نشریه انگلیسی فایننشال تایمز در گزارشی مدعی است ایران قصد خرید برخی پهپادهای انتحاری از روسیه را دارد که خود قبلا تکنولوژی تولید آنها را به روسیه اهدا کرده بود.
سرویس دفاع و امنیت مشرق _ نشریه انگلیسی فایننشال تایمز که در چند ماه اخیر سابقه انتشار چندین گزارش در خصوص همکاری های نظامی نزدیک بین ایران و چین و همچنین ایران و روسیه را داشته در گزارشی جدید حالا مدعی آغاز یک دور جدید از همکاری ها بین تهران و مسکو شده و آن هم بحث انتقال پرنده های بدون سرنشین انتحاری از روسیه به ایران است. گزارش این نشریه در خصوص ورود به خدمت و اثرگذاری نسل جدید پهپادهای انتحاری روسی سری موسوم به گل شعمدانی ۴ و ۵ است و عمده گزارش نیز بحث ها و روایت های مربوط به تاثیرات این پهپاد در جبهه روسیه و اوکراین است. در بخشی از این گزارش به این مسئله اشاره شده است که در سال جاری میلادی ایران از روسیه برای گرفتن این دو مدل پهپاد درخواست داده است. بنا به گفته این نشریه این مطلب توسط یک منبع اطلاعاتی غربی و یک منبع نزدیک به کاخ کرملین اعلام شده است.
در این گزارش به این مسئله اشاره نشده است که آیا اصولا روسیه با این مسئله موافقت کرده است یا نه ، ولی در این گزارش قصد داریم نگاهی به این دو مدل از پهپاد و خصوصا شباهت مدل گل شعمدانی ۴ با یک مدل ایرانی و اطلاعات منتشر شده در این گزارش نگاهی هم به جدیدترین تحولات در جبهه روسیه و اوکراین داشته باشیم و هم ببنیم در صورت ارسال این پهپادها از روسیه به ایران چه تحولی برای نیروهای مسلح کشورمان رخ می دهد.
گل شمعدانی ۴ یا شاهد ۲۳۸ ؟
باید در ابتدا بگوییم که مدت ها قبل از معرفی و یا دیده شدن پهپاد انتحاری گل شمعدانی ۴ در روسیه ، پهپاد انتحاری شاهد ۲۳۸ ساخت نیروی هوافضای سپاه در آبان ماه سال ۱۴۰۲ رونمایی شد. در همان زمان هم این پهپاد نه در یک مدل و بلکه در سه مدل احتمالا با هدایت های راداری ( و احتمالا توان ضد رادار ) ، هدایت ترکیبی اینرسیایی و ماهواره ای و هدایت اپتیکی حرارتی معرفی شدند. به صورت کلی این پهپاد ها با استفاده از یک موتور میکروجت ساخت داخل توان رسیدن به سرعت ۵۰۰ کیلومتر بر ساعت را نیز دارند که یک ارتقاء بسیار سنگین به نسبت سری شاهد ۱۳۶ به نظر می رسد.
در خصوص پهپاد گل شمعدانی ۴ روس ها باید بگوییم که این پرنده بدون سرنشین انتحاری که نظر شباهت ظاهری تا حد زیادی شبیه به سری شاهد ۲۳۸ است در بهار سال جاری برای اولین بار دیده شده و این پرنده نیز از یک موتور توربوجت احتمالا ساخت شرکت Telefly چین بهره برده و می تواند به سرعت ۵۰۰ کیلومتر در ساعت برسد. این پهپاد از سیستم شناسایی اپتیکی در مرحله آخر بهره برده و ظاهرا در ارتقاء های جدید از نوع نرم افزار بر پایه هوش مصنوعی برای کشف اهداف نیز بهره می برد.
نکته مهم در خصوص این پهپاد این است که در بخش میانی پرواز و زمان استفاده از گیرنده های امواج ماهواره ای از یک پنل گیرنده با ۱۶ المان جداگانه بهره می برد که این مسئله بحث ایجاد اخلال بر روی این پهپاد را برای سیستم های جنگ الکترونیک طرف مقابل بسیار سخت می کند.
