سیداحمد محیط طباطبایی، رئیس انجمن ملی موزه‌های ایران با اشاره به تحولات تاریخی و سیاسی منطقه، بر ضرورت بازخوانی پیشینه نام دریای کاسپی و توجه به پیوندهای تاریخی ایران با سرزمین‌های پیرامون آن تأکید کرد.
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، با هدف بررسی ابعاد تاریخی، فرهنگی و پژوهشی درباره نامگذاری دریای کاسپی، نشست هم‌اندیشی تخصصی را با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران و صاحب‌نظران این حوزه برگزار کرد. این نشست فرصتی برای گفت‌وگو و تبادل دیدگاه‌های علمی درباره پیشینه نام دریای کاسپی، ریشه‌های تاریخی و فرهنگی آن و جایگاه این نام در مطالعات تاریخی و منطقه‌ای است. همچنین، دیدگاه‌های تخصصی درباره ابعاد مختلف موضوع و ضرورت توجه به اسناد و شواهد تاریخی در شناخت میراث مشترک منطقه مطرح کرد. در این برنامه، جمعی از پژوهشگران و کارشناسان، از جمله متخصصان حوزه میراث فرهنگی، تاریخ و حقوق بین‌الملل، به ارائه دیدگاه‌ها و یافته‌های خود پرداختند تا زمینه‌ای برای هم‌اندیشی علمی و بررسی دقیق‌تر این موضوع فراهم شود.
سیداحمد محیط طباطبایی، رئیس انجمن ملی موزه‌های ایران، در نشست هم‌اندیشی درباره نامگذاری دریای کاسپی، با اشاره به تحولات قومی، مذهبی و سیاسی در منطقه قفقاز، روسیه و اروپای شرقی، نامهای جغرافیایی را بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ملت‌ها دانست.
وی با اشاره به حضور و جابه‌جایی اقوام آسیایی در دوره‌های مختلف تاریخی و تحولات مرتبط با قوم خزر، اظهار کرد: بررسی تاریخ این منطقه بدون توجه به تحولات قومی و مذهبی آن امکان‌پذیر نیست. در این میان، گرویدن بخشی از قوم خزر به یهودیت و پراکندگی گروه‌هایی از آنان در مناطق روسیه و اروپای شرقی، از جمله موضوعاتی است که در مطالعات تاریخی منطقه اهمیت دارد.
محیط طباطبایی در ادامه با اشاره به پیامدهای جنگ‌های ایران و روسیه و قرارداد ترکمانچای، به محدودیت ارتباطات تاریخی ایران با سرزمین‌های شمال رود ارس پرداخت و گفت: در طول قرن نوزدهم و قرن بیستم، سیاست‌های دولت روسیه و سپس اتحاد جماهیر شوروی، زمینه‌ساز تغییراتی در پیوندهای تاریخی و فرهنگی ایران با مناطق آن سوی ارس شد.
وی افزود: این تحولات تنها به مرزبندی‌های سیاسی محدود نماند، بلکه حوزه‌های مختلفی از جمله زبان، معماری، ساختار شهری و میراث فرهنگی ملموس و ناملموس را نیز تحت تأثیر قرار داد. بخشی از این تغییرات را می‌توان در تلاش برای دگرگونی نشانه‌های تاریخی و فرهنگی و جایگزینی هویت‌های جدید مشاهده کرد.
رئیس انجمن ملی موزه‌های ایران با تأکید بر اهمیت نامهای جغرافیایی در بازتاب حافظه تاریخی ملت‌ها تصریح کرد: نام مکان‌ها صرفاً یک عنوان جغرافیایی نیستند، بلکه می‌توانند حامل پیشینه تاریخی، هویت فرهنگی و نشانه‌های پیوند میان جوامع باشند. از این منظر، بررسی نام دریای کاسپی نیز باید در چارچوب مناسبات تاریخی و فرهنگی ایران با سرزمین‌های پیرامونی آن صورت گیرد.
وی همچنین با اشاره به تغییر نام برخی مناطق در قفقاز و آسیای میانه، این موضوع را از منظر تأثیر تحولات سیاسی بر حافظه تاریخی و جغرافیای فرهنگی قابل بررسی دانست.
