گرگان-چالش‌های همیشگی بیمه و فاصله میان انتظارات تا حمایت‌های واقعی، دست‌کم بیست هزار کشاورز گلستانی را بدون سپر ایمنی راهی کشت پاییزه کرده است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها- فهیمه اجاقلو: استان گلستان به عنوان یکی از قطب‌های اصلی تولید محصولات استراتژیک در کشور، سالانه با چالش‌های اقلیمی فراوانی از جمله خشکسالی، سیل و سرمازدگی دست‌وپنجه نرم می‌کند. با وجود اهمیت حیاتی بیمه محصولات کشاورزی، آمارها و شواهد میدانی نشان می‌دهد که بهره‌برداران نگاه دوگانه‌ای به این ابزار حمایتی دارند؛ گروهی از ناچیز بودن غرامت‌ها گلایه دارند و گروهی دیگر از فرآیندهای اداری آن خسته‌اند.
آمارها حاکی از آن است که حدود ۲۰ هزار بهره بردار گلستانی بدون استفاده از بیمه محصولات کشاورزی به فعالیت خود ادامه میدهند، آماری که شاید در استانی که یکی از قطب های کشاورزی محسوب میشود و نقش پررنگی در تأمین امنیت غذایی کشور به عهده دارد چندان خوشایند نباشد.
وقتی بیمه مرهم زخم کشاورز نیست
یک کشاورز گلستانی با ابراز نارضایتی از خدمات بیمه محصولات کشاورزی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: سال‌هاست کشاورز ما شاهد این است که حق‌بیمه را به‌موقع و نقد پرداخت می‌کند، اما وقتی خسارت رخ می‌دهد، فرآیند ارزیابی طولانی میشود یا مبلغی که به عنوان غرامت به حسابش واریز میشود، حتی کسری از هزینه‌های سرسام‌آورِ کاشت، داشت و برداشت او را پوشش نمی‌دهد.
علی ترابی افزود: همین که کشاورز حس کند آورده‌اش با بازپرداخت بیمه همخوانی ندارد، ترجیح می‌دهد قید بیمه را بزند.
وی با بیان اینکه بیمه ابزار قانونی مهمی برای حمایت تولید کننده در مواجهه با بلایای طبیعی نظیر سیل، سرمازدگی و خشکسالی محسوب میشود، افزود: نحوه تعیین خسارت های وارده به مزارع توسط کارشناسان، میزان پرداخت غرامت از سوی بیمه صندوق بیمه محصولات کشاورزی از جمله چالش‌هایی است که موجب شده بهره‌برداران استقبال کافی از بیمه محصولات کشاورزی نداشته باشند.
چالش‌های ساختاری در سپر حمایتی کشاورزی
مشکلات عمده و ساختاری در حوزه بیمه محصولات کشاورزی موجب شده کشاورزان زیادی هنوز نیاز به بیمه را احساس نکرده باشند، دبیر خانه کشاورز گلستان و مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران کشور، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر در تحلیل ریشه‌ها و موانع استقبال کشاورزان از بیمه اظهار کرد: باید واقع‌بین باشیم؛ شرایط بیمه تا پیش از این مطلوب نبوده و نارضایتی کشاورزان کاملاً ریشه در واقعیت داشت.
علیقلی ایمانی افزود: غرامت‌هایی که پرداخت می‌شد بسیار ناچیز بود و در مواردی پرداخت خسارت تا یک سال به درازا می‌کشید، اما پیگیری‌های گسترده‌ای از طریق مجلس و دولت انجام شد و منابع دولتی صندوق بیمه کشاورزی افزایش یافت تا قدرت پرداخت غرامت ارتقا پیدا کند.
اجرای بیمه فراگیر و اجباری تمام‌خطر برای گندم
وی با اشاره به تغییر رویکرد دولت در حمایت از محصولات راهبردی اظهار کرد: در حال حاضر طرح بیمه فراگیر اجباری تمام‌خطر برای محصول گندم عملیاتی شده است؛ سازوکار این بیمه به این صورت است که دولت حق‌بیمه پایه را مستقیماً به حساب صندوق بیمه واریز می‌کند و گندمکار به محض کشت، به صورت اتوماتیک تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرد.
ایمانی اضافه کرد: هدف از این سطح بیمه‌ای، جبران صرفاً بخشی از هزینه‌های اولیه تولید است تا کشاورز در صورت خسارت کامل زمین‌گیر نشود و بتواند دوباره سرپا بایستد.
وی در ادامه به سطوح بالاتر حمایتی اشاره کرد و گفت: برای کشاورزانی که به دنبال پوشش‌های واقعی‌تر هستند، سطوح ۲ و ۳ تعبیه شده است در واقع کشاورز می‌تواند با پرداخت حق‌بیمه بیشتر، سطح تعهدات را بالا ببرد؛ به طوری که در سطح دو، غرامت تا سقف ۳۵ میلیون تومان در هر هکتار قابل پرداخت است.
دبیر خانه کشاورز گلستان، طرح بیمه درآمد را یکی از مترقی‌ترین روش‌های پوشش ریسک دانست و افزود: در بیمه درآمد، مبنا عملکرد میانگین استان است؛ به عنوان نمونه در گلستان میانگین برداشت گندم ۴ تن در هکتار لحاظ میشود، در صورت وقوع حوادثی نظیر سیل یا طوفان در زمان برداشت، بیمه کل درآمد حاصل از این تناژ را جبران می‌کند که تضمین‌کننده واقعی معیشت بهره‌بردار است.
