سینماپرس: معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با تاکید بر اینکه هویت ایران با کتاب مشخص میشود، گفت: شاید امروز لازم باشد ناشران مسیرهای نویی را بپیمایند، نو شدن ضرورت ماندن است.
به گزارش سینماپرس، گردهمایی ناشران، کتابفروشان و توزیعکنندگان با حضور مسئولان در هفته کتاب سهشنبه ۲۶ آبان در فرهنگستان هنر برگزارشد.
در این مراسم محسن جوادی معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ناصر افشارپور مدیرکل دفتر توسعه کتاب و کتابخوانی، ابراهیم حیدری مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، احمد مسجدجامعی وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی و آزاده نظربلند دبیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، امیر حسینزادگان مدیر انتشارات ققنوس، مهدی فیروزان مدیرعامل سابق شهرکتاب، ابراهیم کریمی رییس اتحادیه ناشران و کتابفروشان، ارشد عینالهی رییس سابق اتحادیه تعاونی ناشران و کتابفروشان، و جمع فعالان این حوزه حضور داشتند.
محسن جوادی معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به فعالیت ۷۰ ساله اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران گفت: ثبات، پایداری و استقامت این اتحادیه نشان دهنده پایمردی اعضای آن است؛ جدیتی که از آن نام میبردند و نگاه فراگیری که همواره داشتند، از ویژگیهایی است که این مجموعه را به اینجا رسانده است.
او ادامه داد: مشاهده شده است که گاهی اعضای اتحادیه نوآوری داشتند، شرایط موجب شد نگاه نویی ایجاد شود که بتواند از فرهنگ کتاب در کشور نگهداری کند.
جوادی با اشاره به اینکه ایران در کشورهای مختلف با کتاب شناخته میشود، افزود: هویت ایران با کتاب مشخص میشود و شاید امروز لازم باشد مسیرهای نویی را بپیمایند، نو شدن ضرورت ماندن است.
معاون فرهنگی با اشاره به سفرهایی که در هفتههای گذشته به کشورهای مختلف داشته است، بیان کرد: در نمایشگاه کتاب تاجیکستان از روز دوم تمام کتابهای ایران را برده بودند. این سطح از تقاضا به فرهنگ و کتاب برایم عجیب بود در حالی که کتابهای برخی کشورها فروش نمیرفت.
او ادامه داد: در ارمنستان ترجمه ارمنی شاهنامه منتشر شده بود و همکارم نگران بود که کسی در مراسم رونمایی از آن حضور پیدا نکند، در حالی که تعداد شرکتکنندگان آنقدر بالا بود که جایی برای نشستن وجود نداشت، این نکات نشاندهنده ظرفیت بازار کتاب بیرون ایران است.
حوزه کتاب، هویت ملی است
جوادی با تاکید بر اینکه حوزه کتاب، هویت ملی و سرمایه اجتماعی است، ادامه داد: کتاب به نوعی تقدیر از بزرگانی است که ما را به اینجا رساندند. تقدیر فقط نباید در حضور افراد انجام شود، بلکه میتواند کاری انجام شود و ثمرههای آن بعدها به فرد یا نسلهای بعد بازگردد. کتاب با جامعه جلو رفته است.
معاون فرهنگی با اشاره به تلاش وزارت فرهنگ برای حل مسائل و مشکلات حوزه نشر، افزود: به ماههای آینده خوشبین هستم که اتفاقهای خوبی برای نشر ایران همراه داشته باشد، نمیگویم همه مشکلات حل میشود اما اتفاقهای خوبی در حال شکلگیری است.
او درباره وضعیت معیشت پدیدآورندگان توضیح داد: یکی از بزرگان ادبیات میگفتند که ممکن است نوشتن به کار حاشیهای برود و این عمق کار علمی و پژوهشی را کم میکند. هر گروه و اتحادیه فعالیت کند خوب است اما حلقههای با تجربه نباید آسیب ببینند و آرزو داریم که اگر نتوانستیم کار کنیم شرایط را بدتر نکنیم.
امسال باید از بقا سخن گفت
مهدی فیروزان مدیرعامل سابق شهر کتاب در سخنانی با اشاره به وضعیت صنعت نشر و تلاش فعالان این حوزه برای حفظ فعالیتهای خود اظهار کرد: سال گذشته در اتحادیه درباره تابآوری و فناوری صحبت کردم. آنقدر در این مدت از تابآوری، صبوری و امید سخن گفتهایم که این مفاهیم به موضوعاتی پرتکرار تبدیل شدهاند؛ اما اکنون باید برای عبور از این مرحله و یافتن راهحلهای عملی فکر کنیم.
