تصمیم جنجالی رژیم اسرائیل برای به رسمیت شناختن کشتار ارامنه بهعنوان «نسلکشی» و واکنش تند آنکارا، بار دیگر تنش میان دو طرف را در کانون تحولات منطقه قرار داده است.
ایلنا نوشت: تصمیم اخیر رژیم اسرائیل مبنی بر به رسمیت شناختن کشتار ارامنه در دوران امپراتوری عثمانی بهعنوان «نسلکشی»، موج تازهای از تنش را در روابط آنکارا و تلآویو رقم زده است؛ تصمیمی که از نگاه ناظران، تنها یک موضعگیری تاریخی نیست، بلکه حامل پیامهای سیاسی و راهبردی در قبال ترکیه نیز به شمار میرود.
هرچند این مصوبه برای لازمالاجرا شدن نیازمند تصویب کنست است، اما مقامهای ترکیه بدون انتظار برای رأی پارلمان اسرائیل، به سرعت واکنش نشان دادند. وزارت امور خارجه، ریاست جمهوری و حزب عدالت و توسعه این اقدام را محکوم کرده و آن را اقدامی سیاسی با اهداف مشخص علیه ترکیه توصیف کردند.
ترکیه وقوع کشتار ارامنه در سالهای پایانی امپراتوری عثمانی را انکار نمیکند، اما معتقد است این رخدادها در بستر جنگ، آشوبهای داخلی و قحطی روی داده و اطلاق عنوان «نسلکشی» به آن، فاقد مبنای تاریخی و حقوقی است.
اگرچه کشورهای متعددی از جمله آمریکا و فرانسه در سالهای گذشته نیز مواضعی مشابه اتخاذ کردهاند، اما تصمیم اخیر اسرائیل به دلیل شرایط حساس منطقه و سطح تنش میان دو طرف، از نگاه آنکارا ابعاد متفاوتی یافته است.
ارزیابی آنکارا از اهداف تلآویو
یک منبع در پارلمان ترکیه اعلام کرده است که این موضوع در نشست نمایندگان ائتلاف حاکم، شامل حزب عدالت و توسعه و حزب حرکت ملی، مورد بررسی قرار گرفته و ارزیابیهای اولیه نشان میدهد تلآویو در تلاش است همزمان با برگزاری اجلاس سران ناتو در آنکارا، موقعیت سیاسی و دیپلماتیک ترکیه را تحت فشار قرار دهد.
بر اساس این ارزیابی، اسرائیل همچنین میکوشد روند عادیسازی روابط میان ترکیه و ارمنستان و نیز پیشرفت مذاکرات میان ایروان و باکو را با مانع روبهرو کند؛ روندی که پس از سالها تنش و درگیری، وارد مرحلهای تازه شده است.
در همین حال، جمهوری آذربایجان نیز با محکوم کردن تصمیم اسرائیل، موضعی همسو با ترکیه اتخاذ کرده است؛ موضعی که با توجه به روابط نزدیک باکو و تلآویو، از پیچیدگی معادلات منطقهای حکایت دارد.
از اختلاف سیاسی تا رقابت امنیتی
روابط ترکیه و اسرائیل از زمان آغاز جنگ غزه در سال ۲۰۲۳ به شدت تیره شده است. دو طرف طی این مدت بارها یکدیگر را به ارتکاب جنایت، نقض حقوق بشر و حمایت از اقدامات تروریستی متهم کردهاند، هرچند روابط دیپلماتیک میان آنها هنوز به طور کامل قطع نشده است.
در ماههای اخیر، شماری از اندیشکدههای غربی نسبت به احتمال افزایش تنش و حتی رویارویی مستقیم میان دو کشور هشدار دادهاند. افزایش نفوذ ترکیه در سوریه، توسعه صنایع دفاعی و پهپادی این کشور و گسترش همکاریهای نظامی آن با غرب، از جمله عواملی است که به باور این مراکز، نگرانیهای امنیتی اسرائیل را افزایش داده است.
در مقابل، اسرائیل نیز با توسعه همکاریهای راهبردی با یونان و قبرس، تلاش کرده است موازنه قدرت در شرق مدیترانه را به سود خود حفظ کرده و دامنه نفوذ ترکیه در این منطقه را محدود کند.
نقش آمریکا در مهار تنش
با وجود اختلافات فزاینده، ایالات متحده همچنان مهمترین حلقه مشترک میان دو طرف به شمار میرود. اسرائیل نزدیکترین متحد واشنگتن در منطقه است و ترکیه نیز به عنوان یکی از اعضای کلیدی ناتو، روابط راهبردی خود با آمریکا را حفظ کرده است.
در عین حال، روابط شخصی رجب طیب اردوغان و دونالد ترامپ در ماههای اخیر به بهبود نسبی مناسبات آنکارا و واشنگتن کمک کرده است؛ موضوعی که برخی تحلیلگران آن را عاملی بازدارنده در برابر تشدید تنش میان ترکیه و اسرائیل میدانند.
با این حال، تداوم اختلافات بر سر جنگ غزه، آینده سوریه، رقابت بر سر نفوذ منطقهای و آرایش جدید ائتلافهای امنیتی، این پرسش را بیش از گذشته مطرح کرده است که آیا رقابت آنکارا و تلآویو همچنان در چارچوب فشارهای سیاسی و بازدارندگی متقابل باقی خواهد ماند یا در آینده وارد مرحلهای پرتنشتر خواهد شد.