به گزارش خبرگزاری مهر، همشهری نوشت: حوالی خط ریلی هر ایستگاه قطار، اتاقکی دنج پیداست که سندش به نام سوزنبان همان ایستگاه است. صدای هوهوی قطار، سوزنبانان را از اتاقکشان بیرون می‌کشاند تا جایی درست نزدیک لبه آهنی خطوط موازی ریل. قطار نزدیک‌تر می‌شود و سوزنبانان هر یک به کاری مشغولند؛ بعضی‌شان هر چه زور و توان دارند برای جلو یا عقب زدن دسته اهرم جابه‌جایی یکی از خط‌های ریلی به‌کار می‌بندند. بعضی دیگرشان با بالا بردن پرچمی سبز رنگ، درصدد خوشامدگویی و استقبالند و بعضی هم شماره و چراغ روشن واگن آخری را می‌پایند تا احتمال وقوع حادثه و خطری نرود. احمد قربانی، یکی از سوزنبانان راه‌آهن شمال یک، ایستگاه تاریخی و محبوب ورسک است و شنیدنی‌های بسیار از عجایب شغل خود دارد.

سوزنِ ریل ورسک

محل کارش در چندصدمتری ایستگاه قطار ورسک و چندقدمی حریم ریلی است؛ اتاقکی آجری که پهنه‌اش به ۵متر هم نمی‌رسد. سینه‌کش یکی از دیوارهای دودگرفته آن، فانوسی کهنه از میخی زنگ‌زده آویزان است و به دیوار مقابلش نیز ساعتی قدیمی، دقیق تیک‌تاک می‌کند. کنج راستش، تختی کوچک و چوبی با تشک و بالشی فرورفته و پتویی چرک جا دارد و کنج چپش هم بساط اجاق‌گاز لعابی رومیزی که از ۳شعله، ۲شعله‌اش خراب است و کتری و قوری دورسوز استیل و قوطی پلاستیکی قندان و بقچه غذا روی زمین چیده شده است. اینها را احمد قربانی، سوزنبان ایستگاه راه‌آهن ورسک در توصیف محل کار متفاوت خود به همشهری می‌گوید و ادامه می‌دهد: «اتاقک کهنه‌ایه. شما تصور کن که سابقه ساعت رو دیوارش بالای۵۰ساله».

سابقه خودش اما زیاد نیست: «این زمستون که بیاد ۱۳سال خدمتم پُر می‌شه. انگار همین دیروز بود که وردست حاج‌نوذر داشتم سوزنبانی یاد می‌گرفتم، کی پرچم سبز رو به لوکوموتیورون نشون بدم، کی پرچم قرمز. یا سوزنا رو چطوری جابه‌جا کنم.» احمد پیش از سوزنبانی، به کشاورزی و چوپانی مشغول بود:«یه باری که گوسفندای آق (آقا) دوستعلی، گله‌دار همسایه‌مون رو واسه چرا برده بودم زمینای پشت ایستگاه قطار ورسک، مثل همیشه از دور به اتاقک سوزنبانی خیره موندم. به خودم که اومدم دیدم تو ساختمون ایستگاه قطارم و دارم مسئولش رو سوال‌پیچ می‌کنم؛‌ سوزنبانی سخته، شرایط استخدامش چیه،‌ با دیپلم می‌شه سوزنبان شد و...».

صفر تا صد سوزنبانی را در چند جمله خلاصه می‌کند: «هرخط ریلی‌رو با اهرم دستی و برقی سوزن، انشعاب می‌دن به یک یا چند خط دیگه. سوزن یعنی جهت‌زن؛ کسی که به‌صورت دستی یا برقی، جهت ریلارو با توجه به مقصد قطارای عبوری تنظیم می‌کنه.» به تعداد هر ایستگاه فعال در راه‌آهن کشور، سوزنبانانی در اتاقک‌های سوزنبانی یا در ساختمان ایستگاه‌ها حاضربه‌یراقند: «توی سایت راه‌آهن کشور نوشته شده ۴۹۷ایستگاه فعال داریم. پس یعنی الان به همین تعداد هم سوزنبان داره سیر و سوی ریلا رو برای حرکت قطارا سروسامون می‌ده.» با آنکه سوزن‌های برقی را اپراتورهای آنلاین و نشسته در مراکز مدیریت ترافیک هر ایستگاه از راه دور هدایت می‌کنند، اما دست آخر، مسئولیت نهایی‌شان بر گردن سوزنبانان محلی است: «سوزنی خط، فقط این‌ور و اون‌ور کردنش نیست که! باید هر روز بررسی شه و هر هفته هم به سرویس‌کاری احتیاج داره.» یاد قلوه‌سنگی می‌افتد که سال‌ها قبل میان سوزن یکی از خطوط تقاطعی غرب به مرکز و شمال، گیر کرده‌بود و دردسرساز شد.

