قشم- ایرنا- نشست مشاور رئیس‌جمهور در امور مناطق آزاد صنعتی ـ تجاری و دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور با نخبگان و فعالان اقتصادی و فرهنگی قشم، فرصتی برای طرح بی‌واسطه مطالبات و بازخوانی ظرفیت‌ها و چالش‌های بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس بود؛ نشستی که در آن، از ضرورت تعیین تکلیف پل خلیج فارس و بهره‌گیری از ظرفیت همکاری‌های اقتصادی ایران و چین تا دغدغه‌های اشتغال جوانان، مسکن، آب، راه، سلامت، آموزش، صیادی و زیرساخت‌های فرهنگی و مذهبی به بحث گذاشته شد.
به گزارش ایرنا، این نشست با حضور حسین فروزان، مشاور رئیس‌جمهور و دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور، فرماندار شهرستان قشم، امام جمعه، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد قشم و جمعی از فعالان اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در مصلای امام علی(ع) برگزار شد. حاضران در فضایی صریح و تعاملی، دیدگاه‌ها و مطالبات خود را درباره مسیر توسعه جزیره و موانع پیش‌روی آن مطرح کردند.
وجه مشترک بخش قابل توجهی از سخنان مطرح‌شده، فاصله میان ظرفیت‌های اقتصادی و جغرافیایی قشم با سطح برخورداری مردم از فرصت‌های اشتغال، خدمات عمومی و زیرساخت‌های مورد نیاز بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد توسعه جزیره تنها با اجرای پروژه‌های بزرگ معنا پیدا نمی‌کند و باید آثار آن در زندگی روزمره ساکنان نیز نمایان شود.
در این میان، اظهارات مسئولان و فعالان حاضر در نشست، تصویری چندوجهی از اولویت‌های قشم ارائه کرد؛ از یک سو، ضرورت جذب سرمایه و تکمیل طرح‌های راهبردی و از سوی دیگر، نیاز به تقویت سرمایه انسانی، حمایت از کسب‌وکارهای بومی، ارتقای خدمات درمانی و آموزشی و حفظ همبستگی اجتماعی و مذهبی در جزیره.
پل خلیج فارس؛ آزمون تصمیم‌گیری و جذب سرمایه
یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در این نشست، ضرورت تعیین تکلیف و شتاب‌بخشی به اجرای پل خلیج فارس بود؛ پروژه‌ای که به دلیل جایگاه آن در اتصال قشم به سرزمین اصلی و تأثیر مورد انتظار بر زیرساخت‌های حمل‌ونقل و تجارت، بار دیگر در کانون مطالبات توسعه‌ای جزیره قرار گرفت.
علاءالدین بروجردی، رئیس انجمن دوستی ایران و چین و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از طولانی شدن روند اجرای این طرح، بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های فنی، سرمایه‌ای و اقتصادی چین برای پیشبرد آن تأکید کرد. از نگاه وی، روابط راهبردی تهران و پکن و توافق همکاری ۲۵ ساله دو کشور، فرصتی است که می‌توان برای اجرای پروژه‌های بزرگ زیرساختی از آن بهره گرفت.
بروجردی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر در اجرای طرح‌های بزرگ عمرانی، مشارکت شرکت‌ها و متخصصان خارجی را رویکردی متداول در جهان دانست و تأکید کرد که استفاده از توان کشورهای دیگر به معنای ناتوانی در اجرای پروژه‌ها نیست، بلکه می‌تواند راهی برای بهره‌گیری از دانش، فناوری و سرمایه مورد نیاز باشد.
این نماینده مجلس همچنین تصمیم‌گیری به‌موقع و فراهم کردن شرایط واقعی برای جذب سرمایه‌گذار را ضروری دانست و یادآور شد که اعلام آمادگی برای همکاری‌های خارجی، بدون رفع موانع اجرایی و تأمین منابع مالی، نمی‌تواند به نتیجه مطلوب منتهی شود. به باور او، قشم باید از موقعیت جغرافیایی و ظرفیت‌های اقتصادی خود برای تقویت جایگاه ایران در معادلات تجاری خلیج فارس استفاده کند.
