بیرجند- ایرنا- گاهی یک فرصت می‌تواند مسیر زندگی را تغییر دهد؛ در کارگاه حمایتی دستان پرتوان بیرجند، دختران دارای معلولیت با یادگیری مهارت و مشارکت در تولید، فصل تازه‌ای از زندگی خود را آغاز کرده‌اند؛ فصلی که در آن توانمندی‌ها شکوفا می‌شود و حاصل تلاش، به درآمد و امید به آینده پیوند می‌خورد.
به گزارش خبرنگار ایرنا، توانمندی همیشه به معنای نداشتن محدودیت نیست؛ گاهی کافی است فرصت مناسبی برای آموختن و به کار گرفتن استعدادها فراهم شود تا فرد بتواند توانایی‌هایی را نشان دهد که سال‌ها زیر سایه شرایط خانوادگی، نگاه جامعه یا نبود امکانات نادیده گرفته شده‌اند.
در چنین نگاهی، معلولیت به معنای پایان فرصت‌های زندگی نیست و حمایت نیز نباید تنها به کمک‌های مقطعی و تأمین نیازهای اولیه محدود بماند، بلکه می‌تواند با آموزش، اشتغال و فراهم کردن امکان کسب درآمد، زمینه مشارکت مؤثر افراد در زندگی اجتماعی و اقتصادی را فراهم کند.
زینب؛ از روزهای محرومیت تا نقش‌آفرینی در تولید
زینب امروز در کارگاه دستان پرتوان، شوربابافی می‌کند؛ مهارتی که با آموزش و تمرین آموخته و از طریق آن در تولید یک محصول مشارکت دارد. او اکنون می‌تواند بخشی از توانایی‌های خود را در قالب کاری به نمایش بگذارد که نتیجه‌اش قابل مشاهده است و در صورت عرضه و فروش محصول، به چرخه اقتصادی راه پیدا می‌کند.
این تغییر را نمی‌توان صرفا با یادگیری یک حرفه توضیح داد؛ آنچه اهمیت دارد، فراهم شدن شرایطی است که زینب بتواند از خانه و انزوای گذشته فاصله بگیرد، در محیطی اجتماعی حضور داشته باشد و آموخته‌هایش را در فعالیتی واقعی به کار گیرد.
در همین مجموعه، روایت زنی دارای معلولیت نیز مطرح شد که پس از گذراندن مسیر آموزش و کسب تجربه، اکنون در جایگاه مربی فعالیت می‌کند. او که روزگاری خود به فرصت اشتغال و حمایت برای پرداخت اجاره خانه نیاز داشت، امروز می‌تواند آموخته‌هایش را به دیگران منتقل کند و در آموزش دخترانی سهم داشته باشد که مسیر مشابهی را آغاز کرده‌اند.
این روایت‌ها در کنار یکدیگر یادآور می‌شوند که آنچه زندگی افراد دارای معلولیت را تغییر می‌دهد، لزوما از بین رفتن محدودیت‌های جسمی یا ذهنی نیست؛ گاهی تغییر اصلی در محیط و فرصت‌هایی رخ می‌دهد که در اختیار آنان قرار می‌گیرد. وقتی فرد امکان یادگیری، کار کردن و دریافت دستمزد داشته باشد، معلولیت دیگر به‌تنهایی تعیین‌کننده همه ابعاد زندگی او نخواهد بود.
از مهارت‌آموزی تا اشتغال و درآمد پایدار
رمضان احمدی، مدیرعامل مؤسسه خیریه حضرت رسول‌الله (ص)، در توضیح شکل‌گیری و فعالیت این مجموعه، توانمندسازی را اصلی‌ترین تفاوت رویکرد آن با شیوه‌هایی می‌داند که صرفا بر جمع‌آوری کمک‌های مردمی و توزیع آن میان نیازمندان تکیه دارند.
به گفته وی، این مؤسسه از سال ۱۳۷۷ فعالیت خود را آغاز کرده و پس از بررسی تجربه خیریه‌های موفق کشور، تلاش کرده است به‌جای محدود کردن حمایت به کمک‌های مستقیم، زمینه‌ای برای یادگیری مهارت، اشتغال و کسب درآمد فراهم کند.