اینترنت، هوش‌مصنوعی و سوزنبان

احمد هم کلیپ‌های این سوزنبان پیشکسوت هم‌روستایی‌اش را دیده: «کار ما طوریه که هرقدر هم علم پیشرفت کنه یا هوش مصنوعی فرمون رو دست بگیره، باز لَنگ زور بازو و وجدان آدمیزاده. مثل عموفتح‌الله سوزنبان که صدش رو واسه کارش گذاشت.» احمد سوزنبانی در ایستگاه شلوغ و توریستی ورسک را خوش‌شانسی می‌داند: «سوزنبانی شیفت ۲۴ساعت کار و ۴۸ساعت استراحت داره. این وسط سوزنبانایی هستن که فقط ۴ساعت تو راه رفت‌وآمد بین خونه تا محل کارشونن. شانس آوردم راهم نزدیکه. شانس بیشتر رو هم سر ایستگاهم آوردم. سوزنبانیش سخته، چون سرویس‌کاری بیشتری می‌خواد، ولی سختیش به هیجان مسافراش دَر.» واکنش مسافران نسبت به شغل سوزنبانی، او را سر ذوق می‌آورد: «باورتون نمی‌شه روزی کمِ‌کم ۱۰بار کارمو برای مسافرای کنجکاو توضیح می‌دم.»

خرس و میله‌های سیمافور روسی

طی گفت‌وگو، صدا از بیسیم همراهش قطع نمی‌شود؛ پی‌درپی مکالمات کسانی از آن سوی خط شنیده می‌شود: «متصدی ترافیک ورسک، خط برای ورود قطار تهران-ساری به ایستگاه شما آزاده؟ آقای حیدری رئیس قطار۷۵۷ باربری، خسته نباشی برادر، خروجتون از ایستگاه سرخ‌آباد تأیید شد، به سلامت.» احمد یادآور می‌شود: «ببخشید نمی‌تونم صدای بیسیمم رو کم کنم. باید حواسم به مکالمه‌ها باشه. نشنیدن یکی‌شون دردسرساز می‌شه.» برای همین است که اغلب بیسیم را دَم دست و بیخ گوشش نگه می‌دارد: «نصف چیزایی که حاج‌نوذر از سوزنبانی یادم داده مربوط می‌شه به گوش‌به‌زنگ بیسیم بودن. کافیه تغییر مسیر ناگهانی یه قطاری رو متوجه نشی یا خبر تأخیر یه قطار دیگه رو نشنوی، اون وقته که خون خیلیا می‌افته گردنت.»

خدا را شکر می‌کند که از ۱۳سال سوزنبانی‌اش خاطره‌ای تلخ ندارد: «مسیر ریلی شمال به جنوب با سیستم قدیمی سیمافور (هدایت سیرها با میله‌های راهنما) روسی کنترل می‌شه. میله‌هایی که سوزنبانای این مسیر به لوکوموتیورونا موقع ورود و خروج از ایستگاه تحویل می‌دن، به خاطر اجرای همین روشه.» با شوخ‌طبعی ادامه می‌دهد: «سوزنبان مثل آلیس می‌مونه تو سرزمین عجایب. تو بعضی خط‌های ریلی، چون خطر حمله گرگ و خرس هست. واسه‌همین سوزنبان باید آمادگیش رو داشته باشه.» تا صدای هوهوی دور قطاری را می‌شنود، ادامه گفت‌وگو را به ساعتی دیگر موکول می‌کند. یک ساعت بعد، احمد از اقدامات سوزنبانی خود که با شنیدن هوهوی آن قطار انجام داده بود، می‌گوید: «واگن قطارای باری شماره دارن. شماره آخرین واگنش باید با شماره‌ای که متصدی ترافیک چند دقیقه قبلش بهم اعلام کرده، ‌یکی باشه. اگه نباشه، یعنی واگن آخری از قطار جدا شده و رو ریل مونده. واگن آخری قطارای مسافربری هم ‌چراغ مخصوص داره. ما باید اونو ببینیم. اگه نبینیم یعنی اون واگن هم گم شده.» روز شلوغ و پُر سیری است که دوباره هوهوی قطاری از دور به گوش احمد می‌رسد.