محمد نجاری با تأکید بر ضرورت بازنمایی ابعاد اجتماعی فرهنگ ایثار گفت: سینما نباید این مفهوم را تنها به جنگ و زندگی شهدا محدود کند، بلکه باید جلوه‌های آن را در زندگی روزمره مردم به تصویر بکشد.
محمد نجاری، دبیر علمی سومین جشنواره ملی فیلم و فیلمنامه ایثار، در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه، با بیان اینکه مفهوم ایثار از ظرفیت‌های مهم فرهنگی و اجتماعی برای طرح در آثار سینمایی برخوردار است، اظهار کرد: پرداختن به ایثار نباید صرفاً به بازنمایی مقاطع تاریخی، حوادث جنگ یا روایت زندگی شهدا محدود شود، بلکه لازم است ابعاد گسترده این مفهوم در زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها مورد توجه قرار گیرد. ایثار در حقیقت نوعی نگرش به زندگی و انتخابی آگاهانه برای ترجیح منافع جمعی بر خواسته‌های فردی است که می‌تواند در عرصه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و حتی روابط انسانی ظهور پیدا کند. سینما نیز به دلیل برخورداری از ظرفیت روایتگری و تأثیرگذاری بر افکار عمومی، می‌تواند در تبیین این ارزش و انتقال آن به نسل‌های مختلف نقش مؤثری داشته باشد.
وی با تأکید بر اینکه برای پرداختن مؤثر به فرهنگ ایثار باید ابتدا شناخت دقیقی از مبانی نظری و جایگاه این مفهوم در جامعه به دست آورد، گفت: گاهی در تولید آثار مرتبط با ایثار، تمرکز اصلی بر بازنمایی مصادیق بیرونی این ارزش قرار می‌گیرد، در حالی که آنچه اهمیت بیشتری دارد، شناخت ریشه‌ها، انگیزه‌ها و جهان‌بینی شکل‌دهنده رفتار ایثارگرانه است. اگر مخاطب با چرایی یک رفتار ایثارگرانه و زمینه‌های شکل‌گیری آن آشنا شود، ارتباط عمیق‌تری با شخصیت‌ها و موقعیت‌های داستانی برقرار خواهد کرد. بنابراین سینما باید از نمایش صرف رفتارها عبور کند و به لایه‌های فکری، عاطفی و اخلاقی این مفهوم برسد.
دبیر علمی سومین جشنواره ملی فیلم و فیلمنامه ایثار با اشاره به ضرورت فاصله گرفتن از نگاه محدود و مناسبتی به این موضوع بیان کرد: ایثار یک مفهوم زنده و جاری است که نباید تنها در مناسبت‌های خاص یا با پرداختن به موضوعات مشخص به یاد آورده شود. این فرهنگ در رفتارهای روزمره مردم، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، کمک به دیگران، فداکاری در مسیر حفظ منافع عمومی و ایستادگی در برابر دشواری‌ها نمود پیدا می‌کند. اگر سینما بتواند این مصادیق را به زبان هنر روایت کند، مخاطب احساس خواهد کرد که ایثار موضوعی متعلق به گذشته نیست، بلکه ارزشی است که در زندگی امروز نیز ضرورت و کارکرد دارد.
نجاری درباره برنامه‌های علمی سومین جشنواره ملی فیلم و فیلمنامه ایثار اظهار کرد: بخش علمی این دوره با رویکردی آینده‌نگر و مسئله‌محور طراحی شده است؛ زیرا برای ارتقای کیفیت آثار و تقویت جریان سینمای ایثار، نمی‌توان تنها به برگزاری جشنواره و نمایش فیلم‌ها اکتفا کرد. لازم است پیش از هر اقدامی، وضعیت این حوزه بررسی شود، ظرفیت‌ها و کاستی‌های آن مورد شناسایی قرار گیرد و براساس مطالعات کارشناسی، مسیر روشنی برای فعالیت‌های آینده ترسیم شود. به همین دلیل، چهار پیش‌نشست تخصصی با همکاری مراکز علمی و پژوهشی کشور و با حضور صاحب‌نظران و متخصصان برگزار خواهد شد.