وی تاکید می‌کند که هدف این بوده است مؤسسه به مرکزی قابل اعتماد تبدیل شود تا خیران بتوانند با توجه به نیت و علاقه خود، حمایت از دانش‌آموزان، خانواده‌های کم‌برخوردار، اشتغال زنان، افراد دارای معلولیت یا خدمات درمانی را انتخاب کنند و از نحوه مصرف کمک‌هایشان آگاه باشند.
مدیرعامل مؤسسه می‌گوید: کارگاه دستان پرتوان با همین نگاه شکل گرفت تا دختران دارای معلولیت، به‌ویژه افرادی که فرصت حضور در محیط کار برایشان محدود بوده است، بتوانند مهارت بیاموزند و از حاصل کار خود درآمد داشته باشند.
احمدی ادامه می‌دهد که این دختران در مجموعه با عنوان افرادی که باید صرفا مورد ترحم قرار گیرند شناخته نمی‌شوند، بلکه هدف آن است که توانایی‌هایشان دیده شود و شرایطی فراهم شود تا بتوانند آنچه را آموخته‌اند در عمل به کار بگیرند.
وی با اشاره به دو کارگاه اشتغال حمایتی این مجموعه در بیرجند می‌گوید: در کنار فعالیت دختران دارای معلولیت، زمینه اشتغال زنان جویای کار نیز فراهم شده است و ظرفیت پیش‌بینی‌شده برای این بخش‌ها در مجموع حدود ۱۶۰ فرصت شغلی است.
در کارگاه حمایتی دستان پرتوان، پذیرش زنان جویای کار به شرط داشتن انگیزه اشتغال و آشنایی اولیه با خیاطی انجام می‌شود و محدودیت خاصی از نظر سن یا ملیت برای آنان در نظر گرفته نشده است؛ زنان مهاجر نیز در صورت برخورداری از اقامت قانونی می‌توانند از این فرصت استفاده کنند.
وی می‌افزاید: در این کارگاه‌ها افراد صرفا برای مدتی به کار گرفته نمی‌شوند تا بعدا درباره ادامه همکاری آنان تصمیم‌گیری شود، بلکه از ابتدای شروع کار، متناسب با میزان فعالیت و تولید خود دستمزد دریافت می‌کنند.
بخشی از زنان در خود کارگاه فعالیت دارند و برخی نیز با دریافت چرخ خیاطی به‌صورت امانت و بدون دریافت هزینه یا ارائه چک و سفته، در خانه‌های خود کار می‌کنند؛ روشی که به آنان امکان می‌دهد متناسب با شرایط زندگی و خانوادگی‌شان در فرایند تولید مشارکت داشته باشند.
مدیرعامل مؤسسه با بیان اینکه کیفیت تولید و تحویل به‌موقع سفارش‌ها نقش مهمی در استمرار فعالیت کارگاه‌ها دارد، می‌گوید: محصولات دستان پرتوان تنها برای نمایش یا فروش محدود در یک مرکز تولید نمی‌شوند، بلکه بخش مهمی از فعالیت مجموعه بر اساس سفارش مشتریان شکل گرفته است.
لباس کار، پوشاک بیمارستانی، کیف، محصولات گلدوزی‌شده و انواع محصولات پارچه‌ای از جمله تولیدات این کارگاه‌هاست که به شرکت‌ها، کارخانه‌ها و مراکز مختلف عرضه می‌شود و توانایی مجموعه در رعایت کیفیت مورد انتظار مشتریان، رقابت‌پذیری قیمت و تحویل به‌موقع سفارش‌ها، موجب شده است همکاری با برخی مشتریان در طول زمان ادامه پیدا کند.
احمدی با تاکید بر اینکه اشتغال حمایتی نیز باید از نظر اقتصادی قابلیت استمرار داشته باشد، می‌افزاید: زمانی می‌توان از پایداری این فعالیت‌ها اطمینان بیشتری داشت که محصول تولیدشده مشتری واقعی داشته باشد و سفارش‌ها متناسب با توان تولید کارگاه تأمین شوند. در چنین شرایطی، اشتغال افراد تنها به کمک‌های مستقیم وابسته نمی‌ماند و دستمزد آنان به فعالیتی پیوند می‌خورد که در یک فرایند اقتصادی واقعی انجام شده است.
یکی دیگر از بخش‌های فعالیت دستان پرتوان، تولید کیسه‌های پارچه‌ای به‌عنوان جایگزینی برای کیسه‌های پلاستیکی است؛ فعالیتی که به گفته احمدی، بیش از یک دهه در این مجموعه دنبال می‌شود و به سفارش شرکت‌ها و سازمان‌های مختلف انجام می‌گیرد.