در کنار این مطالبه، سخنان فرماندار شهرستان قشم نیز بر ضرورت هماهنگی مدیریتی و سرعت بخشیدن به برنامه‌های عمرانی و خدماتی متمرکز بود. حسین امیرتیموری با اشاره به شکل‌گیری فضای همدلی میان مجموعه مدیریتی شهرستان، این وفاق را فرصتی برای جبران کاستی‌های گذشته و پیگیری مسائل انباشته‌شده جزیره دانست.
از سرمایه‌گذاری تا معیشت؛ توسعه باید به زندگی مردم برسد
بخش مهمی از مطالبات مطرح‌شده در نشست، به نحوه بهره‌مندی اقتصاد محلی از منابع و سرمایه‌های موجود در جزیره اختصاص داشت. احمد شب‌تاریانی، رئیس شورای اسلامی شهر قشم، با اشاره به مشکلات اشتغال جوانان و تعطیلی برخی فعالیت‌های اقتصادی در شرایط جنگی، خواستار هدایت منابع مالی شرکت‌های فعال در قشم به سمت سرمایه‌گذاری در همین منطقه شد.
وی معتقد بود منابع و سرمایه‌هایی که در بستر اقتصادی جزیره ایجاد می‌شوند، باید سهم بیشتری در رونق تولید، توسعه کسب‌وکارهای محلی و ایجاد فرصت‌های شغلی برای ساکنان داشته باشند. از نگاه رئیس شورای شهر، خروج منابع مالی از قشم و محدود ماندن دسترسی فعالان بومی به تسهیلات، با ضرورت تقویت اقتصاد محلی سازگار نیست.
موضوع اشتغال در سخنان وی با مطالبه تعیین تکلیف مسکن جوانان نیز پیوند خورد. شب‌تاریانی با اشاره به گذشت بیش از ۱۹ سال از آغاز پیگیری موضوع واگذاری زمین برای مسکن جوانان، ادامه بلاتکلیفی این مطالبه را از دغدغه‌های جدی شهروندان دانست و خواستار تسریع در تصمیم‌گیری و فراهم شدن زمینه استفاده متقاضیان از تسهیلات ساخت مسکن شد.
صیادی نیز به‌عنوان یکی از مشاغل ریشه‌دار و مهم مردم جزیره، از دیگر محورهای مورد توجه رئیس شورای شهر بود. وی با اشاره به مشکلات صیادان در زمینه محل فعالیت، قایق‌ها و انبارهای نگهداری تجهیزات، بر ضرورت حمایت عملی از این قشر و فراهم کردن شرایط مناسب برای استمرار فعالیت اقتصادی آنان تأکید کرد.
در حوزه سیاست‌های اقتصادی مناطق آزاد نیز شب‌تاریانی بر ضرورت توجه متوازن به تولید و صادرات در کنار تجارت و واردات تأکید کرد. این مطالبه، ناظر بر یکی از پرسش‌های مهم درباره کارکرد مناطق آزاد است: ظرفیت‌های قانونی، جغرافیایی و اقتصادی این مناطق تا چه اندازه به افزایش تولید، توسعه صادرات و ایجاد ارزش افزوده در اقتصاد محلی منجر شده است؟
آموزش و سلامت؛ سرمایه انسانی در معرض فشار هزینه‌ها
در کنار طرح‌های بزرگ عمرانی و مطالبات اقتصادی، وضعیت آموزش و درمان قشم نیز در این نشست جایگاه ویژه‌ای داشت. عبدالرشید رضوانی، مدیر آموزش و پرورش منطقه آزاد قشم، با ارائه بخشی از دستاوردهای دانش‌آموزان، از پذیرش ۲۳ نفر در رشته پزشکی و راهیابی ۲۴۰ دانش‌آموز به دانشگاه‌ها و رشته‌های برتر کشور خبر داد؛ موفقیت‌هایی که ظرفیت علمی و استعدادهای انسانی جزیره را نشان می‌دهد.