وی ادامه داد: نخستین پیش‌نشست به مبانی نظری و پیشینه‌شناسی سینمای ایثار اختصاص دارد. در این نشست تلاش می‌شود تعریف دقیق‌تری از این گونه سینمایی ارائه و سابقه شکل‌گیری و تحولات آن بررسی شود. شناخت پیشینه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بدون آگاهی از تجربه‌های گذشته نمی‌توان درباره مسیر پیش‌رو تصمیم‌گیری کرد. همچنین باید مشخص شود که سینمای ایثار در طول سال‌های فعالیت خود چه دستاوردهایی داشته، از چه ظرفیت‌هایی برخوردار بوده و چه موانعی بر سر راه گسترش آن قرار گرفته است.
دبیر علمی جشنواره افزود: دومین پیش‌نشست با موضوع وضع موجود سینمای ایثار برگزار می‌شود تا شرایط فعلی این حوزه از جنبه‌های مختلف مورد ارزیابی قرار گیرد. در این بررسی، صرفاً تعداد آثار تولیدشده یا میزان حضور فیلم‌های مرتبط در جشنواره‌ها ملاک نخواهد بود، بلکه باید به کیفیت روایت‌ها، شیوه شخصیت‌پردازی، ارتباط آثار با مخاطبان و میزان اثرگذاری اجتماعی آنها نیز توجه شود. یکی از مسائل مهم این است که بدانیم سینمای ایثار تا چه اندازه توانسته مفهوم مورد نظر را به زبان قابل فهم و جذاب برای مخاطب امروز تبدیل کند.
نجاری با اشاره به اهمیت آینده‌پژوهی در سیاست‌گذاری فرهنگی تصریح کرد: سومین پیش‌نشست به آینده‌پژوهی سینمای ایثار اختصاص دارد. در این بخش تلاش می‌کنیم با بررسی تحولات اجتماعی، فرهنگی و تغییر ذائقه مخاطبان، فرصت‌ها و تهدیدهای پیش‌روی این جریان سینمایی را شناسایی کنیم. نسل جدید با مسائل و دغدغه‌های متفاوتی مواجه است و طبیعی است که شیوه روایت موضوعات ارزشی نیز باید متناسب با این تحولات مورد بازنگری قرار گیرد. این مسئله به معنای فاصله گرفتن از اصول و مبانی فرهنگ ایثار نیست، بلکه هدف آن یافتن زبان هنری مؤثرتر برای انتقال این مفاهیم است.
وی چهارمین پیش‌نشست را به مدیریت و تدوین سند راهبردی سینمای ایثار مرتبط دانست و گفت: یکی از ضرورت‌های این حوزه، ایجاد هماهنگی میان مجموعه‌های فعال و مشخص شدن وظایف و مسئولیت‌هاست. تولید آثار ارزشمند به برنامه‌ریزی، حمایت هدفمند و شناخت نیازهای واقعی سینماگران احتیاج دارد. اگر سیاست‌گذاری‌ها بدون توجه به مسائل اجرایی و شرایط تولید انجام شود، نمی‌توان انتظار داشت که نتایج مورد نظر حاصل شود. از این رو، در این نشست تلاش خواهد شد راهکارهای مدیریتی و چارچوب‌های لازم برای تدوین یک سند راهبردی بررسی شود.
نجاری درباره دستاوردهای پیش‌بینی‌شده برای این نشست‌ها بیان کرد: حاصل چهار پیش‌نشست تخصصی، تدوین یک یادداشت سیاستی خواهد بود که می‌تواند مبنایی برای تصمیم‌گیری‌های کلان در حوزه سینمای ایثار قرار گیرد. اهمیت این خروجی در آن است که مباحث کارشناسی و دیدگاه‌های صاحب‌نظران صرفاً در حد گفت‌وگو باقی نماند و به پیشنهادهای مشخص و قابل استفاده برای برنامه‌ریزی تبدیل شود. امیدواریم این روند بتواند به شکل‌گیری نگاه منسجم‌تری در زمینه تولید، حمایت و توسعه آثار مرتبط با فرهنگ ایثار کمک کند.
وی همچنین از برگزاری همایش علمی «سینما، ایثار و وفاق ملی؛ از بازنمایی تا همدلی اجتماعی» همزمان با سومین جشنواره در تبریز خبر داد و اظهار کرد: این همایش با چهار نشست تخصصی و حضور ۱۲ سخنران در دو دانشگاه شهر تبریز برگزار خواهد شد. انتخاب موضوع وفاق ملی نیز از این جهت اهمیت دارد که ایثار می‌تواند یکی از زمینه‌های تقویت همدلی و همبستگی اجتماعی باشد. هنگامی که افراد برای حفظ منافع عمومی و کمک به یکدیگر از خواسته‌های شخصی خود عبور می‌کنند، زمینه اعتماد و همراهی میان اعضای جامعه تقویت می‌شود. سینما با روایت تجربه‌های مشترک انسانی می‌تواند این پیوندها را به تصویر بکشد و در شناخت متقابل گروه‌های مختلف اجتماعی نقش داشته باشد.