پاسخ به گلایه‌های پیرامون ارزیابی کارشناسان خسارت
ایمانی در پاسخ به پرسش خبرنگار مهر درباره گلایه مکرر کشاورزان از پایین بودن رقم کارشناسی خسارت‌ها توضیح داد: بخشی از این گلایه‌ها ناشی از عدم اطلاع دقیق از ضوابط بیمه‌ای است. ارزیابی خسارت دارای جداول و مراحل رشدی مشخص است و به سلیقه شخص کارشناس ارتباطی ندارد. به عنوان مثال، اگر در مرحله کاشت بارندگی شدید منجر به سله بستن خاک و ممانعت از جوانه زدن کلزا یا گندم شود، ضریب خسارت ۱۰ تا ۲۰ درصد محاسبه میشود؛ چرا که هنوز هزینه‌های داشت و برداشت رخ نداده است. ضریب خسارت صددرصدی مختص مرحله نهایی و زمان برداشت است.
مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران کشور با اشاره به تفاهم‌نامه این بنیاد با صندوق بیمه کشاورزی گفت:ما نمی‌گوییم شرایط امروز صددرصد عالی و ایده‌آل است، اما مسیر رو به رشد و اصلاح است. امروز دیگر دورانی که دولت یا ستاد بحران مبالغ بلاعوض یا صندوق‌های ویژه برای خسارت در نظر بگیرند تمام شده و قانوناً تنها مرجع رسمی جبران خسارت‌های طبیعی، بیمه کشاورزی است.
هدف‌گذاری بیمه برای ۶۰۰ هزار هکتار از اراضی استان
اگر چه بیمه محصولات کشاورزی به عنوان تنها سپر حمایتی و اقتصادی زارعان در برابر حوادث غیرمترقبه شناخته میشود، با این وجود آمارها حاکی از آن است هنوز تعداد بسیار زیادی از کشاورزان گلستانی بدون چتر حمایتی بیمه به کشت و کار ادامه می دهند.
معاون برنامه ریزی و امور اقتصادی جهاد کشاورزی گلستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به کارنامه بیمه محصولات کشاورزی در استان اظهار کرد: در سال زراعی گذشته، ۸۵ هزار نفر از بهره‌برداران بخش کشاورزی استان در سطحی معادل ۴۶۱ هزار هکتار اراضی خود را تحت پوشش بیمه محصولات قرار دادند.
حمید حسین پور افزود: با توجه به اهمیت ارتقای ضریب امنیت غذایی و کاهش ریسک تولید، برای سال زراعی جدید هدف‌گذاری سازمان جهاد کشاورزی استان دستیابی به پوشش ۶۰۰ هزار هکتاری اراضی و افزایش تعداد بهره‌برداران زیر چتر بیمه به ۱۰۰ هزار نفر است.
وی با ابراز نگرانی از عدم پوشش بخشی از جامعه کشاورزی استان یادآور شد: برآوردها نشان می‌دهد حدود ۲۰ هزار نفر از بهره‌برداران گلستانی همچنان فاقد هرگونه پوشش بیمه‌ای هستند.
معاون برنامه ریزی و امور اقتصادی جهاد کشاورزی گلستان به ریشه‌یابی این چالش پرداخت و گفت: عوامل متعددی از جمله ضعف آگاهی کشاورزان نسبت به مزایای بیمه، تکیه سنتی و توکل‌محور برخی زارعان بدون لحاظ کردن ابزارهای حفاظتی مدرن، مشکلات مالی در تأمین سهم حق‌بیمه و به‌طور کلی پایین بودن فرهنگ بیمه‌ای در میان بخشی از تولیدکنندگان، سبب جاماندن این افراد از چتر حمایتی شده است.
وی ادامه داد: خوشبختانه با تصمیمات اتخاذشده، ۱۷ محصول اساسی و راهبردی زراعی استان گلستان ذیل چتر بیمه فراگیر قرار گرفته‌اند که در این طرح، تمام سهم حق‌بیمه توسط دولت پرداخت میشود تا انگیزه و توان زارعان برای محافظت از مزارع ارتقا یابد.
بر اساس این گزارش جاماندن هزاران بهره‌بردار از چتر بیمه در استانی حادثه‌خیز مانند گلستان، زنگ خطری جدی برای پایداری تولید و اقتصاد روستایی است. عبور از این چالش نیازمند دو گام موازی است: از یک سو، صندوق بیمه و نهادهای مسئول باید با تسریع روند پرداخت‌ها و شفاف‌سازی فرآیندها، اعتماد از دست‌رفته زارعان را بازگردانند و از سوی دیگر، دستگاه‌های ترویجی با تقویت آموزش‌های میدانی و تسهیل دسترسی به پوشش‌های نوین همچون بیمه درآمد، فرهنگ بیمه را به عنوان ضامن اصلی امنیت معیشت در سبد ذهنی کشاورزان نهادینه کنند تا قطب کشاورزی کشور در مواجهه با حوادث غیرمترقبه زمین‌گیر نشود.