افزایش یک‌ونیم نمره‌ای میانگین امتحانات نهایی پایه دوازدهم، حفظ قرآن کریم توسط هفت دانش‌آموز، قرار گرفتن پژوهش‌سراهای منطقه در میان ۱۲ قطب برتر پژوهشی کشور و کسب رتبه‌های برتر در رقابت‌های علمی و پژوهشی، بخش دیگری از دستاوردهای اعلام‌شده در این نشست بود. همچنین راهیابی دانش‌آموزان قشم به مسابقات بین‌المللی رباتیک در ابوظبی، از ظرفیت‌های علمی و فنی نسل جوان جزیره حکایت دارد.
با وجود این موفقیت‌ها، رضوانی کمبود فضای آموزشی و فرسودگی مدارس را از موانع جدی توسعه آموزش در منطقه برشمرد. به گفته وی، ۲۴ مدرسه نیازمند بازسازی و نوسازی هستند و دو ساختمان آموزشی نیمه‌تمام نیز باید تکمیل شوند. کمبود تجهیزات و امکانات آموزشی و دشواری نظارت میدانی بر مدارس به دلیل محدودیت وسایل نقلیه اداری، از دیگر مسائل مطرح‌شده در این بخش بود.
چالش مهم دیگر آموزش و پرورش، حفظ نیروهای متخصص و ماندگاری فرهنگیان در جزیره است. هزینه‌های بالای مسکن، اجاره‌بها و رفت‌وآمد در قشم، در شرایطی که دریافتی معلمان تفاوت متناسبی با سایر مناطق کشور ندارد، جذب و نگهداشت نیروی انسانی توانمند را دشوار کرده است. این مسئله نشان می‌دهد توسعه فضاهای آموزشی بدون توجه به وضعیت معیشتی معلمان، نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی نیازهای بلندمدت این حوزه باشد.
در حوزه سلامت نیز یاسر مرادی، مدیر شبکه بهداشت و درمان قشم، کمبود نیروی انسانی متخصص، محدودیت در تأمین دارو و واکسن و دشواری ماندگاری پزشکان و کادر درمان را از مسائل مهم این بخش عنوان کرد. به گفته وی، هزینه‌های زندگی در جزیره و نبود تفاوت متناسب در دریافتی نیروهای درمانی، موجب شده است شماری از پزشکان طی چهار سال گذشته قشم را به مقصد مناطق دیگر یا خارج از کشور ترک کنند.
مرادی با تأکید بر ضرورت حمایت از نیروهای درمانی، توجه به هزینه‌های اسکان و شرایط معیشتی آنان را عاملی مؤثر در جذب و حفظ پزشکان دانست. وی همچنین از همراهی مسئولان منطقه در روزهای ابتدایی جنگ قدردانی کرد و گفت حضور و پشتیبانی به‌موقع آنان به استمرار فعالیت‌های درمانی و جلوگیری از خروج شمار بیشتری از نیروهای سلامت کمک کرد.
وحدت اجتماعی و زیرساخت‌های فرهنگی؛ پشتوانه توسعه جزیره
در کنار مسائل اقتصادی و خدمات عمومی، حجت‌الاسلام والمسلمین غلامرضا حاجبی، امام جمعه شهرستان قشم، بر نقش وحدت و همبستگی میان شیعه و اهل سنت در حفظ آرامش و مقاومت اجتماعی جزیره تأکید کرد. وی پیوندهای عمیق میان مردم مذاهب مختلف را یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های قشم دانست و گفت همین همدلی در روزهای دشوار جنگ تحمیلی اخیر نیز پشتوانه ایستادگی مردم بوده است.