او با تاکید بر اینکه امسال باید از بقا سخن گفت، ادامه داد: قفسههای کتابفروشیها را پر نگه داشتید، کتابها را منتشر کردید، حقوق نویسندگان و کارکنانتان را پرداخت کردید و توانستید وقار و استمرار فعالیت حرفهای خود را حفظ کنید. اکنون که به مرحله بقا رسیدهایم، خلاقیت و نوآوری اهمیت بیشتری پیدا میکنند و باید به دنبال راههای جدید باشیم.
فیروزان با اشاره به اینکه دیدگاههای مطرحشده در سخنانش حاصل گفتوگوهای جمعی با صاحبنظران و کارشناسان است، گفت: برای بررسی وضعیت هر بنگاه اقتصادی و حتی هر کشور، میتوان ۶ مولفه اساسی را در نظر گرفت: نیروی انسانی، روابط و ارتباطات، ابزارها، قواعد و مقررات، اهداف و رویکردها.
وی در توضیح این مولفهها بیان کرد: نخستین مولفه، نیروی انسانی است. در یک بنگاه نشر، کارکنان و نیروهای تخصصی و در سطح کشور، جمعیت و مردم، نیروی انسانی را تشکیل میدهند. دومین مولفه، روابط و ارتباطات است؛ از ارتباط میان مدیران، ویراستاران، حروفچینان، مسئولان بازاریابی و سایر بخشهای یک مجموعه گرفته تا روابط میان نهادهای مختلف، دولت، مردم و اصناف.
این فعال حوزه نشر ادامه داد: مولفه سوم، ابزارهاست؛ ابزارهایی مانند ماشینآلات چاپ، کاغذ، قلم، سیستم توزیع، بازاریابی و حتی هوش مصنوعی. چهارمین مولفه، قواعد و مقررات است که هر بنگاه و مجموعهای بر اساس آن فعالیت میکند. پنجمین مولفه، اهداف و ششمین مولفه، رویکردها و ماموریتهایی است که در اساسنامه یا چشمانداز یک مجموعه تعریف میشوند.
ضرورت تحول انکارناپذیر است
فیروزان با بیان اینکه ابزارها را میتوان تغییر داد و بهروزرسانی کرد، گفت: برای مثال، اگر در گذشته تبلیغات تلویزیونی ابزار اصلی معرفی کتاب بود، امروز شبکههای اجتماعی نیز به ابزارهای مهم تبلیغاتی تبدیل شدهاند. اما باید توجه داشت که با وجود تغییر شکل ابزارها، کارکردهای اصلی همچنان پابرجاست.
این فعال حوزه نشر با اشاره به محدودیت تغییر در اهداف یک بنگاه افزود: یک ناشر نمیتواند هدف اصلی خود را کنار بگذارد و به تولید محصولی کاملاً متفاوت روی بیاورد. بنابراین، در میان این مولفهها، دو بخش مهمی که امکان تغییر جدیتری دارند، قواعد و مقررات و رویکردها هستند.
او افزود: امیدوارم اتحادیه ناشران و کتابفروشان بتواند در کنار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و با بهرهگیری از ظرفیت کارشناسان و تجربههای داخلی و بینالمللی، درباره تغییرات موردنیاز صنعت نشر به جمعبندی برسد. ممکن است در حال حاضر پاسخ روشنی برای همه تغییرات موردنیاز نداشته باشیم، اما باید بدانیم که ضرورت تحول انکارناپذیر است.
فعالان نشر باید دادههای مربوط به رفتار مشتریان را جدی بگیرند
فیروزان با تاکید بر نقش داده در آینده صنعت نشر اظهار کرد: یکی از مهمترین مسائلی که در سالهای گذشته کمتر به آن توجه کردهایم، داده است. درحالیکه امروز داده میتواند کلید بقای کسبوکارها باشد.
این فعال حوزه نشر با اشاره به تغییر رفتار مشتریان کتابفروشیها افزود: ممکن است مشتری به شهر کتاب مراجعه کند، کتابی را انتخاب کند، آن را از نزدیک ببیند و سپس در فضای آنلاین جستوجو کند تا همان کتاب را با قیمت مناسبتری پیدا کند و بهصورت اینترنتی سفارش دهد. در چنین شرایطی، کتابفروشی برای او لزوما محل نهایی خرید نیست. این تغییر رفتار نشان میدهد که فعالان نشر باید دادههای مربوط به رفتار مشتریان و مسیر خرید آنها را جدی بگیرند.
این فعال حوزه نشر با بیان اینکه داده میتواند یکی از عوامل اصلی نجات و پایداری کسبوکارهای نشر باشد، اظهار کرد: اگر میخواهیم پس از عبور از مرحله تابآوری به بقای پایدار برسیم، باید جمعآوری و تحلیل داده را به یکی از رویکردهای اصلی خود تبدیل کنیم. دادههای مربوط به فرآیند تولید کتاب، زمان انتشار، چاپ نخست و چاپهای بعدی، میزان فروش و رفتار مخاطبان، همگی میتوانند در تصمیمگیریهای بهتر به ما کمک کنند.
