درخواست کشورهای حاشیه خلیج‌فارس برای جلوگیری از حمله دوباره آمریکا به ایران، به یکی از عوامل مؤثر بر تصمیم ترامپ تبدیل شده است. رئیس‌جمهور آمریکا پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر اعلام کرد فعلاً ضرورتی برای عملیات نظامی تازه نمی‌بیند. این تغییر موضع در شرایطی رخ داده که هزینه‌های جنگ، امنیت انرژی و زیرساخت‌های کشورهای منطقه را تحت فشار گذاشته است. بااین‌حال، واشنگتن همچنان بر ادامه محاصره ایران اصرار دارد؛ تناقضی که آزمون تازه‌ای برای دیپلماسی منطقه‌ای ایجاد کرده است.
تحولات روزهای اخیر نشان می‌دهد کشورهایی که میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند، اکنون بیش از گذشته از پیامدهای تشدید درگیری نگران‌اند. این وضعیت، فرصتی برای تقویت گفت‌وگوهای منطقه‌ای ایران ایجاد کرده است؛ هرچند اختلافات درباره هرمز و آینده امنیت خلیج‌فارس همچنان پابرجاست.
درخواست متحدان برای توقف حمله
ترامپ هفته گذشته پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر اعلام کرد حمله دوباره به ایران در شرایط کنونی ضروری نیست. او به رویترز گفت قطر و عربستان خواهان حل مسالمت‌آمیز بحران هستند و امارات، بحرین و کویت نیز از ادامه وضعیت بدون حملات گسترده حمایت می‌کنند.اهمیت این موضع در جایگاه کشورهای درخواست‌کننده است. آن‌ها از شرکای امنیتی واشنگتن محسوب می‌شوند، اما تجربه ماه‌های گذشته نشان داده پایگاه‌های آمریکایی و زیرساخت‌های انرژی می‌توانند در صورت گسترش جنگ، به نقاط آسیب‌پذیر تبدیل شوند.بنابراین مخالفت با تشدید درگیری، لزوماً به معنای همراهی سیاسی این کشورها با ایران نیست؛ بلکه از محاسبه‌ای درباره هزینه‌های امنیتی و اقتصادی جنگ حکایت دارد.
هزینه جنگ، عامل تغییر محاسبات
رویترز در گزارش ۱۱ نوامبر نوشته باوجود افزایش نسبی تردد کشتی‌ها در هرمز، ناامنی همچنان ادامه دارد. در اکتبر ۳۷ کشتی هدف حمله قرار گرفتند؛ بیشترین تعداد ماهانه از آغاز جنگ. سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز ۱۳۰ حادثه و دست‌کم ۲۵ کشته را ثبت کرده است.پیامد بحران فقط به صادرات نفت محدود نمی‌شود. نشت نفت از یک نفتکش آسیب‌دیده، سواحل امارات را آلوده و تأسیسات آب‌شیرین‌کن را تهدید کرده است. چنین مخاطراتی برای کشورهایی که امنیت آب، انرژی و تجارتشان به دریا وابسته است، اهمیت حیاتی دارد.
از این منظر، کاهش احتمال حمله دوباره به ایران تنها یک مطالبه دیپلماتیک از سوی کشورهای منطقه نیست؛ ضرورتی برای جلوگیری از افزایش آسیب‌پذیری اقتصادی و امنیتی آن‌هاست.
دوحه؛ میانجی‌گری میان منافع متعارض
نخست‌وزیر قطر پس از دیدار با ترامپ، راهی نشست وزیران خارجه گروه هفت در پاریس شد و درباره امکان دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک رایزنی کرد.
بااین‌حال، میانجی‌گری قطر با مانعی اساسی روبه‌رو است. ایران رفع محاصره، آزادسازی دارایی‌ها و تضمین توقف حملات را پیش‌شرط توافق می‌داند، اما واشنگتن می‌خواهد بدون پذیرش این شروط، فشار اقتصادی را حفظ کند.
واشنگتن؛ توقف حمله، ادامه فشار
مارکو روبیو در نشست گروه هفت تأکید کرد آمریکا همچنان هزینه‌های اقتصادی سنگینی بر ایران تحمیل خواهد کرد. به گزارش رویترز، درحالی‌که جی‌دی ونس از دستیابی به توافق حمایت می‌کند، روبیو و شماری دیگر از مشاوران ترامپ طرفدار تداوم فشار هستند.این اختلاف نشان می‌دهد کاخ سفید هنوز بر سر مسیر پایان جنگ به جمع‌بندی نرسیده است. محاصره از نگاه واشنگتن می‌تواند جایگزین موقت عملیات گسترده باشد؛ اما از منظر ایران، استمرار فشار اقتصادی به معنای ادامه یکی از ابعاد اصلی جنگ است.
امنیت منطقه با مشارکت همسایگان
تحولات تازه، اهمیت پیشنهاد ایران برای شکل‌گیری ترتیبات امنیتی منطقه‌ای را افزایش داده است.
عباس عراقچی پیش‌تر در گفت‌وگو با وزیران خارجه ۱۲ کشور، بر ضرورت همکاری امنیتی بدون مداخله قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأکید کرده بود.
اکنون نگرانی مشترک از جنگ، زمینه‌ای برای گفت‌وگو فراهم کرده است. بااین‌حال، تبدیل این نگرانی به همکاری پایدار مستلزم حل اختلافات درباره امنیت کشتیرانی، تضمین عدم تعرض و نقش نیروهای خارجی خواهد بود.
فرصت تازه برای دیپلماسی ایران
در مجموع باید گفت ادامه جنگ برای متحدان منطقه‌ای آمریکا نیز هزینه‌هایی ایجاد کرده که نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت. درخواست این کشورها برای جلوگیری از حمله تازه، بر محاسبات واشنگتن اثر گذاشته، اما هنوز به پذیرش شروط ایران منجر نشده است.
اهمیت این وضعیت برای ایران، امکان تبدیل نگرانی مشترک همسایگان به ابتکاری عملی برای امنیت منطقه است.
اگر ایران بتواند دیپلماسی منطقه‌ای را با پیگیری رفع محاصره، توقف حملات و تضمین‌های متقابل همراه کند، زمینه توافقی پایدارتر فراهم خواهد شد. آزمون اصلی آن است که مکث نظامی واشنگتن از تصمیمی موقت به تعهدی قابل اتکا برای پایان جنگ تبدیل شود.