آب‌گرفتگی کامل بیش از ۷۰ هزار چادر در غزه هم‌زمان با آغاز طوفان‌های زمستانی و ممانعت رژیم صهیونیستی از ورود اقلام سرپناه، سوخت و تجهیزات امدادی، حدود ۲ میلیون آواره فلسطینی را در برابر بحران عمیق زیست‌محیطی، شیوع بیماری‌ها و خطر مرگ‌ومیر ناشی از سرما بی‌دفاع رها کرده است.
با آغاز فصل سرما و وزش نخستین طوفان‌های زمستانی در باریکه غزه، فاجعه‌ای بی‌سابقه از منظر حقوق بین‌الملل بشر و حقوق بشردوستانه در برابر دیدگان جهانیان شکل گرفته است. بارندگی‌های شدید و سیلاب‌های ویرانگر، شرایط زیستی متزلزل ناشی از ماه‌ها آوارگی اجباری را به یک بحران عمیق، گسترده و حاد تبدیل کرده‌اند.
براساس گزارش‌های رسمی نهاد‌های بشردوستانه وابسته به سازمان ملل و سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی، تنها در یک بازه زمانی ۲۴ ساعته، بارش‌های سنگین باران باعث آب‌گرفتگی کامل، تخریب و سرنگونی بیش از ۷۰ هزار چادر در اردوگاه‌های مختلف غزه شد. سازمان‌های دفاع مدنی محلی در همین مدت کوتاه، بیش از هزار و ۵۰۰ پیام درخواست کمک اضطراری از سوی خانواده‌های آواره دریافت کرده‌اند.
این شرایط فاجعه‌بار در حالی رقم می‌خورد که بیش از ۱.۹ میلیون نفر از ساکنان غزه (یعنی حدود ۹۰ درصد از جمعیت این منطقه) به دلیل تخریب گسترده منازل مسکونی و ویرانی ساختار‌های شهری، ناچار به ترک خانه خود شده و در تراکم‌هایی بی‌سابقه در پناهگاه‌های موقت و اسکان داده شده‌اند.
بررسی‌های حقوق بشری نشان می‌دهد که وضعیت جاری در غزه، نه حاصل یک رویداد طبیعی پیش‌بینی‌نشده، بلکه نتیجه مستقیم مانع‌تراشی‌های ساختاری، محاصره اقتصادی و منع ورود اقلام امدادی اولیه توسط ارتش رژیم صهیونیستی است که مصداق بارز نقض تعهد‌های اشغالگر در چارچوب کنوانسیون چهارم ژنو به شمار می‌رود.
نقض حق بر مسکن مناسب و شرایط زیستی فاجعه‌بار در کمپ‌های آوارگان
براساس اصل ۱۱ میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، حق بهره‌مندی از مسکن مناسب، سرپناه ایمن و محیط زیست بهداشتی از حقوق بنیادی و تجدیدناپذیر هر انسان است. با این حال، طبق گزارش‌های میدانی سازمان صندوق نجات کودکان، بیش از ۵۶۰ هزار کودک فلسطینی در غزه وارد چهارمین زمستان متوالی خود در شرایطی می‌شوند که در چادر‌های پارچه‌ای، سرپناه‌های موقت یا ساختمان‌های نیمه‌ویران و ترک‌خورده بدون هیچ‌گونه امکانات گرمایشی زندگی می‌کنند.
ارزیابی‌های جامع خوشه سرپناه فلسطین (Palestine Shelter Cluster) نشان می‌دهد که حدود ۵۸ درصد از کل جمعیت غزه (معادل ۱.۲ میلیون نفر) در شرایط سرپناهی زندگی می‌کنند که به‌طور رسمی در دسته‌بندی «بحرانی یا فاجعه‌بار» قرار دارد.
چادر‌ها و پناهگاه‌های برزنتی موجود به دلیل استفاده طولانی‌مدت در برابر تابش شدید آفتاب تابستان و نفوذ رطوبت، دچار فرسودگی شدید شده‌اند و تکیه‌گاه‌های چوبی آنها دیگر توان مقاومت در برابر باد‌های شدید زمستانی را ندارند.
مدیر بخش سیاست‌گذاری استراتژیک در صندوق نجات کودکان، در تحلیل این اوضاع تاکید کرد که سرپناه‌های آوارگان دیگر هیچ ایمنی اولیه برای زندگی انسانی ندارند. زمانی که طوفان وارد می‌شود، آب باران به‌همراه فاضلاب شهری به داخل چادر‌ها نفوذ کرده و تمامی مایحتاج اولیه زندگی مانند پتوها، پوشاک و حصیر‌ها را غرق در گل‌ولای می‌کند.
کودکان و سالخوردگان ناچارند ساعت‌های متوالی در شرایط انجماد، روی زمین‌های خیس و گل‌آلود باقی بمانند. پیشینه این وضعیت در زمستان سال‌های گذشته نشان می‌دهد که دست‌کم ۱۱ کودک بر اثر هیپوترمی (افت شدید و افت ناگهانی دمای بدن) جان خود را از دست دادند؛ مرگ‌هایی که به گواهی نهاد‌های حقوق بشری کاملا قابل پیش‌گیری بودند و عدم اتخاذ تدابیر حمایتی، مصداق نقض حق حیات آنان محسوب می‌شود.
محاصره اقلام بشردوستانه و فاجعه ساخته انسان
نهاد‌های مستقل بین‌المللی و سازمان‌های مدافع حقوق بشر تاکید می‌کنند که رنج و عذاب مردم غزه در فصل سرما، پیامد مستقیم کنترل شدید مرز‌ها و ممنوعیت ورود اقلام امدادی پایه است.
