میزبانی تهران از نشست مقام‌های ارشد امنیتی عربستان، پاکستان و ترکیه با دبیر شورای‌عالی امنیت‌ملی در حالی به‌عنوان گامی مهم در مسیر شکل‌دهی به «امنیت درون‌زای منطقه‌ای» ارزیابی می‌شود که پیش از هر چیز، نشان‌دهنده درک مشترک از شکست الگوی «امنیت وارداتی» از آمریکاست.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: سفر روز دوشنبه خالد بن‌سلمان وزیر دفاع عربستان، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و ابراهیم کالین، رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه به ایران نشان‌می‌دهد به‌دنبال تحولات حدود ۸ ماه گذشته، اکنون کشورهای منطقه و به‌ویژه همسایگان ایران، به روشنی دریافته‌اند که برقراری «ثبات» و «امنیت» پایدار، نه با الگوی «آشوب‌ساز» آمریکا، بلکه با راهبردهای «منطقه‌محور» ایران محقق خواهد شد.
این درحالی است که ایران طی چند دهه گذشته، بارها تاکید کرده امنیت منطقه‌ای تنها با درنظر گرفتن رویکردها و ملاحظات بومی به وجود می‌آید و حضور دولت‌های فرامنطقه‌ای نه تنها امنیت‌ساز نخواهد بود، بلکه بستری برای ایجاد بحران‌های سیاسی، نظامی و امنیتی متعدد فراهم خواهد کرد.
نشست تهران دربردارنده این پیام مهم است که تحولات اخیر در سطح منطقه، به قدرت‌های منطقه قبولانده که زمان اقدام برای «امنیت دورن‌زا» فرا رسیده است. در واقع «تجربه ایران» نشان داد میزبانی از پایگاه‌های آمریکایی نه تنها «امنیت‌آفرین» نیست، بلکه کشورهای منطقه را درگیر بحران‌های متداخل خواهد کرد.
راهبرد ایران چیست؟
اگرچه تهران طی دهه‌های گذشته بارها بر راهبرد «امنیت درون‌زا» تاکید کرده، اما تحولات ۲ سال‌گذشته و به‌ویژه پس از جنگ ۴۰ روزه، مهر تایید دیگری بود بر سیاست ایران در قبال چارچوب امنیتی مطلوب برای منطقه؛ موضوعی که اخیرا بارها در سخنان مقام‌های ایرانی بازتاب داشته است.
حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، رهبرمعظم انقلاب:
۲۱ اسفندماه ۱۴۰۴
نخستین پیام به مردم ایران
- ما با ۱۵ کشور، همسایگی خاکی یا آبی داریم و همیشه مایل به ارتباط گرم و سازنده با همه آنان بوده‌ایم و هستیم.
- ادعای برقراری امنیت و صلح ازسوی آمریکا دروغی بیش نبوده است.
- نظام جمهوری‌اسلامی بدون اینکه بخواهد سلطه و استعماری را در منطقه راه بیاندازد، برای اتحاد و رابطه متقابل گرم و صمیمانه باهمه همسایگان آمادگی کامل دارد.
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور:
یک مهرماه
سخنرانی مجمع عمومی سازمان ملل:
- در منطقه هیچ‌کس به تنهایی امنیت نخواهد داشت؛ یا باهم امنیت می‌سازیم و یا باهم در ناامنی زندگی می‌کنیم.
- ایران همسایگان خود را رقیب امنیت خویش نمی‌بیند، ما همسایگان خودمان را قوی می‌خواهیم.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس:
۱۳ شهریورماه
پست در فضای‌مجازی
- راهبرد «پرورش امنیت مشترک»، اصلی را منعکس می‌کند که ایران مدت‌هاست از آن دفاع کرده‌است.
- کشورهای منطقه باید آینده خود را به دستان خود بسپارند و ثبات واقعی تنها از طریق معماری امنیتی جدید بومی می‌تواند به دست آید؛ ایران آماده‌است.
سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای‌عالی امنیت‌ملی:
۲۷ مهرماه
دیدار با سرگئی لاوروف، وزیر امورخارجه روسیه
- تداوم و پایداری امنیت و ثبات منطقه در گرو همکاری‌های چندجانبه در منطقه است.
سیدعباس عراقچی، وزیر امورخارجه:
۲۵ مهرماه
سخنرانی در نشست سازمان همکاری‌اسلامی در بغداد
- انتخاب پیش روی ما ساده است: یا امنیت را با هم می‌سازیم، یا ناامنی را با هم تحمل خواهیم کرد.
