارتوره میگوید:
ما در Photo Ark بازی بلندمدت انجام میدهیم. حاضر هستیم سالها صبر کنیم تا فرصت دیدن و ثبت یک گونه را پیدا کنیم.
برای او هر عکس فقط یک تصویر نیست؛ فرصتی است برای اینکه مردم پیش از نابودی یک موجود، آن را ببینند و شاید برای نجاتش کاری انجام دهند.