یک مسئله دیگر در خصوص این پهپاد در بخش هدایت خصوصا در جریان حملات دسته جمعی این است که هر کدام از پهپاد ها با دریافت سیگنال یک سیگنال دیگر به پهپادهای حاضر در گروه می فرستد و در حقیقت یک شبکه بین پهپادها در دسته تهاجمی ایجاد می شود و این مسئله باعث کم رنگ تر شدن اثر اخلال گر ها و در عین حال افزایش دقت مسیریابی آنها می شود.
برد این پهپاد بسته به نوع ماموریت ، ارتفاع پروازی و وزن سر جنگی بین ۴۵۰ تا ۸۵۰ کیلومتر است . به طور معمول این پهپاد از یک سر جنگی ۵۰ کیلوگرمی بهره می برد.
حمله به شناور ها در بندر اودسای اوکراین از دید پهپادهای انتحاری سری گل شعمدانی ۴ ارتش روسیه
گل شمعدانی ۵ ؛ پهپاد انتحاری یا موشک کروز ؟
اما بحث سری گل شمعدانی ۵ اصولا یک ماجرای متفاوت است و به نوعی کارشناسان از این پرتابه به عنوان جایی که " پهپاد و موشک کروز " با هم ترکیب شدند یاد می کنند. در این طرحی اصولا باید سازه مثلثی شکل شاهد را فراموش کنیم چرا که با یک استوانه به طول بیش از ۶ متر ، دو بالک با فاصله هر دو سر آنها در حدود ۵.۵ متر وزن کلی ۸۵۰ کیلوگرم در زمان شروع پرواز و وزن سر جنگی ۹۰ کیلوگرم و سرعت نهایی ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت یاد کنیم.
این به نوعی پهپاد/ موشک توان رسیدن به ارتفاع ۶ کیلومتر و البته رسیدن به برد نزدیک به ۱۰۰۰ کیلومتر را نیز دارد. در بخش هدایتی نیز سیستمی دقیقا مشابه به آنچه در خصوص گل شعمدانی ۴ مطرح شد در این پهپاد نیز به کار رفته است. نکته جالب این که برخی منابع نظامی روسی ادعا کردند جنگنده تهاجمی سوخو ۲۵ نیز توانایی حمل و پرتاب گل شعمدانی ۵ را نیز دارد.
نگاهی به آمار و ارقام در عملیات ها در اوکراین
آنچه سرویس اطلاعاتی اوکراین از میزان تولید اخیر این دو مدل پهپاد در روسیه اعلام کرده تقریبا بر این اساس است که روس ها موفق شدند اخیرا به نرخ تولید ۳ هزار فروند از ترکیبی از دو پهپاد در ماه برسند. نکته جالب این که در ماه اخیر میلادی و بر اساس گزارش نیروی هوایی اوکراین ۲۸۰۰ مورد حمله هوایی فقط با این دو مدل صورت گرفته است. حملات در روز هم انجام می شود و درصد موفقیت واحد های پدافندی اوکراینی از حدود ۹۰ درصد در مقابله با سری شاهد ۱۳۶ و گل شعمدانی در مدل های اولیه با پیشران پیستونی به ۶۰ درصد در مقابل نمونه های جت رسیده است.
حملات موفق روزانه باعث اخلال روند زندگی حتی در شهر کیف پایتخت اوکراین شده و در شب ها نیز حملات با حجم بیشتری در حال انجام است.
شیرجه نهایی و اصابت پهپاد انتحاری گل شعمدانی ۵ به شهر کیف پایتخت اوکراین
کارشناسان نظامی غربی و اوکراینی در گفتگو با نشریه فایننشال تایمز به این مسئله اشاره کردند که با توجه به بروز نوعی توقف در جبهه نبرد زمینی و حملات سنگین متقابل پهپادی و موشکی اوکراین به زیرساخت های انرژی روس ها بحث استفاده از پهپادهای جت را برای حمله دائم و زیر فشار قرار دادن منابع اوکراین را به عنوان یکی از اصلی ترین گزینه های خود در نظر گرفتند.