دبیر علمی سومین جشنواره ملی فیلم و فیلمنامه ایثار با بیان اینکه انتشار مجموعه مقالات همایش نیز در دستور کار قرار دارد، افزود: قرار است مباحث علمی و پژوهشی مطرح‌شده در این رویداد در قالب کتاب مجموعه مقالات سینمای ایثار منتشر شود. چنین اقدامی می‌تواند به ماندگاری دستاوردهای علمی همایش کمک کند و زمینه استفاده پژوهشگران، دانشجویان، فیلمسازان و مدیران فرهنگی از این مباحث را فراهم آورد. معتقدم ارتباط میان فضای دانشگاهی و عرصه تولید سینما باید تقویت شود؛ چراکه نظریه‌پردازی بدون توجه به نیازهای عملی سینما و تولید اثر بدون پشتوانه فکری، هر دو با محدودیت‌هایی مواجه خواهند بود.
نجاری در ادامه به برگزاری سه کارگاه تخصصی با حضور چهره‌های برجسته سینما در تبریز اشاره کرد و گفت: این کارگاه‌ها با هدف ارتقای مهارت‌های عملی فیلمسازان جوان و علاقه‌مندان به سینمای متعهد برگزار می‌شود. یکی از نیازهای مهم برای گسترش سینمای ایثار، تربیت و حمایت از نسل تازه‌ای از فیلمسازان است که علاوه بر شناخت مبانی ارزشی، از توانایی‌های حرفه‌ای لازم برای روایت هنرمندانه این موضوعات برخوردار باشند. صرف علاقه‌مندی به یک موضوع برای تولید اثر تأثیرگذار کافی نیست و فیلمساز باید بتواند از ابزارهای سینمایی، شخصیت‌پردازی، ساختار دراماتیک و شیوه‌های روایت به درستی استفاده کند.
وی با تأکید بر اینکه کیفیت هنری نباید در سایه اهمیت موضوع قرار گیرد، بیان کرد: مخاطب امروز برای ارتباط با یک اثر سینمایی به مؤلفه‌های متعددی توجه می‌کند. اگر فیلم از نظر داستان، ساختار و پرداخت شخصیت‌ها ضعیف باشد، حتی ارزشمندترین موضوع نیز نمی‌تواند ارتباط مطلوبی با مخاطب برقرار کند. بنابراین سینمای ایثار باید در کنار وفاداری به حقیقت و ارزش‌های انسانی، به استانداردهای حرفه‌ای تولید نیز توجه داشته باشد. هدف این است که آثار این حوزه بتوانند علاوه بر مخاطبان علاقه‌مند به موضوعات ارزشی، با طیف گسترده‌تری از جامعه ارتباط برقرار کنند.
دبیر علمی جشنواره در پایان از برگزاری جلسات نقد و بررسی فیلم‌های منتخب خبر داد و خاطرنشان کرد: پس از نمایش آثار در تبریز، نشست‌های تخصصی با حضور منتقدان و سازندگان فیلم‌ها برگزار خواهد شد تا زمینه گفت‌وگوی سازنده میان هنرمندان و مخاطبان فراهم شود. این جلسات فرصتی برای بررسی نقاط قوت و ضعف آثار، شناخت انتظارات مخاطبان و تبادل تجربه میان فیلمسازان است. باور دارم توسعه سینمای ایثار نیازمند استمرار چنین گفت‌وگوهایی است؛ زیرا این جریان زمانی می‌تواند به جایگاه شایسته خود برسد که در کنار توجه به مبانی نظری و سیاست‌گذاری، از تجربه‌های عملی هنرمندان و نقدهای کارشناسی نیز بهره بگیرد. در نهایت، هدف باید آن باشد که فرهنگ ایثار نه به‌عنوان موضوعی صرفاً تاریخی، بلکه به‌مثابه ارزشی انسانی و اجتماعی در آثار سینمایی بازتاب پیدا کند و بتواند در زندگی امروز مخاطبان نیز معنا و اثرگذاری داشته باشد.