عصرایران- سندرم روده تحریک پذیر (IBS) یکی از اختلالات شایع دستگاه گوارش است که با درد یا ناراحتی شکم و تغییر در عادت دفع همراه می شود. این اختلال معمولا باعث آسیب ساختاری به روده نمی شود، اما می تواند طولانی مدت باشد و بر زندگی روزمره تاثیر بگذارد.
این اختلال از گروه بیماری های تعامل مغز و روده است. در افراد مبتلا، ارتباط میان دستگاه عصبی و روده ممکن است به گونه ای تغییر کند که حرکات روده یا حساسیت آن به کشش و گاز افزایش یابد. به همین دلیل، عواملی مانند غذا خوردن، استرس و تغییرات حرکات روده می توانند علائم را تشدید کنند.
درد یا گرفتگی شکم، نفخ، احساس دفع ناقص، اسهال و یبوست از علائم رایج هستند. درد شکم معمولا با دفع مدفوع یا تغییر در دفعات و شکل آن ارتباط دارد.
این بیماری بر اساس الگوی دفع به سه گروه تقسیم می شود: نوع همراه با اسهال، نوع همراه با یبوست و نوع مختلط که در آن اسهال و یبوست به تناوب رخ می دهند.
علت دقیق سندرم روده تحریک پذیر مشخص نیست، اما تغییر در حرکات روده، حساسیت بیش از حد احشایی، عفونت قبلی دستگاه گوارش، تغییرات میکروبی روده، زمینه ژنتیکی و عوامل روانی مانند اضطراب و استرس می توانند در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند. رشد بیش از حد باکتری های روده کوچک نیز در برخی افراد مطرح است، اما علت قطعی همه موارد محسوب نمی شود.
پزشک با بررسی سابقه علائم و الگوی دفع، معاینه و در صورت نیاز آزمایش خون یا مدفوع، احتمال بیماری های دیگر را ارزیابی می کند. آزمایش بیماری سلیاک و بررسی نشانگرهای التهاب نیز ممکن است لازم باشد. کولونوسکوپی برای همه افراد مبتلا ضروری نیست و بر اساس سن، علائم هشداردهنده و عوامل خطر تصمیم گیری می شود.
وجود خون در مدفوع، کاهش وزن ناخواسته، کم خونی، تب یا اسهال شبانه از مواردی است که به بررسی پزشکی بیشتر نیاز دارد.
درمان با توجه به نوع علائم انجام می شود. افزایش تدریجی فیبر محلول، نوشیدن آب کافی، فعالیت بدنی منظم و خواب مناسب می توانند کمک کننده باشند. ثبت غذاها و علائم نیز به شناسایی محرک های شخصی کمک می کند.
در برخی افراد، رژیم کم FODMAP برای مدتی محدود و با راهنمایی متخصص تغذیه به کاهش نفخ و درد کمک می کند. محدودیت غذایی طولانی مدت و خودسرانه توصیه نمی شود. داروهای ضد اسپاسم، داروهای مخصوص یبوست یا اسهال و در مواردی داروهای موثر بر ارتباط مغز و روده نیز ممکن است تجویز شوند. درمان های روان شناختی مانند درمان شناختی رفتاری هم برای بعضی بیماران مفید هستند.
اگر درد شکم یا تغییر عادت دفع ادامه دار است، برای تشخیص و انتخاب روش درمان به پزشک مراجعه کنید. وجود خون در مدفوع، کاهش وزن ناخواسته، تب، کم خونی یا علائم جدید و پیشرونده را نباید صرفا به سندرم روده تحریک پذیر نسبت داد و لازم است بررسی پزشکی انجام شود.