منابع اوکراینی و غربی اعتقاد دارند که روس ها به دنبال تولید انبوه این دو پهپاد هستند چرا که به نسبت سلاح هایی مثل موشک های کروز سری KH ۱۰۱ بسیار ارزان تر هستند و در عین حال توانایی حمله با اکثر نقاط اوکراین و خصوصا آسیب زدن به خطوط لجستیکی و انبارها و زیرساخت های اوکراین را دارند.
بر اساس آنچه در این نشریه انگلیسی مطرح شده بعد از تقریبا تمام شدن ذخیره موشک های رهگیر سامانه پاتریوت و تقریبا بی دفاع شدن این کشور در برابر بالستیک های روسی حالا پهپادهای پر سرعت انتحاری هم در حال هم فشار آوردن به ذخیره رهگیرهای پدافندی اوکراینی در بحث درگیری ارتفاع پایین و هم افزایش آسیب به دارایی های این کشور خصوصا در پشت خطوط درگیری هستند.
اگر گل های شمعدانی روسی به ایران برسند چه خواهد شد ؟
اما در بخش نهایی به این مسئله خواهیم پرداخت که با فرض رسیدن پهپادهای سری گل شمعدانی ۴ و ۵ به ایران چه توانایی هایی به نیروهای مسلح کشورمان اضافه خواهد شد. در خصوص بحث پهپادی در سری گل شمعدانی ۴ همان طور که گفته شد کشور ما بسیار زودتر از روس ها از نمونه های مختلف پهپاد در شکل سری شاهد ۱۳۶ با موتور جت و عنوان سیستم های هدایتی رونمایی کرد. اما به صورت کلی رسیدن این کمک ها در دو بخش در حال حاضر می تواند برای ما بسیار مفید باشد.
بحث اول که مسئله اصلی و مهم است افزایش شدید دارایی پهپادی کشور است. همان طور که واضح و مشخص بوده ، در طول جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان حجم بسیار بالایی از پهپادهای سری شاهد ۱۳۶ و همچنین پهپادهای انتحاری سری آرش ارتش استفاده شدند و از طرفی بخش هایی از صنایع دفاعی کشور نیز آسیب دیدند. در عین حال با وجود کشور روسیه در وضعیت اقتصاد جنگی و توان تولید انبوه می توان حجم قابل توجهی از توانایی مصرف شده را نه با نمونه های مصرف شده و بلکه با نمونه های بهتر جایگزین کرد.
مسئله دیگر این که بحث توسعه توانایی های ضد جنگ الکترونیکی در مدل روسی قطعا بخشی است که می توان گفت روس ها از ما در آن جلوتر هستند و اضافه شدن این ماژول ها نه فقط در پهپادهای جدید و بلکه در آنچه فعلا در کشور موجود و در حال ساخت است یکی از بزرگترین مشکلات در این بخش را برای کشور ما حل می کند.
بحث نهایی نیز مربوط به سری گل شمعدانی ۵ است که به نوعی شاید نباید آن را دیگر یک پهپاد بله یک موشک کروز دقیق و ارزان قیمت به حساب آورد. این موشک خصوصا برای هدف قرار دادن تاسیسات و آنچه از نیروهای آمریکایی در منطقه باقی مانده گزینه ای بسیار عالی محسوب می شود.
نباید این مسئله را فراموش کنیم که در حال حاضر اصولا وضعیت پدافندی تمامی کشورهای اطراف ما خصوصا از نظر مهمات و شبکه راداری در وضعیت قرمز است و در صورت اضافه شدن پهپادهای جت مشکل مقابله برای آنها چندین برابر خواهد شد.