از وعده بازگشت همسر و گشایش مالی تا فروش شمع و محصولات برکت مدعیان امور ماورایی با سوءاستفاده از مشکلات و باورهای مردم، بازاری پرسود برای خود ساختهاند.
خبرگزاری مهر - گروه جامعه: گاهی یک اختلاف زناشویی، گاهی ترس از جدایی، گاهی شکست مالی و گاهی ناامیدی از آینده نقطه شروع مراجعه به رمالها و مدعیان امور ماورایی برای افراد متفاوت است، اما مقصد بسیاری از آنها به یک نقطه ختم میشود؛ جایی که امید به حل مشکلات زندگی به ابزاری برای کسب درآمد عدهای سودجو تبدیل میشود. افرادی که با وعده بازگشت همسر، باز شدن بخت، افزایش ثروت، رفع طلسم و حتی تغییر سرنوشت، از نگرانی و درماندگی دیگران تجارت میکنند.
تصور کنید زنی را که پس از ماهها اختلاف با همسرش، دیگر راهی برای بازگرداندن آرامش به خانه پیدا نمیکند. گفتوگو با همسر، مشورت با خانواده و تلاش برای حل اختلافات نتیجهای نداشته است. در همین شرایط، صفحهای در فضای مجازی توجه او را جلب میکند؛ صفحهای که مدعی است با چند دستور معنوی، شمع مخصوص، ذکر زمانبندیشده یا یک دوره انرژیدرمانی میتواند زندگی او را متحول کند.
در سوی دیگر، مردی قرار دارد که کسبوکارش با مشکل مواجه شده و برای خروج از بحران مالی به دنبال راهی فوری است. او نیز با فردی مواجه میشود که وعده گشایش روزی، رفع موانع و باز شدن مسیر موفقیت را میدهد. شاید در ابتدا مبلغ چندانی پرداخت نکند، اما بهتدریج با پیشنهاد خرید بستههای گرانقیمت، شرکت در جلسات اختصاصی و تهیه محصولات بهاصطلاح معنوی روبهرو میشود.
این دو تصویر، نمونههایی از موقعیتهایی هستند که میتوانند افراد را به دام مدعیان امور ماورایی بیندازند؛ بازاری که مشتریان آن بر اساس نیازهای واقعی و نگرانیهای عمیق زندگی جذب میشوند.
از فنگشویی تا فروش برکت؛ پشتپرده یک شبکه ۲۴ نفره
اظهارات اخیر سیدعلی کاظمی، سخنگوی قوه قضاییه، درباره شناسایی و دستگیری اعضای یک شبکه فعال در زمینه سوءاستفاده از باورهای دینی و اعتقادات مذهبی، بار دیگر ابعاد این پدیده را به موضوعی جدی در حوزه آسیبهای اجتماعی تبدیل کرده است.
کاظمی در تشریح این پرونده اعلام کرد که پس از دریافت گزارش ضابطان، دادستانی تهران از طریق دادسرای امنیت به موضوع ورود کرد و در نتیجه بررسیها و اقدامات انجامشده، ۲۴ نفر دستگیر شدند.
به گفته سخنگوی قوه قضاییه، این افراد بهصورت شبکهای فعالیت میکردند و ارتباط کاملی میان اعضای مجموعه وجود داشته است؛ بهگونهای که یک مرد برای اعضای دیگر، که عمدتاً زنان بودند، محتوای مشخص تولید میکرد و آنها مطالب را به شکل هماهنگ در فضای مجازی منتشر میکردند.
بر اساس توضیحات کاظمی، فرد اصلی این مجموعه از حدود سال ۱۴۰۰ فعالیت خود را با موضوعاتی مانند معماری و فنگشویی آغاز کرده و با طرح موضوعاتی نظیر «۵ صبح»، «برکات ۵ صبح» و معرفی کتابهای مرتبط، مخاطبان خود را شناسایی و حلقههایی برای ارتباط با آنها ایجاد کرده بود.
این فعالیتها بهتدریج از موضوعات اولیه فراتر رفت و به تشکیل گروههایی در شهرهای مختلف انجامید. دورهمیها نیز معمولاً در مکانهای پرزرقوبرق، هتلها و کافههای خاص برگزار میشد و با اهدای هدایا و جوایز، تلاش میشد افراد بیشتری جذب این مجموعه شوند.
اما بخش قابل تأمل پرونده، شیوههایی است که برای جلب اعتماد و کسب درآمد از مخاطبان استفاده میشد.