نقشآفرینی خلاقانه ناشر در خلق اثر است
ماکان زهرایی پسر محمد زهرایی مدیر انتشارات کارنامه در سخنانی با اشاره به تجربه فعالیت در حوزه نشر و کتابفروشی، اظهار کرد: هر کتابی که در کتابفروشی عرضه میشود، میتواند یک روز دیگر به رونق این فضا و تداوم فعالیت فعالان این حوزه کمک کند. از همین رو، همکاری با افراد خلاق، ناشران پیشرو و مولفانی که آثار ماندگار خلق میکنند، ارزشمند است.
او با تشریح ویژگیهای یک ناشر خلاق افزود: ناشر خلاق شناخت دقیقی از فضای فرهنگی و هنری دارد، خلاهای موجود را شناسایی میکند، افراد مستعد را به کار میگیرد، پیشگام میشود و برای تولید آثار ارزشمند، زمان و سرمایه صرف میکند. اگرچه آثار حاصل از چنین رویکردی ممکن است در کوتاهمدت بازده اقتصادی نداشته باشند، اما معمولاً ماندگار میشوند.
زهرایی با یادآوری دیدگاه پدرش درباره ماندگاری کتاب گفت: زندهیاد محمد زهرایی همواره تاکید داشت اگر کتابی که روی آن کار میکنید قرار نیست دستکم ۵۰ سال در کتابفروشی دوام بیاورد، بهتر است وقت خود را صرف آن نکنید. یکی از مولفههای مهم برای ماندگاری یک انتشارات، نقشآفرینی خلاقانه آن در خلق اثر است. صنعت نشر با آثاری سروکار دارد که ماهیتی منحصربهفرد دارند و نمیتوان نمونه مشابه آنها را از جای دیگری تهیه کرد.
او با اشاره به اهمیت رعایت حقوق مولف و مالکیت فکری ادامه داد: کپیرایت در اقتصاد فرهنگی جهان، از موسیقی و سینما گرفته تا کتاب، جایگاه مهمی دارد. در زبان فارسی آثار ارزشمند فراوانی وجود دارد که میتوانند در سطح بینالمللی عرضه شوند، اما هنوز در زمینه معرفی و توسعه جهانی این آثار به اندازه کافی موفق نبودهایم. برای تحقق این هدف، ناشران خلاق و سرمایهگذاران حوزه خلق اثر نقش اساسی دارند.
کتاب همچنان یکی از ارزانترین کالاهای بازار است
زهرایی همچنین با مقایسه قیمت کتاب و میزان دستمزدها در سالهای گذشته، به عقبماندگی قیمت کتاب از تورم اشاره کرد و گفت: در گذشته قیمت برخی کتابها تقریبا معادل یک روز دستمزد بود، اما امروز همان کتابها نسبت بسیار کمتری از دستمزد روزانه را به خود اختصاص میدهند.
او افزود: با وجود افزایش قیمت مواد اولیه، کاغذ و سایر هزینههای تولید، قیمت کتاب متناسب با تورم افزایش نیافته است. این مسئله فشار زیادی بر ناشران وارد میکند؛ چراکه بسیاری از آنها برای حفظ بازار، از حاشیه سود خود میکاهند. به اعتقاد او، ناشران نباید صرفا نگران قیمت کتاب باشند، بلکه باید بر عرضه آثاری تمرکز کنند که مخاطب برای خرید آنها انگیزه داشته باشد و امکان توسعه فعالیت اقتصادی نشر را فراهم کند.
زهرایی در پایان، با تاکید بر لزوم تقویت بخشهای خلاق و مؤلف در انتشارات، پیشنهاد کرد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و اتحادیه ناشران و کتابفروشان، سازوکاری برای شناسایی و تشویق ناشران خلاق و اثرگذار ایجاد کنند.
ضرورت ایجاد تحول در شرایط کنونی صنعت نشر
ابراهیم کریمی رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان با اشاره به فقدان چهرههای تاثیرگذار صنعت نشر، یاد و خاطره ناشران و فعالان درگذشته این حوزه را گرامی داشت.
او با یادآوری نام زندهیادان همایون صنعتیزاده، عبدالرحیم جعفری و حسین حسینخانی گفت: در سالهای اخیر دوستان ارزشمند بسیاری را از دست دادهایم. روح همه آنها شاد باد. زندهیاد حسینخانی نیز از جمله چهرههایی بود که یکی از دوستان بهدرستی از او با عنوان «شرف نشر ایران» یاد کرد.
رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران در ادامه با اشاره به ضرورت ایجاد تحول در شرایط کنونی صنعت نشر اظهار کرد: همانطور که در سخنان پیشین نیز مطرح شد، امروز بیش از هر زمان دیگری به تغییر و تحول نیاز داریم؛ اما این تغییر زمانی اتفاق میافتد که ابتدا در ذهن و باور خود بپذیریم که به آن نیاز داریم.
