فرستادگان ویژه ترامپ در نشستی محرمانه در برلین با مقام‌های ارشد قطری، مسیر بن‌بست‌شکنی در پرونده ایران را بررسی کردند؛ رایزنی‌هایی پشت‌پرده که به گفته منابع آگاه، بدون حل سه گره اساسی از جمله سرنوشت ذخایر اورانیوم و شروط تهران برای بازگشایی تنگه هرمز، همچنان در نقطه صفر متوقف مانده است.

استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان دونالد ترامپ، روز پنجشنبه در برلین با مقام‌های ارشد قطری دیدار کردند تا درباره تلاش‌های میانجی‌گرانه برای حل اختلافات آمریکا و ایران گفت‌وگو کنند. این دیدار در شرایطی انجام شد که قطر، به‌عنوان یکی از کانال‌های اصلی ارتباطی میان تهران و واشنگتن، طی هفته‌های اخیر تلاش کرده است زمینه دستیابی به توافقی برای احیای آتش‌بس، ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای و جلوگیری از بازگشت دو کشور به جنگ را فراهم کند.

بر اساس اطلاعات منابع آگاه، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر و علی الثوادی، فرستاده ویژه او در نشست برلین حضور داشتند. این تحرک دیپلماتیک پس از سفر هفته گذشته نخست‌وزیر قطر به واشنگتن و دیدار او با ترامپ و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا انجام شد؛ دیداری که محور اصلی آن بررسی راه‌های پیشبرد مذاکرات با ایران بود.

ترامپ از توافق سخن می‌گوید، اما شروط تهران پابرجاست

ترامپ روز جمعه در یک نشست خبری گفت ایران خواهان توافق است، اما توافقی که بتواند رضایت او را جلب کند، هنوز در دسترس نیست. او تأکید کرد واشنگتن به دنبال توافقی واقعی است، نه توافقی که به گفته او صرفاً مشکلات گذشته را تکرار کند. رئیس‌جمهور آمریکا همچنین بار دیگر ادعای مخالفت خود با دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را تکرار کرد.

در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران اعلام کرد قطر و پاکستان تنها دو کانال میانجی‌گری میان تهران و دولت ترامپ هستند. او گفت تحولات اخیر از جمله انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و اظهارات بعدی ترامپ درباره بی‌علاقگی به توافق با ایران و کنار گذاشتن ونس از مسئولیت هدایت مذاکرات، درباره نیت واقعی واشنگتن ابهام ایجاد کرده است.

عراقچی تأکید کرد نخستین خواسته ایران این است که ترامپ به‌صراحت اعلام کند خواهان دستیابی به توافق است. به گفته او، تهران علاوه بر این موضع‌گیری، به مجموعه‌ای از اقدامات اعتمادساز نیاز دارد تا اطمینان پیدا کند واشنگتن این بار با جدیت وارد مذاکرات خواهد شد. با این حال، یک دیپلمات دخیل در روند میانجی‌گری گفته است اظهارات جمعه ترامپ درباره تمایل به توافق، می‌تواند بخشی از نگرانی‌های ایران را برطرف کند.

تنگه هرمز و شروط ایران برای احیای آتش‌بس

عراقچی اعلام کرد پیشنهاد دو روزه ایران برای ازسرگیری آتش‌بس، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز دوباره مذاکرات هسته‌ای همچنان روی میز قرار دارد. او در عین حال گفت تهران آمادگی دارد بازه زمانی پیشنهادی را کوتاه‌تر کند، اما بازگشایی تنگه را به اجرای مجموعه‌ای از شروط از سوی آمریکا وابسته می‌داند.

این شروط شامل برقراری آتش‌بس در تمامی جبهه‌ها، لغو محاصره دریایی آمریکا، اجرای معافیت‌هایی برای فراهم شدن امکان فروش نفت ایران و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده تهران است.

وزیر خارجه ایران همچنین از آمادگی کشورش برای ورود به مذاکرات کارشناسی با آمریکا درباره جزئیات این پیشنهاد خبر داد. به این ترتیب، اختلاف دو طرف تنها به موضوع هسته‌ای محدود نیست و ترتیبات امنیتی و اقتصادی مرتبط با تنگه هرمز نیز در مرکز مذاکرات احتمالی قرار دارد. تهران خواهان آن است که هرگونه توافق درباره بازگشایی مسیر کشتیرانی، با تغییر ملموس در وضعیت آتش‌بس، محاصره دریایی و محدودیت‌های اقتصادی همراه باشد.

گره اصلی مذاکرات؛ سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده

یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق، مطالبه آمریکا برای تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران است. عراقچی با وجود تأکید بر اینکه تهران اجازه انتقال این مواد به خارج از کشور را نخواهد داد، گفت امکان بررسی راه‌حل‌های دیگری برای رفع نگرانی‌های آمریکا وجود دارد.

او اظهار داشت میانجی‌ها پیشنهادها و فرمول‌های مختلفی ارائه کرده‌اند که برخی از آنها ارزش بررسی دارند. از نظر وزیر خارجه ایران، می‌توان به راه‌حلی منصفانه درباره مواد هسته‌ای دست یافت؛ راه‌حلی که هم منافع ملی ایران را تأمین کند و هم نیازهای کشور را در نظر بگیرد.

عراقچی همچنین گفت معتقد است ایران و آمریکا می‌توانند به توافق برسند، مشروط بر اینکه توافق جدید پایدار باشد و چند ماه بعد نقض نشود. این تأکید بر دوام توافق، بازتاب نگرانی تهران از تکرار تجربه‌های گذشته و بی‌اعتمادی به تعهدات واشنگتن است.

فشار اسرائیل و ادامه دیپلماسی منطقه‌ای

وزیر خارجه ایران در بخش دیگری از اظهارات خود، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل را متهم کرد که برای حفظ موقعیت سیاسی خود در تلاش است آمریکا را به دور تازه‌ای از جنگ با ایران بکشاند. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که ترامپ پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر گفته بود ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران در حال حاضر «بسیار بعید» و غیرضروری به نظر می‌رسد؛ اما گزارش‌ها حاکی از آن است که نتانیاهو از آن زمان فشار زیادی برای انجام عملیات نظامی جدید وارد کرده است.

در پشت‌صحنه نیز تلاش‌های دیپلماتیک ادامه دارد. علی الثوادی یک هفته پیش در ترکیه با عراقچی دیدار کرده و او را در جریان گفت‌وگوهای خود با ترامپ و ونس قرار داده است. دو طرف همچنین درباره راه‌های شکستن بن‌بست مذاکرات تبادل نظر کرده‌اند. علاوه بر این، یک هیئت فنی ایرانی اوایل هفته جاری به دوحه سفر کرده و عراقچی نیز برای بررسی راه‌حل دیپلماتیک به پاکستان و عمان رفته است. او در عمان بار دیگر با فرستاده قطر دیدار کرده است.

با وجود افزایش رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و تماس‌های میانجی‌گران، منابع آگاه می‌گویند تاکنون پیشرفت مهمی در مذاکرات حاصل نشده است. بنابراین، مسیر توافق همچنان به حل سه مسئله اساسی وابسته است: ارائه تضمین‌های معتبر درباره جدیت و پایبندی آمریکا، تعیین ترتیبات قابل قبول برای ذخایر هسته‌ای ایران و توافق بر سر شروط امنیتی و اقتصادی تهران برای بازگشایی تنگه هرمز. ادامه میانجی‌گری قطر و پاکستان می‌تواند کانال ارتباطی دو طرف را حفظ کند، اما هنوز نشانه روشنی از عبور مذاکرات از بن‌بست فعلی دیده نمی‌شود.