مدیرعامل مؤسسه با اشاره به همکاری با مجموعه‌هایی همچون پگاه و گلرنگ و نیز مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی می‌گوید: کارگاه‌ها به‌صورت مستمر سفارش تولید محصولات پارچه‌ای دریافت می‌کنند و در یکی از این همکاری‌ها، ماهانه حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ قطعه کیسه پارچه‌ای برای آستان قدس رضوی تولید می‌شود.
وی معتقد است این فعالیت علاوه بر ایجاد فرصت اشتغال، می‌تواند به ترویج استفاده از محصولات پارچه‌ای و کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی کمک کند.
حمایت تحصیلی و اجتماعی در کنار اشتغال
فعالیت مؤسسه خیریه حضرت رسول‌الله (ص) به کارگاه‌های تولیدی محدود نمی‌شود. احمدی با اشاره به دیگر بخش‌های مجموعه می‌گوید: حمایت تحصیلی از دانش‌آموزان و دانشجویان خانواده‌های کم‌برخوردار، مددکاری اجتماعی و پیگیری برخی نیازهای بهداشتی و درمانی نیز در برنامه‌های مؤسسه قرار دارد.
به گفته وی، اکنون ۸۵ دانش‌آموز و دانشجو در مقاطع مختلف تحصیلی از حمایت‌های این مجموعه برخوردارند و خانواده‌های آنان نیز در صورت نیاز از خدمات مشاوره‌ای و پشتیبانی بهره‌مند می‌شوند. این حمایت‌ها شامل تأمین هزینه‌های تحصیل از طریق حامیان، تهیه اقلام مورد نیاز سال تحصیلی، کمک آموزشی و در موارد لازم، فراهم کردن زمینه استفاده از کلاس‌های تقویتی و کنکور است.
احمدی با اشاره به قبولی برخی دانش‌آموزان تحت حمایت در رشته‌ها و دانشگاه‌های معتبر، از جمله رشته برق دانشگاه صنعتی شریف و رشته پزشکی، این نتایج را نشانه اهمیت استمرار حمایت تحصیلی و فراهم کردن فرصت مناسب برای دانش‌آموزان مستعد خانواده‌های کم‌برخوردار می‌داند.
وی همچنین می‌گوید: سه هزار خانواده در حوزه مددکاری مجموعه قرار دارند و خدمات متناسب با نیازهای آنان، از کمک‌های معیشتی تا پیگیری برخی نیازهای درمانی و بهداشتی، ارائه می‌شود.
این موسسه خیریه در حمایت از دختران دارای معلولیت نیز خدماتی فراتر از آموزش حرفه‌ای در نظر گرفته شده است؛ از جمله گفتاردرمانی، کتاب‌درمانی، فعالیت‌های ورزشی، مشاوره و فراهم کردن برنامه‌های جمعی و شاد که با مشارکت خیران برگزار می‌شود.
احمدی تاکید می‌کند که در پذیرش دختران دارای معلولیت برای فعالیت در کارگاه، خانواده‌ها هزینه‌ای بابت ثبت‌نام، آموزش یا شهریه پرداخت نمی‌کنند و هدف مجموعه آن است که شرایط اقتصادی خانواده مانع بهره‌مندی این دختران از فرصت یادگیری و فعالیت نشود.
در کنار این فعالیت‌ها، به گفته مدیرعامل مؤسسه، فراهم کردن میان‌وعده و غذای گرم نیز با توجه به نیازهای تغذیه‌ای افراد و با استفاده از برنامه‌ریزی مشاور تغذیه انجام می‌شود؛ زیرا از نگاه این مجموعه، توانمندسازی تنها به یادگیری یک مهارت خلاصه نمی‌شود و وضعیت جسمی، روانی و اجتماعی افراد نیز در مسیر رشد و مشارکت آنان اهمیت دارد.
مدیرعامل مؤسسه خیریه حضرت رسول‌الله (ص) یکی از اصول مورد تاکید در اداره مجموعه را شفافیت مالی معرفی می‌کند و می‌گوید: گزارش‌های مالی مؤسسه برای اطلاع‌رسانی به خیران و علاقه‌مندان در دسترس قرار می‌گیرد تا مشخص باشد منابع از چه مسیری تأمین شده و در چه بخش‌هایی هزینه شده است.