محیط طباطبایی در بخش دیگری از سخنان خود به پیوندهای تاریخی و جغرافیایی میان مناطق مختلف ایران اشاره کرد و با یادآوری تغییرات تاریخی در تقسیمات اداری مناطق ساحلی و جزایر جنوبی کشور، بر ضرورت مطالعه جغرافیای تاریخی ایران در چارچوبی فراتر از مرزبندی‌های سیاسی و اداری امروز تأکید کرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: بررسی نام دریای کاسپی مستلزم توجه هم‌زمان به پیشینه تاریخی، تحولات فرهنگی، مناسبات سیاسی و اسناد جغرافیایی است و نمی‌توان این موضوع را صرفاً از منظر تحولات سیاسی دوره معاصر مورد قضاوت قرار داد.
بازخوانی پیشینه تاریخی نام دریای کاسپی و توسعه مطالعات میراثی این حوزه
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در نشست هم‌اندیشی درباره نامگذاری دریای کاسپی، بر ضرورت بررسی علمی پیشینه تاریخی این نام، توجه به کاربرد بین‌المللی آن و توسعه مطالعات تخصصی میراث فرهنگی در حوزه دریای کاسپی تأکید کرد.
محمدابراهیم زارعی در این نشست با اشاره به کاربرد عنوان «دریای کاسپین» در منابع و نقشه‌های بین‌المللی، اظهار کرد: اگر قرار است به نام‌گذاری‌های بین‌المللی احترام بگذاریم، لازم است در رویه‌های داخلی نیز این موضوع را مورد توجه قرار دهیم و عنوان تاریخی و بین‌المللی دریای کاسپی را به‌طور جدی بررسی کنیم.
وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده در این زمینه افزود: سال گذشته با مشورت جمعی از صاحب‌نظران، نامهای خطاب به وزیر مربوطه برای طرح موضوع اصلاح نام و استفاده از عنوان دریای کاسپی ارسال شد، اما این پیگیری به نتیجه مشخصی نرسید. با این حال، پژوهشگاه در سال جاری مصمم است اقدامات جدی‌تری را در این زمینه دنبال کند.
تصویب مرکز مطالعات علوم میراثی و دریای کاسپی
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری همچنین از تصویب «مرکز مطالعات علوم میراثی و دریای کاسپی» در شورای پژوهشی پژوهشگاه خبر داد و گفت: مراحل اجرایی این مرکز در حال پیگیری است و استان مازندران به‌عنوان محل استقرار آن در نظر گرفته شده است تا امکان بهره‌مندی پژوهشگران استان‌های شمالی و مناطق هم‌جوار از ظرفیت‌های علمی این مجموعه فراهم شود.
زارعی هدف از راه‌اندازی این مرکز را توسعه مطالعات تاریخی، فرهنگی و تمدنی مرتبط با دریای کاسپی و جوامع پیرامونی آن دانست و بر اهمیت شناخت پیوندهای تاریخی ساکنان سواحل جنوبی این دریا با این پهنه جغرافیایی تأکید کرد.
دعوت از پژوهشگران برای مشارکت در بررسی علمی نام دریای کاسپی
وی با دعوت از پژوهشگران و صاحب‌نظران برای ارائه مقالات و دیدگاه‌های تخصصی درباره نام دریای کاسپی تصریح کرد: ضروری است دیدگاه‌های علمی مختلف، حتی نظرات مخالف، امکان طرح و انتشار داشته باشند تا جامعه علمی و افکار عمومی بتوانند با ابعاد مختلف این موضوع آشنا شوند.
رئیس پژوهشگاه با اشاره به جایگاه این مجموعه به‌عنوان مرجع تخصصی پژوهش در حوزه میراث فرهنگی، خاطرنشان کرد: بررسی موضوعات مرتبط با میراث فرهنگی نباید صرفاً به باستان‌شناسی محدود شود؛ بلکه حوزه‌هایی همچون مردم‌شناسی، زبان‌شناسی، گویش‌ها، کتیبه‌شناسی، حفاظت و مرمت، میراث معماری و میراث شهری نیز در این مطالعات اهمیت دارند.
وی در پایان بر ضرورت اتکا به شواهد تاریخی، داده‌های مستند و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای برای بررسی پیشینه نامهای جغرافیایی و میراث فرهنگی تأکید کرد.
گفتنی است نشست هم‌اندیشی درباره نامگذاری دریای کاسپی به همت پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و دبیرخانه پژوهش‌های علوم میراثی حوزه دریای کاسپی برگزار شد.