تخلیه حباب ۵/۲تریلیون دلاری در وال‌استریت و افت سنگین سهام فناوری، بازارهای جهانی را وارد مرحله تازه‌ای از بازتنظیم کرده است.
تخلیه حباب ۵/۲تریلیون دلاری در وال‌استریت و افت سنگین سهام فناوری، بازارهای جهانی را وارد مرحله تازه‌ای از بازتنظیم کرده است؛ تحولی که از یک سو با تعدیل شتاب هوش مصنوعی، مسیر کامودیتی‌هایی چون مس و نقره را تغییر داده و از سوی دیگر، بورس تهران را همزمان با چالش‌های داخلی نظیر نرخ بهره و ناترازی انرژی زمستانی، در موقعیت متفاوتی قرار داده است.
ریشه‌های سقوط اخیر بورس‌های بزرگ دنیا
محمدرضا فلفلانی، تحلیلگر بازارهای مالی در ارزیابی ریشه‌های سقوط اخیر بورس‌های بزرگ دنیا و شرکت‌های فناوری، این ریزش را ترکیبی از «اثر روانی» و «اثر واقعی» قدرت‌گیری دموکرات‌ها می‌داند.
به گفته این کارشناس بازارهای مالی، جریان حزب دموکرات به‌طور ماهوی موافق پیشرفت بی‌حدومرز و بدون نظارت هوش مصنوعی نیست و نگاه توأم با بدبینی به رشد لجام‌گسیخته این بخش دارد.
او با اشاره به هم‌سویی چهره‌های شاخص و سرمایه‌داران بزرگ حوزه هوش مصنوعی نظیر ایلان ماسک با جریان جمهوری‌خواه، تصریح می‌کند: «پیروزی دموکرات‌ها در طیف وسیعی از ایالت‌های آمریکا می‌تواند رشد هوش مصنوعی را محدود و نسبت به انتظارات پیشین کندتر کند؛ هرچند این اتفاق به معنای توقف روند رشد این شرکت‌ها نخواهد بود».
این تحلیلگر بازار سرمایه درباره ابزارهای عملیاتی دموکرات‌ها برای مهار غول‌های فناوری خاطرنشان می‌کند: «اعمال محدودیت الزاماً نیازمند تصویب قوانین جدید نیست، بلکه از مسیر «دستکاری و محدود کردن بودجه‌ها» نیز قابل اجراست».
او با یادآوری تجربه دوران ریاست‌جمهوری اوباما در رونق اکوسیستم انرژی‌های تجدیدپذیر و سپس محدود شدن بودجه این بخش در دوره ترامپ به نفع پروژه‌های نفت و گاز، می‌افزاید: «با توجه به اینکه قدرت اجرایی اصلی همچنان در دستان ترامپ است و دموکرات‌ها نیز موفق به کسب اکثریت دوسوم آرا برای اعمال محدودیت‌های حداکثری نشده‌اند، جریان سرمایه‌گذاری به‌طور کامل تغییر مسیر نمی‌دهد؛ بلکه موانعی پیش روی شتاب هوش مصنوعی ایجاد شده و در مقابل، بستر هموارتری برای رشد انرژی‌های تجدیدپذیر فراهم می‌شود».
خیز جدید در حوزه سخت‌افزار و رباتیک
یکی از ابهام‌های کلیدی فعالان بازارهای مالی، احتمال ورود بورس‌های جهانی به یک رکود عمیق و تکرار سناریو ترکیدن «حباب دات‌کام» در سال ۲۰۰۰ میلادی است. فلفلانی ضمن رد احتمال وقوع یک رکود عمیق و طولانی‌مدت در شرایط فعلی، تأکید می‌کند: «صنعت هوش مصنوعی هنوز به ابعاد حباب شرکت‌های اینترنتی و زیرساخت وب در سال ۲۰۰۰ نرسیده است».
