مهدی حاجیوند، کارشناس اقتصاد ورزش- پاناما از جمله کشورهای حاضر در جام جهانی ۲۰۲۶ بهعنوان یکی از تیمهای تازهنفس کونکاکاف، و نیز نمونهای منحصربهفرد از پیوند میان «اقتصاد خدماتی با درآمد بالا» و «صنعت فوتبال رویدادمحور با دستاوردی تاریخی» مورد توجه قرار میگیرد.
به گزارش تجارت نیوز، پاناما با جمعیتی حدود ۴.۵ میلیون نفر و بر اساس گزارش بانک جهانی، با تولید ناخالص داخلی اسمی در حدود ۸۷ میلیارد دلار، اقتصادی با درآمد سرانه تقریبی ۱۹,۳۰۰ دلار دارد که در زمره کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا قرار میگیرد و نرخ رشد اقتصادی آن حدود ۴.۵ درصد پیشبینی شده است. در چنین ساختاری، فوتبال در پاناما یکی از مهمترین ابزارهای «برندسازی ملی، دیپلماسی عمومی و اهرمی برای افزایش جذابیت گردشگری و سرمایهگذاری» محسوب میشود.
با توجه به اینکه اقتصاد این کشور به شدت به کانال پاناما وابسته است و هرگونه تغییر در ترانزیت جهانی میتواند آن را با چالش مواجه کند، حضور در جام جهانی به فرصتی طلایی برای معرفی پاناما بهعنوان «مقصدی امن، مدرن و متصل به جهان» و کاهش وابستگی به کانال از طریق تقویت برند ملی تبدیل شده است.
ساختار اقتصاد کلان و اثر آن بر ورزش
اقتصاد پاناما عمدتا بر پایه خدمات بهویژه لجستیک، حملونقل، بانکداری و گردشگری شکل گرفته است. با این حال، اقتصاد این کشور با چالشهایی مانند وابستگی شدید به کانال پاناما و آسیبپذیری در برابر تغییرات اقلیمی مواجه است. هرچند سهم مستقیم ورزش در تولید ناخالص داخلی ناچیز است، اما اثر غیرمستقیم آن از طریق «برندینگ ملی»، «جذب گردشگران»، «صادرات استعداد» و «جلب توجه رسانهای» بهویژه پس از صعود تاریخی دومین بار متوالی به جام جهانی، در حال افزایش است.
در سطح حکمرانی ورزشی، فدراسیون فوتبال پاناما (FEPAFUT) با حمایت برنامه «FIFA Forward» زیرساختهای خود را ارتقا داده و بر روی توسعه آکادمیهای استعدادیابی و بهبود لیگ داخلی متمرکز شده است.
صعود تاریخی و تضمین درآمد ارزی
مهمترین رویداد در تاریخ اقتصاد فوتبال پاناما، دومین صعود متوالی این کشور به مرحله نهایی جام جهانی ۲۰۲۶ است که پس از نخستین حضور در روسیه ۲۰۱۸، بار دیگر شگفتیسازی آنها را در سطح جهانی به نمایش گذاشته است. بر اساس اعلام فیفا، هر تیم حاضر در این مسابقات حداقل ۹ میلیون دلار جایزه نقدی دریافت میکند که شامل ۱.۵ میلیون دلار برای هزینههای آمادهسازی و سازماندهی است. این مبلغ برای اقتصادی با تولید ناخالص داخلی ۸۷ میلیارد دلاری، هرچند از نظر کلان اقتصادی چندان قابل توجه نیست، اما از منظر تزریق مالی به فدراسیون فوتبال و امکان سرمایهگذاری مجدد در زیرساختهای پایه بسیار حائز اهمیت است.
در صورت صعود از مرحله گروهی، این جوایز تا ۱۰.۵ میلیون دلار افزایش مییابد و در صورت قهرمانی، کل جایزه به ۵۰ میلیون دلار خواهد رسید. پاناما در گروه F همراه با اروگوئه، مراکش و تایلند قرار گرفته است و با توجه به حریفان، شانس صعود به مراحل بالاتر و افزایش درآمد وجود دارد.
بازار نقل و انتقالات و ارزش تیم ملی
بر اساس دادههای سایت معتبر ترنسفر مارکت، ارزش کل ترکیب تیم ملی پاناما حدود ۵۰ میلیون دلار برآورد شده است. باارزشترین بازیکن این تیم، خوزه فاخاردو با ارزش ۵ میلیون یورو است و دیگر بازیکنان شاخصی مانند میگل کامارگو و ادگار بالدراما نیز نقش کلیدی در ترکیب تیم دارند.
این ارزشگذاری نشاندهنده پتانسیل صادرات استعداد از پاناما به بازارهای بزرگتر آمریکای شمالی و اروپا است، هرچند این کشور در مقایسه با قدرتهای سنتی صادرکننده بازیکن در جایگاه پایینتری قرار دارد، اما روند روبهرشدی را نشان میدهد.
لیگ داخلی پاناما هم با حضور ۱۲ تیم، همچنان در مراحل اولیه توسعه تجاری قرار دارد و باشگاههای این کشور برای بقا و توسعه به شدت به فروش بازیکن به بازارهای خارجی (بهویژه آمریکا، مکزیک و کلمبیا) وابسته هستند.