سخنگوی قوه قضاییه از فروش محصولاتی با عناوینی مانند «لیوان برکت»، «کاسه برکت» و «قفلشکنهای معنوی» خبر داد و گفت در این مجموعه حتی زمانهای خاصی برای انجام اذکار تعیین و به مردم فروخته میشد. برگزاری دورهمیهایی با ادعای دریافت انرژی از طبیعت، در آغوش گرفتن درختان به مدت دو روز و فروش بستههای ویژه مرتبط با ماه کامل و ماهگرفتگی نیز از دیگر اقدامات این شبکه بوده است.
کاظمی همچنین از فعالیت فردی خبر داد که در شمال تهران مکانی را با اجاره ماهانه ۵۰۰ میلیون تومان در اختیار گرفته و در زیر آن کارگاه شمعسازی راهاندازی کرده بود. شمعهایی با رایحه خوش تولید میشد و با این ادعا که روشن کردن آنها میتواند زندگی افراد را روشن کند، به مشتریان فروخته میشد.
به گفته وی، شمعی که حدود ۲۰۰ هزار تومان ارزش داشت، به قیمت ۱۵ میلیون تومان عرضه میشد.
سخنگوی قوه قضاییه همچنین اعلام کرد درآمد خالص یکی از افراد این مجموعه در جریان یکی از سفرها به بیش از ۱۵ میلیارد تومان رسیده بود؛ رقمی که ابعاد اقتصادی فعالیت این شبکه را نشان میدهد.
مشتریان این بازار؛ زنانی نگران زندگی مشترک و مردانی گرفتار مشکلات مالی
یکی از نکات مهم در این پرونده، وضعیت افرادی است که به این مجموعهها مراجعه میکنند. برخلاف تصور عمومی، مراجعه به رمالها و مدعیان امور ماورایی محدود به زنان یا گروه خاصی از جامعه نیست. مردان نیز برای حل مشکلات اقتصادی، بازگشت همسر، ازدواج، موفقیت شغلی و رفع گرفتاریهای زندگی به چنین افرادی مراجعه میکنند.
زنی که از جدایی میترسد، ممکن است به دنبال راهی برای بازگرداندن همسرش باشد. زنی دیگر که در انتظار ازدواج است، شاید برای باز شدن بخت خود هزینه کند. در سوی دیگر، مردی قرار دارد که پس از شکست مالی، به دنبال راهی برای رونق کسبوکارش میگردد یا فردی که تصور میکند شخصی با انجام طلسم، مانع پیشرفت زندگی او شده است.
در چنین شرایطی، وعدههای سریع و قطعی میتواند برای فرد گرفتار جذاب باشد؛ بهویژه زمانی که احساس میکند راههای معمول برای حل مشکل را امتحان کرده و نتیجهای نگرفته است.
کاظمی نیز در تشریح پرونده اخیر به همین موضوع اشاره کرده و گفته است برخی از مراجعهکنندگان با مشکلات خانوادگی، کاهش درآمد و شکست در زندگی مواجه بودند و با این تصور که مراجعه به این افراد میتواند گرهی از مشکلاتشان باز کند، مبالغی را پرداخت میکردند.
به گفته سخنگوی قوه قضاییه، حتی برخی افراد کمدرآمد برای پرداخت این مبالغ با دشواری روبهرو بودند و دور از چشم خانواده پول تهیه میکردند تا شاید گشایشی در زندگیشان ایجاد شود.
اینجاست که ماجرا از یک باور شخصی فراتر میرود؛ فردی که برای نجات زندگی مشترک یا خروج از بحران مالی به این مجموعهها مراجعه کرده، ممکن است نهتنها مشکلش حل نشود، بلکه با از دست دادن پسانداز و سرمایه خود، گرفتار مشکلات تازهای شود.
وقتی امید به ابزار اخاذی تبدیل میشود
یکی از خطرناکترین ابعاد این پدیده، شکلگیری وابستگی مالی و روانی میان مراجعهکننده و مدعیان امور معنوی است.
فردی که برای حل یک مشکل مشخص مراجعه کرده، ممکن است پس از مدتی با فهرستی از مشکلات جدید مواجه شود. به او گفته میشود انرژی منفی در زندگیاش وجود دارد، طلسمی مانع ازدواج او شده، شخصی برایش دعا یا جادو گرفته یا برای جلوگیری از اتفاقات ناگوار باید اقدامات دیگری انجام دهد.
