کاروان ایران در چهارمین دوره بازی‌های المپیک جوانان با کسب تنها یک مدال طلا و قرار گرفتن در رتبه سی‌وهشتم جدول توزیع مدال‌ها، یکی از ضعیف‌ترین نتایج خود را در تاریخ این رقابت‌ها ثبت کرد؛ نتیجه‌ای که در مقایسه با درخشش ایران در بوئنوس‌آیرس، پرسش‌های جدی درباره وضعیت استعدادیابی و پشتوانه‌سازی ورزش کشور مطرح می‌کند.
چهارمین دوره بازی‌های المپیک جوانان در حالی در سنگال به پایان رسید که کاروان ایران با کسب ۸ مدال شامل یک طلا، ۴ نقره و ۳ برنز، در جایگاه سی‌وهشتم جدول توزیع مدال‌ها قرار گرفت. نتیجه‌ای که نه‌تنها با انتظارات از ورزش پایه فاصله دارد، بلکه در مقایسه با عملکرد ایران در دوره‌های گذشته، از یک عقب‌گرد قابل توجه حکایت می‌کند.
سقوط ۳۱ پله‌ای؛ از اوج بوئنوس‌آیرس تا ناکامی داکار
بازی‌های المپیک جوانان پس از چهار سال تأخیر، از ۹ تا ۲۲ آبان‌ماه در سنگال برگزار شد تا این کشور برای نخستین بار در تاریخ، میزبان یک رویداد المپیکی در قاره آفریقا باشد. کاروان ایران نیز با ۲۹ ورزشکار در ۱۴ رشته ورزشی در این رقابت‌ها حضور پیدا کرد؛ حضوری که در نهایت با ثبت یک کارنامه کم‌فروغ به پایان رسید.
این نتیجه در شرایطی رقم خورد که ایران در سه دوره قبلی بازی‌های المپیک جوانان همواره موفق به کسب مدال شده بود و در آخرین دوره پیش از داکار، بهترین عملکرد تاریخ خود را به ثبت رسانده بود. کاروان ایران در المپیک جوانان ۲۰۱۸ بوئنوس‌آیرس با کسب ۷ مدال طلا، ۳ نقره و ۴ برنز و مجموع ۱۴ مدال، در جایگاه هفتم جدول توزیع مدال‌ها ایستاد؛ جایگاهی که حالا با گذشت هشت سال، فاصله‌ای ۳۱ پله‌ای با رتبه ایران در داکار دارد.
مقایسه این دو دوره تنها به جایگاه جدول محدود نمی‌شود. تعداد مدال‌های طلای ایران نیز از ۷ مدال در بوئنوس‌آیرس به یک مدال در داکار رسیده است؛ افتی که نمی‌توان آن را صرفاً یک نوسان معمول در نتایج ورزشی دانست و باید دلایل آن را در مسیر آماده‌سازی و پرورش نسل جدید ورزشکاران جست‌وجو کرد.
عقب‌گردی فراتر از مقایسه با بوئنوس‌آیرس
البته افت عملکرد ایران تنها زمانی نگران‌کننده نیست که آن را با درخشش سال ۲۰۱۸ مقایسه کنیم. کاروان کشورمان در نخستین دوره بازی‌های المپیک جوانان در سنگاپور ۲۰۱۰ با کسب ۲ مدال طلا، ۲ نقره و یک برنز در جایگاه بیست‌وششم قرار گرفت. چهار سال بعد نیز در نانجینگ چین، با ۳ مدال طلا و ۳ برنز، رتبه بیست‌وچهارم را به دست آورد.
به این ترتیب، رتبه سی‌وهشتم داکار حتی در مقایسه با دو دوره نخست این رقابت‌ها نیز نشان‌دهنده عقب‌گرد ورزش ایران است. مسئله‌ای که اهمیت آن زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم حضور در المپیک جوانان صرفاً برای کسب چند مدال و ثبت یک رتبه در جدول توزیع مدال‌ها نیست.
کاروانی متشکل از ۲۹ ورزشکار در ۱۴ رشته، قرار بود بخشی از ظرفیت آینده ورزش ایران را به نمایش بگذارد؛ اما خروجی این حضور با انتظاراتی که از چنین رویدادی وجود دارد، فاصله داشت. طبیعتاً نتایج یک دوره رقابت به عوامل مختلفی از جمله سطح مسابقات، ترکیب کشورهای شرکت‌کننده و شرایط ورزشکاران وابسته است، اما اختلاف عملکرد ایران در ادوار مختلف را نمی‌توان نادیده گرفت.
