مدیر مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با بیان اینکه ترس پزشکان و خانواده‌ها و اصرار خانواده‌ها بر تولد در تاریخ‌های رُند، زایمان طبیعی را به حاشیه رانده و نرخ سزارین را به ۵۸ درصد رسانده است گفت: این بحران سلامت نظام زایمان کشور را با یک گره کور مواجه کرده است.
رضا سعیدی، استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و مدیر مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزات بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در گفت‌و‌گو با میزان ضمن تاکید بر اهمیت زایمان طبیعی و دوری از سزارین رویکرد نظام سلامت را مطرح و گفت: ما از نرخ ۳۵ درصدی سزارین در سال ۱۳۷۹ به آمار تکان‌دهنده ۵۸ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده‌ایم؛ این یعنی به‌طور میانگین سالانه یک درصد به جمعیت متولدان از طریق عمل جراحی اضافه شده و این روند افزایشی همچنان مانند یک گره کور در نظام سلامت باقی مانده است. هشداری که زنگ خطر را برای یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های سلامت جامعه به صدا درآورده است.
وی ادامه داد: آمار‌ها در این حوزه نه تنها بالا هستند، بلکه نابرابری شدیدی را نیز نشان می‌دهند. در حالی که در استان گیلان ۸۱ درصد زایمان‌ها به روش سزارین انجام می‌شود و در آذربایجان شرقی و استان فارس این آمار به‌ترتیب به ۷۶ و ۷۲ درصد می‌رسد، مناطق محروم‌تری مانند چابهار و ایرانشهر با نرخ ۲۳ تا ۲۴ درصدی، وضعیت کاملاً متفاوتی را تجربه می‌کنند. این تفاوت فاحش نشان می‌دهد که مسئله صرفاً پزشکی نیست، بلکه با جغرافیا، فرهنگ و دسترسی به امکانات گره خورده است.
ترسِ مشترک؛ چرا پزشک و بیمار به سزارین پناه می‌برند؟
سعیدی با بیان اینکه ترس از زایمان طبیعی تنها در میان مادران نیست. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های این حوزه، هراس پزشکان از تبعات حقوقی زایمان طبیعی است. اگر در جریان یک زایمان طبیعی، اتفاق ناگواری مانند خفگی نوزاد رخ دهد، پزشک در معرض احکام سنگین قضایی قرار می‌گیرد. نکته دردناک اینجاست که در نظام حقوقی فعلی، برای هر آسیب احتمالی از بینایی تا شنوایی و حتی توانایی حرکتی نوزاد، دیه جداگانه‌ای تعیین می‌شود؛ رقمی که ممکن است چندین دیه کامل انسان را برای یک پزشک رقم بزند.
وی ادامه داد: این فشار حقوقی باعث شده پزشکان نیز ناخودآگاه ترجیح دهند برای دوری از حواشی و مخاطرات دادگاهی، به سزارین که ریسک حقوقی کمتری دارد، روی بیاورند.
مدیر مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت تصریح کرد: در کنار مسائل حقوقی، یک جریان روان‌شناختی و اجتماعی نیز بر این آمار‌ها سایه انداخته است. مدگرایی در جامعه باعث شده سزارین گاهی در کنار سایر جراحی‌های زیبایی، به یک فانتزی تبدیل شود. همچنین پدیده‌ای به نام تولد‌های رُند، نظام زایمان کشور را مختل کرده است. داده‌های موجود نشان می‌دهد در تاریخ‌های خاص، تعداد ولادت‌ها در کشور به‌طور ناگهانی ۲ تا ۳ برابر روز‌های عادی می‌شود؛ برای مثال به‌طور معمول ۲۵۰۰ نوزاد در روز متولد می‌شوند اما در تاریخ ۱۴۰۵/۵/۵ این آمار به بیش از ۷۵۰۰ تولد افزایش یافته است. این اصرار خانواده‌ها برای ثبت تاریخ تولد در شناسنامه، پزشکان را تحت فشار قرار می‌دهد تا فرآیند طبیعی تولد را دستکاری کنند.
وی خاطرنشان کرد: دولت در حال حاضر ۸ مراقبت رایگان در حوزه بهداشت برای مادران باردار ارائه می‌دهد، اما یک شکاف ساختاری بزرگ وجود دارد؛ بخش بزرگی از جامعه، به‌ویژه در تهران و کلان‌شهرها، اساساً از چرخه آموزش‌های دولتی خارج شده‌اند. آنها ترجیح می‌دهند به بخش خصوصی، پزشکان لوکس و بیمارستان‌های گران‌قیمت مراجعه کنند. در نتیجه، برنامه‌های آموزشی وزارت بهداشت به دست کسانی می‌رسد که مخاطب اصلی این آموزش‌ها نیستند و گروهی که نیاز به آگاهی‌بخشی دارند، در دنیای موازی بخش خصوصی تصمیم‌گیری می‌کنند.
نیاز به تحول در سبک زندگی؛ از دنیای آنالوگ به دیجیتال
سعیدی به ریشه یابی معضل سزاین پرداخت و بیان کرد: عوامل متعددی برای گرایش به سزارین وجود دارد که باید در تحولات اجتماعی آن را جست‌و‌جو کرد. تغییر سبک زندگی از فضای آنالوگ به دیجیتال، کاهش مهارت‌های گفت‌و‌گو در خانواده‌ها و افزایش فاصله میان نسل‌ها، همگی بر سلامت خانواده اثر گذاشته است. وقتی مهارت‌های اساسی زندگی و تاب‌آوری در خانواده کاهش یابد، برای هر مسئله کوچک، راهکار سریع و بدون دردسر انتخاب می‌شود؛ سزارین نیز در همین پازل، راهکار «سریع» تلقی می‌شود.
مدیر مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت تاکید کرد: بحران سزارین تنها یک مسئله پزشکی نیست؛ این موضوع بازتابی از شرایط خانواده، فشار‌های اقتصادی، ضعف آموزش و نبود حمایت‌های حقوقی از کادر درمان است.
وی گفت: اگر قرار است نرخ ۵۸ درصدی سزارین کاهش یابد، راهی جز اصلاح تعرفه‌ها برای تشویق زایمان طبیعی، حمایت‌های قانونی از پزشکان برای کاهش ریسک‌های شغلی و از همه مهم‌تر، بازنگری در سبک زندگی و آموزش‌های خانواده‌محور وجود ندارد. نظام سلامت باید از رویکرد درمان‌محور به سمت رویکرد پیشگیرانه حرکت کند و رسانه‌ها نیز با تولید محتوای هوشمندانه، این موج فانتزی‌سازی از تولد را مدیریت کنند، در غیر این صورت، با ادامه این روند، هزینه‌های انسانی و اقتصادی سنگینی در انتظار نظام سلامت کشور خواهد بود.