برنامه جبران خدمات باشگاهی؛ درآمد مستقیم برای باشگاههای داخلی
همچنین یکی از ویژگیهای منحصربهفرد اقتصاد فوتبال پاناما در این دوره، ورود قابل توجه باشگاههای داخلی به چرخه درآمدی فیفا از طریق برنامه جبران خدمات باشگاهی (Club Benefits Programme) است. بر اساس این برنامه، فیفا به ازای هر روزی که بازیکنان در اردوی تیم ملی (از دوره آمادهسازی تا پایان حضور در جام) حضور داشته باشند، مبلغی را به باشگاهها پرداخت میکند.
نرخ روزانه در این دوره حدود ۱۱,۰۰۰ دلار آمریکا به ازای هر بازیکن در هر روز است و با توجه به ترکیب نهایی ۲۶ نفره که تعدادی از بازیکنان آن نماینده باشگاههای داخلی هستند، باشگاههایی مانند Independiente، Sporting San Miguelito و Tauro میتوانند مبالغ قابلتوجهی از این محل دریافت کنند که در صورت صعود پاناما به مراحل حذفی، این درآمدها برای هر روز اضافی افزایش خواهد یافت.
تیم ملی؛ نماد غرور ملی و موتور برندینگ
تیم ملی پاناما با لقب «بازهای سرخ» مهمترین نماد ورزشی کشور در سطح جهان محسوب میشود. حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ که پس از عملکرد قابلقبول در جام جهانی ۲۰۱۸ و حذف در آستانه جام جهانی ۲۰۲۲، بار دیگر در سطح بالایی از اکسپوژر رسانهای قرار گرفته، به ارتقای برند ملی و افزایش جذابیت پاناما برای گردشگری و سرمایهگذاری کمک شایانی کرده است.
اثر اقتصادی تیم ملی از سه مجرای اصلی ارتقای برند ملی از طریق معرفی پاناما بهعنوان مقصدی مدرن و امن برای گردشگری و سرمایهگذاری، جذب گردشگران ورزشی که هزاران هوادار پانامایی را به ایالات متحده میکشاند، و افزایش ارزش تجاری بازیکنان تحقق مییابد.
اقتصاد هواداری و گردشگری ورزشی
اقتصاد هواداری در پاناما، هرچند عمدتا ماهیت اجتماعی و فرهنگی دارد تا تجاری، اما حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ جریانهای موقت گردشگری ورزشی را به شدت تقویت کرده است. تخمین زده میشود که حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار هوادار پانامایی به ایالات متحده سفر کنند که هر یک به طور متوسط 3تا 5 هزار دلار هزینه خواهند کرد که در مجموع به معنای تزریق ۳۰ تا ۷۵ میلیون دلار به اقتصادهای محلی شهرهای میزبان (و به طور غیرمستقیم، بازگشت بخشی از آن به اقتصاد پاناما از طریق خدمات حملونقل، اقامت و کالاهای ورزشی) است.
همچنین دیاسپورای قابل توجه پاناما در ایالات متحده (حدود ۲۰۰ هزار نفر) به عنوان یک بازار مصرفکننده بالقوه برای کالاهای ورزشی و خدمات مرتبط با فوتبال عمل میکنند و فروش البسه رسمی تیم ملی و سایر کالاهای ورزشی در این دوره با رشد چشمگیری مواجه شده است.
پاناما؛ الگوی جهش اقتصادی مبتنی بر رویداد در آمریکای مرکزی
اقتصاد فوتبال پاناما نمونهای از یک مدل جهش اقتصادی مبتنی بر رویدادهای بزرگ ورزشی در کشورهای با اقتصاد خدماتی است. در شرایطی که اقتصاد کلان کشور با وابستگی به کانال پاناما و چالشهای اقلیمی مواجه است، حضور در جام جهانی به یکی از مهمترین رویدادهای رسانهای و اقتصادی تاریخ این کشور تبدیل شده است.
مهمترین عوامل موفقیت این مدل، ترکیب سه عنصر کلیدی است؛ دستیابی به موفقیت تاریخی در صعود متوالی به جام جهانی که جوایز نقدی قابلتوجهی را تضمین میکند، بهرهمندی از برنامه جبران خدمات باشگاهی فیفا که منابع مالی قابلتوجهی را مستقیماً به باشگاههای داخلی تزریق میکند، و همافزایی با استراتژی توسعه ملی که از برندینگ ورزشی بهعنوان اهرمی برای جذب گردشگر و سرمایه استفاده میکند.
در نهایت، تجربه پاناما نشان میدهد در اقتصادهای نوظهور آمریکای مرکزی، اگر صنعت فوتبال بتواند با حضور در رویدادهای جهانی و برنامههای توسعه نهادی همراه شود، میتواند به یکی از مؤثرترین ابزارهای برندسازی ملی، جذب سرمایهگذاری خارجی و تحکیم جایگاه بینالمللی تبدیل شود.
چالش اصلی اکنون برای این کشور، سرمایهگذاری مجدد عواید ۹ میلیون دلاری جام جهانی و درآمد باشگاهی در زیرساختهای پایدار ورزشی، آکادمیهای استعدادیابی و توسعه لیگ داخلی است تا از این جهش تاریخی حداکثر استفاده را ببرد و بتواند در دورههای آینده نیز حضوری پایدار در سطح بالای فوتبال جهان داشته باشد.
گزارشهای بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.