داکار؛ آزمون جدی نظام استعدادیابی
المپیک جوانان را باید یکی از میدان‌های مهم ارزیابی وضعیت ورزش پایه دانست. رقابت‌هایی که علاوه بر سنجش توانایی ورزشکاران جوان، فرصتی برای بررسی کیفیت نظام استعدادیابی، عملکرد فدراسیون‌ها و میزان موفقیت برنامه‌های بلندمدت در پرورش قهرمانان آینده فراهم می‌کند.
از این منظر، نتیجه داکار باید فراتر از تعداد مدال‌ها و جایگاه ایران در جدول بررسی شود. پرسش اصلی این است که پس از موفقیت چشمگیر بوئنوس‌آیرس، چه برنامه‌ای برای حفظ و تداوم آن روند در نظر گرفته شد؟ آیا فدراسیون‌ها توانستند نسل تازه‌ای از استعدادهای ورزشی را شناسایی و برای حضور در رقابت‌های بین‌المللی آماده کنند؟ آیا برنامه‌های آماده‌سازی متناسب با سطح این رقابت‌ها بود و اساساً عملکرد مسئولان در این مسیر مورد ارزیابی قرار گرفت؟
این پرسش‌ها زمانی جدی‌تر می‌شوند که بدانیم فاصله عملکرد ایران در داکار با دوره‌های قبلی، تنها به یک رشته یا یک ورزشکار محدود نیست و باید آن را در چارچوبی گسترده‌تر بررسی کرد. کاهش تعداد مدال‌های طلا و سقوط جایگاه کاروان، نشانه‌هایی هستند که نمی‌توان به سادگی از کنار آنها عبور کرد.
مسئولیت ناکامی را نباید بر دوش ورزشکاران گذاشت
در این میان، یک نکته را نباید فراموش کرد؛ مسئولیت کارنامه کم‌فروغ ایران در داکار را نمی‌توان متوجه ورزشکاران جوانی دانست که در میدان رقابت تلاش خود را به کار گرفتند. آنها محصول مسیری هستند که پیش از رسیدن به این رقابت‌ها برایشان طراحی شده و بخش مهمی از مسئولیت آن بر عهده فدراسیون‌ها، مدیران ورزشی و ساختارهای متولی استعدادیابی قرار دارد.
اگر قرار است از آینده ورزش ایران صحبت کنیم، باید از امروز برای آن برنامه داشته باشیم. شناسایی استعدادها، فراهم کردن امکانات تمرینی، حمایت مستمر از ورزشکاران و طراحی مسیر مشخص برای انتقال آنها از رده‌های پایه به سطح بزرگسالان، اقداماتی نیستند که بتوان آنها را به روزهای نزدیک به یک رویداد مهم موکول کرد.
نشانه‌های افت را نباید نادیده گرفت
بازی‌های المپیک جوانان داکار به پایان رسیده، اما پرسش‌های باقی‌مانده از عملکرد ایران همچنان پابرجاست. ورزشکارانی که امروز در رده جوانان رقابت می‌کنند، قرار است در سال‌های آینده بار مدال‌آوری کشور را در بازی‌های آسیایی، رقابت‌های جهانی و المپیک بر دوش بکشند. بنابراین اگر در همین مرحله از مسیر قهرمانی نشانه‌های افت دیده می‌شود، بی‌توجهی به آن می‌تواند تبعاتی فراتر از یک دوره ناکام در المپیک جوانان داشته باشد.
سقوط از رتبه هفتم بوئنوس‌آیرس به جایگاه سی‌وهشتم داکار و کاهش ۷ مدال طلا به تنها یک طلا، آماری نیست که بتوان با چند توجیه از کنار آن گذشت. این اعداد باید برای متولیان ورزش ایران به زنگ هشداری جدی تبدیل شوند؛ هشداری درباره نسلی که اگر امروز به‌درستی شناسایی، حمایت و پرورش داده نشود، فردا نمی‌توان انتظار درخشش آن را در میادین بزرگ داشت.
داکار تمام شد، اما مسئله اصلی تازه آغاز شده است: چه کسی قرار است مسئولیت این عقب‌گرد را بپذیرد و برای جلوگیری از تکرار آن برنامه‌ای جدی ارائه کند؟