گزارش منتشرشده از سوی ناظر حقوق بشر اروپا-مدیترانه (یورو-مد مانیتور) اشاره می‌کند که مقام‌های رژیم صهیونیستی همچنان مانع اصلی برای ورود اقلام تعمیر مسکن، برزنت‌های عایق آب، چادر‌های مقاوم و خانه‌های پیش‌ساخته به نوار غزه هستند.
همچنین طبق گزارش سازمان امداد اسلامی، اعمال محدودیت ازسوی رژیم صهیونیستی بر ورود سوخت باعث شده است که بیش از ۷۰ درصد از ژنراتور‌های بیمارستانی و سامانه پمپ‌های فاضلاب از کار بیفتند. این موضوع امکان پمپاژ آب‌های جمع‌شده در مناطقی مانند المواصی، دیرالبلح، رفح و شهر غزه را سلب کرده است.
از منظر حقوق بین‌الملل، گره زدن امکانات اولیه زیستی و سرپناه‌های موقت غیرنظامیان به فرآیند‌های سیاسی یا نظامی، با اصول بنیادی حقوق بشردوستانه در تعارض مستقیم قرار دارد و مانع‌تراشی آگاهانه در مسیر ارسال کمک‌های حیاتی، نقض آشکار حقوق بین‌الملل به شمار می‌رود.
خطر‌های بهداشتی، زیست‌محیطی و تهدید حق بر سلامتی و حیات
پیامد‌های طوفان و سیلاب در غزه به آب‌گرفتگی ساده چادر‌ها محدود نمی‌ماند، بلکه ابعاد سلامت و زیست‌محیطی آن، جان صد‌ها هزار انسان را تهدید می‌کند.
براساس هشدار‌های رسمی صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف)، طغیان آب در حوضچه جمع‌آوری آب‌های سطحی شیخ رضوان در شهر غزه، خطر سرریز شدن فاضلاب سرشار از آلودگی‌های میکروبی به داخل محله‌های مسکونی و اردوگاه‌ها را به بالاترین حد ممکن رسانده است.
- بیشتر بخوانید:
- سلاح‌سازی رژیم صهیونیستی از سرما علیه آوارگان غزه
- فاجعه در غزه؛ غرق‌شدن اردوگاه‌های آوارگان درپی طوفان و بارش‌های شدید
از کار افتادن پمپ‌های اصلی به دلیل عدم ورود سوخت و قطعات یدکی، این حوضچه‌ها را به کانون‌های بالقوه انتشار بیماری‌های عفونی و واگیردار تبدیل کرده است.
علاوه بر خطر ابتلا به بیماری‌های پوستی و عفونت‌های حاد تنفسی، تلاش آوارگان برای مواجهه با سرمای جانکاه، خطر‌های کشنده دیگری را به‌همراه داشته است.
براساس آمار‌های منتشرشده در گزارش صندوق نجات کودکان و ارزیابی‌های خوشه سرپناه، بیش از ۸۴ درصد از خانواده‌های مستقر در اردوگاه‌های آوارگان هیچ وسیله استاندارد یا ایمنی برای گرم کردن سرپناه‌های خود ندارند. در نتیجه، حدود ۴۸ درصد از خانواده‌ها ناچارند برای پخت‌وپز یا ایجاد گرما، موادی مانند پلاستیک‌های کهنه، لاستیک‌های خودرو، زباله و مقوا را در داخل چادر‌ها بسوزانند.
استنشاق گاز‌های سمی ناشی از سوزاندن پلاستیک و مواد شیمیایی در فضا‌های بسته و فاقد تهویه، باعث شیوع مسمومیت‌های شدید با مونوکسید کربن، بروز آتش‌سوزی‌های مرگبار و آسیب‌های جبران‌ناپذیر به ریه کودکان شده است.
این در حالی است که براساس آمار، بیش از یک میلیون نفر در غزه نیازمند مبرم پوشاک زمستانی هستند، اما اقلام واردشده تاکنون تنها پاسخگوی یک درصد از این حجم نیاز بوده است. هم‌زمان، ناامنی‌ها و شلیک‌های پراکنده در مناطق نزدیک به اردوگاه‌ها، مانند ناامنی‌های گزارش‌شده از سوی دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل (OCHA) در مناطقی از رفح و دیرالبلح، به آسیب دیدن چادر‌ها و اختلال در کار تیم‌های امدادی انجامیده است.
مسئولیت بین‌المللی و ضرورت اقدام فوری برای لغو محاصره
جمع‌بندی داده‌های ارائه شده توسط سازمان‌ها و نهاد‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که وضعیت جاری در غزه، گذر از یک بحران فوریتی به یک بحران پایداری بقا است.
سازمان‌های بین‌المللی تاکید می‌کنند که بیش از ۶۰ درصد از بودجه ۲۸۳ میلیون دلاری مورد نیاز برای طرح‌های آمادگی زمستانی کماکان تامین نشده است و کسری شدید منابع، ارائه خدمات پایه را با چالش‌های ساختاری روبه‌رو کرده است.
از نگاه کارشناسان حقوق بشر، جامعه جهانی و نهاد‌های بین‌المللی موظف هستند که با اعمال فشار‌های حقوقی و دیپلماتیک بر مقام‌های رژیم صهیونیستی، ترتیبی اتخاذ کنند تا تمامی گذرگاه‌ها بدون قیدوشرط بازگشایی شوند. ورود آزادانه تجهیزات زهکشی، کانکس‌های مسکونی، سوخت ژنراتور‌ها و وسایل گرمایشی استاندار، تنها راه کوتاه ساختن دست فاجعه‌ای است که روزبه‌روز جان تعداد بیشتری از غیرنظامیان را در نوار غزه تهدید می‌کند.