وی در این باره توضیح می‌دهد: «اگر رشد قیمت سهام شرکت‌های هوش مصنوعی در این مقطع متوقف نمی‌شد و حباب بزرگ‌تری به خود می‌گرفت، ممکن بود با ریزشی شدیدتر و ناگهانی‌تر، بحرانی مشابه حباب دات‌کام را تجربه کنیم. هرچند افت ۳۰ درصدی سهام یک شرکت بزرگ در یک شب نشان‌دهنده وجود درجاتی از حباب قیمتی در کوتاه‌مدت است، اما گزارش‌های آینده‌پژوهی نهادهای بزرگ مالی دنیا همچنان رشدهای بااهمیتی را برای این صنعت برآورد می‌کنند».
به اعتقاد فلفلانی، جابه‌جایی محور رشد هوش مصنوعی از «فضای نرم‌افزار» به سمت «فضای سخت‌افزاری و صنعت رباتیک»، جهش جدیدی را در این حوزه رقم خواهد زد و چشم‌انداز بلندمدت این صنعت را درخشان نگه می‌دارد.
کانال سرایت به بورس تهران
اما چرا تغییر فاز هوش مصنوعی در وال‌استریت برای سهام‌دار بورس تهران که دسترسی مستقیمی به سهام شرکت‌های فناوری جهانی ندارد، حائز اهمیت است؟
فلفلانی حلقه اتصال این تحولات به بازار سرمایه ایران را «بازار کامودیتی‌ها و فلزات اساسی» معرفی می‌کند.
او در تشریح این ارتباط می‌گوید: «بخش مهمی از رشد چشمگیر قیمت جهانی مس در یکی دو سال اخیر، مدیون جهش صنعت هوش مصنوعی در دنیا بوده است. اگر روند رشد هوش مصنوعی کندتر شود، تقاضای جهانی مس کاهش یافته و انتظارات پیشین برای رشد قیمت این فلز در یک سال آینده نیازمند تعدیل خواهد بود؛ اتفاقی که به دلیل نقش رهبری مس در گروه فلزات اساسی، بر سایر کامودیتی‌ها و نمادهای وابسته در بورس داخل نیز اثر می‌گذارد».
در نقطه مقابل، وی به تغییر آرایش در تقاضای سایر فلزات اشاره کرده و معتقد است اگر دموکرات‌ها اهداف سنتی خود در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را تقویت کنند، تقاضای صنعتی برای «نقره» افزایش یافته و اکوسیستم رشد کامودیتی‌ها به نفع نقره تغییر جهت خواهد داد. در بازار نفت نیز، هرچند حضور دموکرات‌ها دامنه نوسان را محدودتر کرده و قیمت‌ها را به سمت کانال ۸۰ تا ۹۰ دلار متمایل می‌کند، اما به دلیل افت شدید ذخایر استراتژیک نفت کشورها در سایه جنگ تحمیلی اخیر و بسته شدن تنگه هرمز، کف قیمتی ۵۰ تا ۶۰ دلار رؤیت نخواهد شد؛ ضمن آنکه در صورت شعله‌ور شدن مجدد درگیری‌ها، نبود ذخایر پشتیبان می‌تواند قیمت نفت را به شکلی تهاجمی به بالای ۱۰۰ تا ۱۲۰ دلار پرتاب کند.
پرهیز از خوش‌بینی افراطی در سایه نرخ بهره و ناترازی انرژی
این کارشناس بازار سرمایه در بخش پایانی تحلیل خود، با اشاره به آغاز سبزپوشی معاملات بورس تهران، این اقبال خریداران را ناشی از افت حدود ۲۰درصدی قیمت سهام در هفته‌های گذشته، رسیدن قیمت‌ها به سطوح ارزنده و خوش‌بینی سرمایه‌گذاران خرد به اخبار مذاکرات و محدود شدن قدرت ترامپ توسط کنگره دموکرات می‌داند.