در چنین شرایطی، هر پرداخت مالی میتواند مقدمه مطالبه بعدی باشد. ابتدا خرید یک شمع یا شرکت در یک جلسه، سپس تهیه بستههای گرانقیمت و در نهایت پرداخت مبالغ بیشتر برای دورههای اختصاصی.
خطر ماجرا فقط از دست رفتن پول نیست. فردی که اختلاف خانوادگی خود را به طلسم یا دخالت شخص ثالث نسبت میدهد، ممکن است به همسر، اعضای خانواده یا اطرافیان خود بدبین شود. در نتیجه، به جای حل مسئله از مسیر گفتوگو و مشاوره، زمینه اختلافات تازهای در زندگی او شکل میگیرد.
مراجع تقلید چه میگویند؟
در برخی موارد نیز اعتماد به این افراد میتواند موجب تأخیر در دریافت خدمات پزشکی، روانشناختی و حقوقی شود؛ موضوعی که بهویژه در بحرانهای خانوادگی و سلامت اهمیت دارد.
مراجع تقلید؛ تفاوت دعا با تجارت خرافات در کنار ابعاد اجتماعی و اقتصادی این پدیده، بررسی دیدگاه مراجع تقلید نیز نشان میدهد میان دعاهای معتبر دینی و فعالیت افرادی که با عنوان دعانویس و رمال از مشکلات مردم کسب درآمد میکنند، تفاوت روشنی وجود دارد.
آیتالله ناصر مکارم شیرازی در پاسخ به پرسشی درباره دعانویسی تأکید کرده است: «نوشتن دعاهایی که از حضرات معصومین (علیهمالسلام) رسیده و در کتب معتبر موجود است، اشکالی ندارد. ولی دعانویسی حرفهای، که شغل افراد سودجوست، صحیح نیست و غالب کتابهایی که به آن استناد میکنند، اعتباری ندارد.»
وی همچنین با اشاره به فعالیت مدعیان امور ماورایی تصریح کرده است: بسیاری از مدّعیان آن افرادی دروغگو یا خطاکارند و فالگیری از خرافات است و گرفتن پول برای گرفتن فال جایز نیست.»
آیتالله لطفالله صافی گلپایگانی نیز در پاسخ به استفتایی درباره مراجعه به فالگیرها و دعانویسان گفته است: «نوشتن دعاهایی که با دلیل معتبر از ائمه معصومین علیهمالسلام نقل شده و اجرت گرفتن در مقابل آن، اشکال ندارد ولی مراجعه به فالگیرها یا دعانویسانی که به صورتهای مختلفه از منابعی که اعتبار شرعی ندارد نقل میکنند یا مینویسند جایز نیست و پول گرفتن اینگونه اکل مال به باطل و حرام است.
آیتالله علوی گرگانی نیز با اشاره به رواج فعالیتهای سودجویانه تحت عنوان دعانویسی تأکید کرده است: دعا نویسی از نظر شرعی اشکال ندارد ولی فالگیری و جنگیری مورد تأیید نیست؛ ولی دعانویسی که فعلاً در مملکت ما رواج دارد و بیشتر افراد کلاهبردار به این امر مشغول هستند جایز نیست زیرا بسیاری از آنها معلومات کافی در این امر ندارند و گرفتن چنین پولهایی هم خالی از شبهه نیست و ما نباید خودمان را در معرض سوءاستفاده اینگونه افراد قرار دهیم.
مجموع این دیدگاهها یک مرزبندی مهم را روشن میکند؛ اعتقاد به دعا و توسل به معنای تأیید هر فردی نیست که با ادعای ارتباط با نیروهای ناشناخته، از مردم پول مطالبه میکند. مسئله اصلی، سوءاستفاده از باورهای دینی و تبدیل نیازهای معنوی مردم به یک فعالیت درآمدزا و فریبکارانه است.
برخورد قضایی با شبکههای سوءاستفاده از باورهای مردم
سخنگوی قوه قضاییه درباره اقدامات قانونی در پرونده اخیر اعلام کرده است که متهمان ابتدا با قرار بازداشت مواجه شدند، اما در ادامه قرار وثیقه برای آنها صادر و وثیقهها اخذ شد و تفهیم اتهام صورت گرفت.