آینده نشر در گرو دادهمحوری و هوش مصنوعی است
محسن رخشانی، مدیر نشر جیحون در این نشست، با اشاره به تجربه حدود ۳۰ سال فعالیت در حوزه کتابفروشی، اظهار کرد: من پیش از ورود به این حوزه سابقه فعالیت فنی داشتم، اما به دلیل علاقه به کتاب وارد این حرفه شدم و امروز از انتخاب خود رضایت دارم. فراز و نشیبها و اتفاقات این شغل را نیز بخشی از ماهیت آن میدانم.
او یکی از مهمترین چالشهای صنعت نشر و کتابفروشی را پایین بودن میزان تغییرپذیری در این صنف دانست و افزود: یکی از موضوعاتی که از ابتدای فعالیت برای ما اهمیت داشت، تغییرپذیری بود. تلاش کردیم بهجای اینکه منتظر بمانیم شرایط ما را به تغییر وادار کند، خودمان به استقبال تغییر برویم.
رخشانی با تاکید بر اینکه تغییر موثر بدون دسترسی به داده و اطلاعات دقیق امکانپذیر نیست، گفت: برای اینکه بدانیم چه تغییری باید ایجاد کنیم، به داده نیاز داریم. دادهها صرفا اطلاعاتی نیستند که در نرمافزار ثبت میشوند، بلکه ابزاری برای شناخت وضعیت کسبوکار، ارزیابی عملکرد و تصمیمگیری دقیقتر هستند.
مدیر نشر جیحون با اشاره به تحولات اخیر فناوری تصریح کرد: امروز با پدیدهای روبهرو هستیم که میتوان آن را انفجار هوش مصنوعی نامید. نرمافزارهایی که قابلیت هماهنگی و ارتباط با هوش مصنوعی را داشته باشند، میتوانند هر صنفی، از جمله کتابفروشیها را متحول کنند.
هوش مصنوعی؛ دستیار هوشمند مدیریت کتابفروشی
رخشانی در تشریح تجربه استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت کتابفروشی گفت: ما این امکان را فراهم کردهایم که هوش مصنوعی به نرمافزار کتابفروشی متصل شود و بخشی از وظایف تحلیلی و مدیریتی را انجام دهد.
او در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اهمیت شاخصهای اقتصادی در مدیریت کتابفروشیها اظهار کرد: اطلاعاتی مانند سهم اجاره از فروش، حاشیه سود ناخالص و سود خالص میتوانند تصویری دقیق از وضعیت اقتصادی یک کتابفروشی ارائه دهند.
او همچنین با اشاره به وضعیت موجودی کتابفروشیها گفت: در بررسیهای ما مشخص شده است که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد ارزش موجودی برخی مجموعهها مربوط به کالاهایی است که بیش از یک سال در انبار یا فروشگاه باقی ماندهاند. این شاخص میتواند به کتابفروشان کمک کند تا برای مدیریت موجودی و کاهش کالاهای کمگردش برنامهریزی کنند.
کتابفروشیها رقیب یکدیگر نیستند
مدیر نشر جیحون در ادامه با اشاره به ضرورت همافزایی میان کتابفروشان گفت: در چارچوب شعار وفاق اتحادیه، میتوانیم با مشارکت و بهاشتراکگذاری اطلاعات، به توسعه این صنف کمک کنیم. کتابفروشیهای ایران و بهویژه تهران لزوما رقیب یکدیگر نیستند. تجربه ما نشان داده است که حتی فروش آنلاین نیز در مواردی بهجای ایجاد رقابت مخرب، زمینه توسعه بازار را فراهم کرده است.
وی با اشاره به تجربه برخی کشورهای دیگر در زمینه فعالیت کتابفروشیهای مستقل افزود: تجربه کشورهایی مانند آمریکا و ایرلند میتواند برای ما آموزنده باشد. بر اساس آماری که در سخنان خود به آن اشاره کرد، تعداد کتابفروشیهای مستقل ایرلند از ۸۶۷ واحد در سال ۲۰۱۶ به ۱۸۶ واحد کاهش یافته است. بررسی تجربه این کشورها و مطالعه راهکارهای توسعه کتابفروشیهای مستقل میتواند به تعریف مسیرهای تازه برای صنعت نشر ایران کمک کند.
رخشانی در پایان تاکید کرد: اگر کتابفروشان اطلاعات و تجربههای خود را به اشتراک بگذارند و از ابزارهای نوین فناوری برای شناخت بهتر کسبوکارشان استفاده کنند، میتوانند با همکاری یکدیگر مسیر تازهای برای توسعه این حرفه ترسیم کنند.
