فراخوان خودروهای چری و تویوتا؛ زنگ خطر برای بازار ایران

بعضی خودروهای حاضر در بازار ایران، در کشورهای دیگر با فراخوان‌های ایمنی دریافت کرده‌اند اما نبود شبکه خدمات پس از فروش برای بخشی از خودروهای وارداتی، اجرای این فراخوان‌ها و دسترسی مالکان به قطعات اصلاح‌شده را با ابهام مواجه می‌کند

فرارو- اوایل اردیبهشت ۱۴۰۳، یک ام‌وی‌ام X55 پرو در محور قم به کاشان، بدون برخورد با مانع، واژگون شد. اکسل عقب خودرو از محل جوش شکست و از بدنه جدا شد. پنج سرنشین خودرو آسیب جدی ندیدند ولی با وایرال شدن ویدئوی حادثه، مدیران‌خودرو در موقعیت پاسخ‌گویی قرار گرفت.

به گزارش فرارو، این حادثه یک مسئله مهم را پیش روی بازار خودرو ایران گذاشت: اگر خودرویی به دلیل نقص فنی در کشور سازنده فراخوان دریافت کند، تکلیف همان خودروها در ایران چیست؟ خریدار ایرانی چطور باید از مشمول بودن خودروی خود مطلع شود و اگر قطعه معیوب نیاز به تعویض داشت، از کجا تهیه کند؟ این پرسش برای بازار خودروی ما اهمیت بالایی دارد. چراکه بازار مملو از مدل‌های متعدد وارداتی است، از خودروهای دارای شبکه خدمات گسترده تا محصولاتی که تنها در یک مرحله عرضه شده‌اند.

از ام‌وی‌ام X55 پرو تا فونیکس FX؛ اکسل چری دردسرساز شد

مدیران خودرو پیش از وقوع حادثه، بررسی در ۲۷ فروردین ۱۴۰۳، دستورالعملی به نمایندگی‌های خود ابلاغ کرد تا اکسل عقب X55 پرو بررسی شود. با این حال، پس از واژگونی خودرو در محور قم به کاشان و انتشار ویدئوی آن، دامنه اقدام شرکت گسترش یافت و از ۱۸ اردیبهشت، فراخوان عمومی تمام مالکان X55 پرو آغاز شد. طبق اعلام خود شرکت، حدود ۳۰ هزار دستگاه مشمول این فراخوان بودند، هرچند تنها بخشی از آنها به بررسی دقیق‌تر و تعویض اکسل نیاز داشتند.

شکستن اکسل عقب ام‌وی‌ام X55 پرو

اما بررسی‌های فرارو نشان داده نقص اکسل به X55 پرو محدود نبوده و در سال‌های اخیر، مواردی از همین ایراد در خودروهای تولیدشده با قطعات یکی از تامین‌کنندگان چری در روسیه، آفریقای جنوبی و مالزی نیز دیده شده است.

در اکتبر ۲۰۲۶، اکسل عقب یک اومودا ۵ در مالزی هنگام حرکت شکست و از بدنه جدا شد. جوش‌های بازوی اکسل عقب بعضی خودروها استحکام کافی نداشتند و تحت فشار می‌شکستند. پس مقام‌های مالزی بالافاصله تأیید نوع این خودرو را متوقف کردند. چری هم برای بیش از ۵۳ هزار دستگاه از محصولات مرتبط، از جمله تیگو ۵X و مدل‌هایی از خانواده اومودا، در چین فراخوان صادر کرد.

اومودا ۵ همان فونیکس FX در ایران است. البته نه به این معنا که تمام فونیکس FXهای موجود در کشور همان نقص را دارند. فراخوان‌ها معمولا به بازه تولید، کد قطعه و شماره شناسایی خودرو یا همان VIN محدود می‌شوند. برای بررسی وضعیت خودروهای موجود در ایران، باید شماره شناسایی و مشخصات قطعاتشان با خودروهای مشمول فراخوان تطبیق داده شود.

در چهارم نوامبر ۲۰۲۶ نیز ویدئویی از جدا شدن چرخ جلوی یک جیکو J5 برقی در جاکارتا منتشر شد. البته خودرو پیش از جدا شدن چرخ با جدول و حفاظ کنار خیابان برخورد کرده بود ولی نه تا حدی که چرخش از جا درآید!

جیکو J5 همان لوکانو L5 است که به زودی در ایران عرضه خواهد شد. چنین تصاویری بار دیگر توجه‌ها را به وضعیت ایمنی و خدمات محصولات چری جلب کرده است.

فراخوان تویوتا در چین

در چهارم نوامبر ۲۰۲۶، برخی تویوتاهای چینی مشمول فراخوان نقص ایمنی شدند. ۱۰۰ هزار و ۱۷۵ دستگاه تویوتا bZ3X به دلیل احتمال شل شدن مهره‌های اتصال میل تعادل در سیستم تعلیق جلو فراخوان شده‌اند. در صورت بروز این ایراد، اتصالات به‌مرور شل یا از جای خود خارج می‌شوند و پایداری خودرو تحت تاثیر قرار خواهد گرفت. تویوتا برای رفع مشکل، تعویض رایگان مهره‌های مربوط را در نظر گرفته است.

تویوتا bZ3X در بازار ایران حضور دارد و صاحبان این خودروها باید وضعیت شماره شناسایی و بازه تولید خودروی خود را با فراخوان مرجع تطبیق دهند. پس صرف حضور نام یک مدل در فهرست فراخوان به معنای مشمول بودن تمام نمونه‌هایش نیست.