احمدی با اشاره به ساختار سازمانی مؤسسه می‌افزاید: مجموعه دارای هیئت امنای ۲۲ نفره، هیئت مدیره هفت نفره، دو بازرس و کمیته‌های اجرایی مختلف است و اعضای هیئت امنا و هیئت مدیره بابت مسئولیت‌های خود حقوق یا حق جلسه دریافت نمی‌کنند.
به گفته وی، این شیوه اداره مجموعه در کنار استفاده از ظرفیت افراد باتجربه و متخصص، به کاهش هزینه‌های اداری کمک کرده است و برآورد مؤسسه آن است که حدود هفت تا ۱۰ درصد منابع صرف هزینه‌های اداری و تشکیلاتی می‌شود.
مدیرعامل مؤسسه خیریه حضرت رسول‌الله (ص) همچنین با اشاره به تأمین بخشی از تجهیزات کارگاه‌ها از طریق یک طرح حمایتی بین‌المللی می‌گوید: مؤسسه برای دریافت این حمایت در رقابتی میان طرح‌های ارائه‌شده از چند استان شرکت کرد و طرح آن برای توسعه اشتغال و توانمندسازی انتخاب شد و تجهیزات حاصل از این حمایت برای راه‌اندازی کارگاه‌ها به بیرجند منتقل شد و زمینه گسترش فعالیت‌های تولیدی را فراهم کرد.
با این حال، شفافیت مالی و ساختار تشکیلاتی در کنار کیفیت خدمات، شرایط کار، میزان دستمزد، پایداری اشتغال و تأثیر فعالیت‌ها بر زندگی بهره‌مندان معنا پیدا می‌کند. استمرار اعتماد خیران نیز زمانی امکان‌پذیر است که گزارش‌دهی و پاسخ‌گویی با ارزیابی نتایج همراه باشد و مشخص شود حمایت‌های مالی تا چه اندازه به بهبود فرصت‌های زندگی افراد منجر شده است.
بیمارستان خیریه؛ گامی برای توسعه خدمات درمانی
یکی دیگر از طرح‌های مهم این مؤسسه، ساخت بیمارستان تخصصی و فوق‌تخصصی در بیرجند است؛ پروژه‌ای که با هدف توسعه دسترسی به خدمات درمانی و فراهم کردن امکان حضور پزشکان متخصص و فوق‌تخصص در استان دنبال می‌شود.
مدیرعامل مؤسسه با بیان اینکه زمین این بیمارستان خریداری شده، نقشه‌های آن تهیه شده و عملیات اجرایی پروژه پیشرفت فیزیکی ۳۰ درصدی دارد، می‌گوید: طرح بیمارستان با زیربنای حدود ۶ هزار و ۳۷۵ مترمربع در پنج طبقه پیش‌بینی شده و برنامه زمانی اولیه برای تکمیل آن چهار سال در نظر گرفته شده است؛ با این حال، پیشرفت و زمان بهره‌برداری به تأمین منابع مالی و شرایط اجرایی پروژه وابسته خواهد بود.
احمدی با اشاره به دشواری‌هایی که برخی بیماران برای دریافت خدمات تخصصی ناچار به سفر به شهرهای دیگر هستند، می‌افزاید: در گفت‌وگو با پزشکان متخصص و فوق‌تخصص بیرجندی مقیم شهرهای دیگر، پیشنهادهایی برای همکاری و ارائه خدمات درمانی در این بیمارستان مطرح شده است.
به گفته وی، ایجاد چنین مرکزی می‌تواند علاوه بر کاهش بخشی از هزینه‌های رفت‌وآمد و اقامت بیماران و همراهان آنان، زمینه ارائه برخی خدمات تخصصی در داخل استان را فراهم کند.
تجربه دستان پرتوان نشان می‌دهد که حمایت از افراد دارای معلولیت می‌تواند از کمک‌های مقطعی فراتر برود و با آموزش، اشتغال و فراهم کردن امکان کسب درآمد، به ایجاد فرصت‌های پایدارتر منجر شود؛ البته تداوم چنین مسیری به آموزش مناسب، دستمزد متناسب با کار، محیط امن و دسترس‌پذیر، بازار فروش محصولات و نظارت بر کیفیت خدمات نیاز دارد.