- معتقدیم مشکلات منطقه ما را باید خود کشورهای منطقه و در درون منطقه حل کنند، پیش از آنکه به بهانه‌ای برای جنگ‌های قدرت‌های دور تبدیل شوند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امورخارجه
۴ آبان‌ماه
نشست‌خبری با حضور خبرنگاران
- چند دهه است که تأکید می‌کنیم امنیت منطقه جز با اتکا به خواست و ملاحظات امنیتی کشورهای منطقه، تأمین نخواهد شد.
دوشنبه در تهران چه خبر بود؟
سفر روز دوشنبه مقام‌های ارشد سه کشور عربستان، ترکیه و پاکستان به تهران، بار دیگر ایران را در کانون توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار داد و جمهوری‌اسلامی را به‌عنوان «محور امنیت منطقه‌ای» مطرح کرد.
- رویداد: برگزاری نشست سطح بالا با محوریت امنیت منطقه‌ای در تهران
- میهمانان:
- خالد بن‌سلمان، وزیر دفاع عربستان
- ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان
- ابراهیم کالین، رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه
- برنامه ویژه: برگزاری نشست مشترک با سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای‌عالی امنیت ملی
- محور رایزنی‌ها:
- تقویت همکاری‌های منطقه‌ای
- برداشتن گام‌های مشترک در راستای ایجاد امنیت منطقه‌ای پایدار
- بررسی پیامدهای تجاوز نظامی آمریکا و رژیم‌صهیونیستی علیه ایران
- تداوم تجاوزگری محور واشنگتن و تل‌آویو علیه ایران
- بررسی راه‌های کمک به مردم فلسطین و لبنان
- بحث و تبادل‌نظر درباره مسائل مهم منطقه‌ای
- پیام ویژه: ناموفق بودن تلاش‌ها برای گره‌گشایی از بحران‌های منطقه‌ای بدون مشارکت ایران
- نکات ویژه:
- نشست تهران، نخستین جلسه از این نوع محسوب می‌شود که تاکنون برگزار شده‌است.
- پیشنهاد برگزاری این نشست مهم، در سفر قبلی عاصم منیر به تهران مطرح و با نظر مساعد تهران همراه شد.
پیام‌های راهبردی نشست امنیتی تهران
کارشناسان نشست امنیتی تهران را نخستین گام مهم برای حرکت در مسیر توسعه امنیت درون‌زای منطقه‌ای ارزیابی می‌کنند؛ نشستی که پیام‌های چندگانه‌ای را به جهان مخابره کرده‌است:
- درس تاریخی جنگ علیه ایران: تحولات منطقه طی حدود ۲ سال اخیر و به‌ویژه جنگ ۴۰ روزه، کشورهای منطقه را به نتیجه رسانده‌است که «امنیت پایدار»، تنها با همکاری و مشارکت همه کشورهای منطقه و به‌ویژه ایران تامین می‌شود.
- نخستین گام راهبردی: کارشناسان معتقدند نشست تهران، می‌تواند مشوق حرکت به سمت تحقق امنیت منطقه‌ای درون‌زا باشد.
- نقش‌آفرینی ایران: یکی از مهم‌ترین پیام‌های این نشست، معطوف به نقش ویژه ایران در «ابتدای مسیر» تحقق سیاست‌های امنیتی در راستای ثبات‌سازی در منطقه است.
- تثبیت موضع ایران: نشست امنیتی تهران بیش از هر چیز، نشان‌دهنده حقانیت موضع ایران طی دهه‌های اخیر، مبنی بر تامین امنیت بومی در منطقه است.
- کلید عبور از بحران‌ها: حضور مقام‌های ارشد امنیتی ۳ قدرت مهم غرب آسیا در تهران، تاییدی بر این نکته است که گره‌گشایی از بحران‌ها و چالش‌های منطقه بدون ایران، امکان‌پذیر نیست.
- ناامیدی از واشنگتن: نشست تهران شاهد دیگری بر این مدعاست که کشورهای منطقه بیش از گذشته درحال درک واقعیت نقش ثبات زدای واشنگتن و تل‌آویو در تحولات منطقه هستند.
- شکست منزوی‌سازی ایران: رویداد روز دوشنبه نشان داد تلاش‌های آمریکا برای منزوی کردن تهران و اخلال در مناسبات ایران و همسایگانش، راه به جایی نبرده‌است.
- پیمان مکه کافی نیست: یکی از مهم‌ترین پیام‌های نشست تهران، ناکافی بودن «پیمان مکه» برای حل و فصل بحران‌های منطقه‌است و برقراری امنیت منطقه‌ای بدون مشارکت ایران، به مثابه تلاشی نافرجام خواهد بود.