با این حال، فلفلانی با استناد به داده‌های تاریخی نظیر دوران جنگ عراق و افغانستان یادآور می‌شود حتی در زمان تسلط دموکرات‌ها بر هر دو مجلس و حضور رئیس‌جمهور جمهوری‌خواه، درگیری‌های نظامی به‌سرعت متوقف نشده‌اند؛ بنابراین نباید نسبت به پایان کامل ریسک‌های جنگی و برقراری صلح در یکی دو ماه آینده خوش‌بینی افراطی داشت. به اعتقاد وی، علاوه بر تداوم ریسک‌های سیاسی، انتشار خبر افزایش حدود ۱۰درصدی نرخ بهره بین‌بانکی نیز سیگنال منفی مهمی به شمار می‌رود که می‌تواند تداوم روند صعودی بازار را با تردید مواجه کرده و به عقب‌نشینی مجدد خریداران در تالار شیشه‌ای منجر شود.
از سوی دیگر، محدودیت‌های عرضه انرژی در فصل سرما از آذرماه، چالش بنیادی دیگری است که صنایع بورسی با آن دست به‌گریبان خواهند شد. به گفته این تحلیلگر بازارهای مالی، به دلیل نبود سیاست‌گذاری بلندمدت و ضعف زیرساختی در ذخیره‌سازی گاز که ظرفیت آن در ایران با داشتن تنها دو مخزن کمتر از ۳ تا ۴ درصد نیاز سالانه است (در مقایسه با استاندارد ۱۰ تا ۲۵ درصدی در اغلب کشورهای جهان)، صنایع انرژی‌بر و وابسته به خوراک گاز نظیر «سیمان» و «فلزات اساسی» در زمستان پیش رو با ریسک جدی قطعی برق و گاز روبه‌رو خواهند شد. فلفلانی در پایان به فعالان اقتصادی توصیه می‌کند ضمن پرهیز از خوش‌بینی یا بدبینی افراطی، متغیرهای کلان بین‌المللی از جمله کند شدن شتاب هوش مصنوعی و ریسک‌های عملیاتی داخل را به‌صورت همزمان در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و چیدمان سبد سرمایه‌گذاری خود لحاظ کنند.
گذار از هیجان نرم‌افزاری به عصر سخت‌افزار و رباتیک
برایند تحولات اخیر نشان می‌دهد صنعت هوش مصنوعی پس از عبور از موج اول هیجانات قیمتی و مواجهه با موانع رگولاتوری دموکرات‌ها، نه در مسیر افول، بلکه در آستانه یک تغییر فاز بنیادین و بلوغ اقتصادی قرار گرفته است. به باور فلفلانی، اصلاح قیمتی کنونی در وال‌استریت در واقع تخلیه به‌موقع حباب کوتاه‌مدت بود که مانع بزرگ‌تر شدن حباب و تکرار سناریو سقوط سنگین و رکود طولانی‌مدت «حباب دات‌کام» در سال ۲۰۰۰ میلادی شد.
بر اساس گزارش‌های آینده‌پژوهی نهادهای بزرگ مالی و سرمایه‌گذاری جهان، چشم‌انداز بلندمدت این فناوری همچنان درخشان و صعودی ارزیابی می‌شود؛ با این تفاوت که پیشران اصلی رشد در مرحله بعدی، از لایه‌های صرفاً نرم‌افزاری به سمت توسعه زیرساخت‌های سخت‌افزاری و به‌ویژه «صنعت رباتیک» تغییر مسیر خواهد داد که خود جهش جدیدی را در این زیست‌بوم رقم می‌زند.
در این معادله جدید، هرچند فشارهای بودجه‌ای و نظارتی دموکرات‌ها در آمریکا شتاب بی‌محابای اولیه را تعدیل می‌کند، اما با توجه به حفظ قدرت اجرایی در دست دولت ترامپ و ورود هوش مصنوعی به فاز ملموس سخت‌افزار و رباتیک، این صنعت همچنان مسیر رشد خود را با شیبی منطقی‌تر و پایدارتر ادامه خواهد داد.
خبرنگار : مهسا ناطقی