کاظمی با اشاره به ماده ۵۰۰ مکرر قانون مجازات اسلامی گفت این ماده که در دیماه سال ۱۳۹۹ به تصویب رسیده، در خصوص مقابله با عرفانهای کاذب، فرقهگرایی و موضوعات مرتبط است و اتهامات متهمان این پرونده نیز بر اساس همین ماده تفهیم شده است.
مطابق متن این ماده، برخی اقدامات گروهی با استفاده از شیوههای کنترل ذهن و القائات روانی، در صورت تحقق شرایط قانونی، جرمانگاری شده است. از جمله این اقدامات، رفتارهایی است که موجب تسلط روانی یا جسمی بر دیگران و بهرهکشی و سوءاستفاده مالی از آنها شود.
سخنگوی قوه قضاییه همچنین از شناسایی اموال حاصل از فعالیت این مجموعه خبر داده و تأکید کرده است اموالی که از این طریق به دست آمده، ضبط خواهد شد.
وی از افرادی که در این زمینه شکایتی دارند خواسته است برای پیگیری موضوع به دادسرای امنیت تهران مراجعه کنند.
روانشناس: افراد در شرایط درماندگی به دنبال راهحل فوری هستند
اما پرسش اساسی این است که چرا برخی افراد با وجود مشاهده تناقضها و ادعاهای عجیب، همچنان به رمالها و مدعیان امور ماورایی اعتماد میکنند؟
لیلا رحیمیان، روانشناس بالینی، در گفتوگویی درباره چرایی مراجعه افراد به دعانویسان و فالگیران، یکی از دلایل این گرایش را ناآشنایی جامعه با کارکرد رواندرمانی و مشاوره عنوان کرده است.
رحیمیان تأکید کرده است نمیتوان تمام افرادی را که به دعانویس مراجعه میکنند، دارای اختلال روانی دانست؛ بلکه باید نیاز و انگیزه پشت این رفتار را بررسی کرد. بسیاری از این افراد در پی حل سریع مشکلات عاطفی، خانوادگی یا اقتصادی خود هستند.
از این منظر، مراجعه به رمال را نمیتوان صرفاً به ناآگاهی یا سادهباوری افراد محدود کرد؛ گاهی اضطراب، ترس از آینده، تنهایی و احساس ناتوانی در تغییر شرایط، زمینه اعتماد به وعدههای غیرواقعی را فراهم میکند.
برای پیشگیری از گرفتار شدن در چنین چرخهای، نخستین توصیه به افراد این است که هیچگاه تصمیمهای مهم زندگی، از جمله ازدواج، طلاق، درمان بیماری یا سرمایهگذاری را بر اساس پیشگویی و ادعاهای اثباتنشده اتخاذ نکنند.
همچنین باید از پرداخت مبالغ سنگین برای خرید محصولات موسوم به برکت، انرژی، طلسمشکن و بستههای تضمینی تغییر سرنوشت خودداری کرد. وعدههایی مانند بازگشت قطعی همسر، تضمین ازدواج، رفع صددرصدی مشکلات مالی یا تغییر فوری زندگی، از جمله نشانههایی هستند که باید با حساسیت بیشتری بررسی شوند.
اگر فردی با بحران خانوادگی مواجه است، مراجعه به مشاور خانواده و روانشناس میتواند به شناسایی ریشه اختلافات و انتخاب راهکار مناسب کمک کند. در مشکلات اقتصادی نیز دریافت مشاوره تخصصی و بررسی منطقی شرایط، جایگزین مطمئنتری برای اعتماد به وعدههای ماورایی است.
در نهایت، اگر فردی با پرداخت پول یا ارائه اطلاعات شخصی گرفتار سوءاستفاده شده است، بهتر است مدارک پرداخت، پیامها، مکاتبات و تبلیغات مربوط را حفظ کند و موضوع را از مسیر قانونی پیگیری کند.
بازار خرافات زمانی رونق میگیرد که انسانها در مواجهه با مشکلات، راهی برای خروج از بحران نمیبینند. مقابله با این بازار نیز تنها با برخورد قضایی ممکن نیست؛ افزایش سواد رسانهای، تقویت آگاهی عمومی، دسترسی مناسب به خدمات مشاورهای و حمایت از افراد آسیبپذیر نیز ضروری است.
شاید مهمترین پرسش پیش روی کسانی که درگیر مشکلات زندگی هستند همین باشد: چرا باید برای حل مسئلهای واقعی، هزینه وعدههایی را پرداخت کرد که نه پشتوانه علمی و قابل سنجشی دارند و نه تضمینی برای تحقق آنها وجود دارد؟