در همین اطلاعیه، نام لندکروزر پرادو و لکسوس GX نیز دیده می‌شود. تویوتا برای حدود ۴۷ هزار و ۳۴۷ دستگاه پرادو هیبرید و ۸ هزار و ۱۳۰ دستگاه لکسوس GX550h به دلیل احتمال جدا شدن اتصال سریع لوله سوخت فراخوان صادر کرده. این نقص می‌تواند باعث نشت سوخت شود و ارتباطی با ایراد سیستم تعلیق bZ3X ندارد. از طرف دیگر، نسخه هیبریدی پرادو در ایران حضور دارد ولی از طریق مراجع غیررسمی وارد شده و عرضه گسترده‌ای ندارد.

خودروی وارداتی بدون نمایندگی؛ هزینه‌ای که بعد از خرید مشخص می‌شود

خرید خودروی وارداتی در ایران به معنای دسترسی به شبکه خدمات و قطعاتش نیست. طی سال‌های اخیر، خودروهای متعددی با برندها و مدل‌های مختلف وارد کشور شده‌اند که بعضی‌شان نمایندگی رسمی یا شبکه گسترده خدمات پس از فروش ندارند. برخی دیگر نیز فقط در یک مرحله و به تعداد محدود عرضه شده‌ و پس از پایان موجودی، عملا از چرخه عرضه خارج شده‌اند.

برای مالکان این قبیل خودروها، حتی پیدا کردن یک قطعه معمولی هم می‌تواند دردسرساز باشد. گاهی قطعه فقط از مسیرهای غیررسمی تامین می‌شود، گاهی موجودی بازار به چند فروشنده محدود است و گاهی هم قطعه موردنیاز اصلا پیدا نمی‌شود. حالا اگر همین خودرو به دلیل نقص ایمنی در کشور سازنده فراخوان شود و به تعویض یک قطعه تخصصی نیاز داشته باشد، مشکل جدی‌تر می‌شود. به ویژه وقتی قطعه اصلاح‌شده فقط از طریق شبکه خدمات کشور مبدا توزیع شده باشد.

جدا شدن چرخ عقب بی‌وای‌دی Atto 1 بعد از برخورد با جداکننده بتنی، نوامبر ۲۰۲۶ در جاکارتا:

این خودرو در ایران حضور ندارد.

در چنین شرایطی، درج نام یک شرکت واردکننده یا عرضه‌کننده در کاتالوگ خودرو تضمینی برای پشتیبانی از آن نیست. مسئله اصلی، فعالیت واقعی نمایندگی‌ها، تامین مستمر قطعات و پاسخ‌گویی پس از فروش است. خودرویی که چند سال پیش با تبلیغات گسترده وارد بازار شده، اگر امروز شبکه خدمات فعالی نداشته باشد، مالک خود را حتی برای یک تعمیر ساده هم سرگردان خواهد کرد.

محدودیت‌های فعلی مرزها و دشواری‌های واردات نیز تامین قطعات را پیچیده‌تر کرده. ورود قطعات به کشور به مسیرهای تجاری، نقل‌وانتقال ارز، تشریفات گمرکی و امکان حمل‌ونقل وابسته است.

وقتی خودروساز فراخوان می‌دهد، مالک ایرانی به کجا مراجعه کند؟

در بازارهایی که خودروساز شبکه رسمی فروش و خدمات پس از فروش دارد، اجرای فراخوان معمولا با شناسایی خودروهای مشمول، اطلاع‌رسانی به مالکان و تأمین قطعه جایگزین همراه است. برای خودروهایی که بدون نمایندگی رسمی وارد شده‌ یا عرضه‌کننده‌شان شبکه خدمات پایداری ندارد اما اجرای این مراحل با ابهام روبه‌رو می‌شود.

اگر خودرویی در چین یا مالزی به دلیل نقص فنی فراخوان شود، مالک ایرانی چطور باید بفهمد خودروی او هم مشمول فراخوان است؟ چه نهادی شماره شناسایی خودرو را بررسی می‌کند؟ قطعه اصلاح‌شده از چه مسیری به ایران می‌رسد و هزینه تعمیر را چه کسی می‌پردازد؟ اگر شرکت عرضه‌کننده دیگر فعالیت نکند، مالک باید به کجا مراجعه کند؟

این مشکلات به چند مدل خاص هم محدود نیست. با افزایش تنوع خودروهای وارداتی و مونتاژی، خریدار ایرانی باید علاوه بر مشخصات فنی و امکانات، وضعیت نمایندگی، سابقه فراخوان در بازارهای دیگر و امکان تامین قطعات را هم بسنجد.

همان ماجرای X55 پرو نشان داد نقص یک قطعه می‌تواند به حادثه‌ای جدی منجر شود و فراخوان راهی برای شناسایی و رفع چنین ایرادهایی است؛ اما فراخوان زمانی برای مالک ایرانی معنا دارد که بتواند خودروی خود را به مرکز معتبر ببرد، قطعه اصلاح‌شده را دریافت کند و هزینه رفع نقصی را که مسئولیت آن بر عهده تولیدکننده است، نپردازد. در غیر این صورت، ممکن است خودرویی در کشور سازنده از چرخه خارج شود ولی همان مدل در ایران همچنان بدون دسترسی به قطعه و خدمات مناسب در خیابان‌ها تردد کند.