حاجبی ضمن قدردانی از همراهی مدیران، دهیاران، اعضای شوراهای اسلامی و گروه‌های جهادی در شرایط جنگی، بر ضرورت تداوم این روحیه همکاری در دوره‌های عادی تأکید کرد. اشاره وی به مشارکت نیروهای مردمی در عرصه‌های دریایی، زمینی و بخش‌های پشتیبانی، نشان‌دهنده گستردگی ظرفیت اجتماعی جزیره برای همراهی در شرایط دشوار بود.
امام جمعه قشم همچنین با اشاره به سابقه بیش از چهار دهه برگزاری نماز جمعه در محل مصلای امام علی(ع)، بر اهمیت تقویت زیرساخت‌های مذهبی و فرهنگی شهرستان تأکید کرد و موضوع مسجد جامع قشم را از نیازهای مهم این حوزه دانست. وی خواستار همراهی مسئولان برای پیشبرد این مطالبه فرهنگی و دینی شد.
در بخش دیگری از نشست، رئیس شورای اسلامی شهر قشم نیز بر ضرورت تدوین تقویم سالانه و هماهنگ فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و ورزشی تأکید کرد. شب‌تاریانی معتقد بود مشارکت دستگاه‌های مختلف در برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌ها می‌تواند از موازی‌کاری جلوگیری کند و زمینه استفاده مؤثرتر از ظرفیت نهادهای محلی را فراهم آورد. تسهیل صدور مجوز فعالیت‌های ورزشی و الکترونیکی شدن فرایندهای اداری این حوزه نیز از مطالبات مطرح‌شده بود.
وفاق مدیریتی؛ از وعده هماهنگی تا ضرورت پیگیری
حسین امیرتیموری، فرماندار شهرستان قشم، در جمع‌بندی دیدگاه‌های مطرح‌شده، شکل‌گیری فضای وفاق و همدلی میان مدیران را فرصتی برای جبران عقب‌ماندگی‌ها و پاسخ‌گویی به مطالبات مردم دانست. وی تأکید کرد مجموعه مدیریتی شهرستان باید با کنار گذاشتن نگاه‌های فردمحور و تقویت همکاری، برای حل مسائل در حوزه‌های مختلف تلاش کند.
آب، راه، برق، مخابرات، مسکن جوانان، بهداشت و درمان و ورزش از جمله محورهایی بود که فرماندار قشم آنها را در زمره اولویت‌های برنامه‌ریزی و پیگیری مسئولان شهرستان و منطقه آزاد عنوان کرد. امیرتیموری همچنین از برنامه‌ریزی برای افتتاح شماری از پروژه‌ها طی ماه‌های آینده خبر داد، هرچند در سخنان وی نام، تعداد و زمان دقیق بهره‌برداری از این طرح‌ها اعلام نشد.
آنچه از مجموع سخنان حاضران در این نشست برمی‌آید، این است که قشم هم‌زمان با برخورداری از ظرفیت‌های مهم اقتصادی، گردشگری، بندری و جغرافیایی، با مجموعه‌ای از مطالبات قدیمی و نیازهای روزافزون در حوزه خدمات عمومی روبه‌روست. از پل خلیج فارس و جذب سرمایه‌گذاری خارجی تا نوسازی مدارس، حفظ پزشکان، اشتغال جوانان و حمایت از صیادان، هر یک بخشی از زنجیره توسعه جزیره را تشکیل می‌دهند.
با این حال، صرف طرح این مطالبات یا اعلام برنامه‌های جدید نمی‌تواند به‌تنهایی فاصله میان ظرفیت‌ها و وضعیت موجود را کاهش دهد. آنچه اهمیت دارد، تبدیل مباحث مطرح‌شده در چنین نشست‌هایی به برنامه‌های مشخص، تعیین مسئولیت دستگاه‌ها، تأمین منابع مالی و پیگیری مستمر تا مرحله اجراست؛ مسیری که می‌تواند اعتماد عمومی را تقویت و آثار تصمیم‌های مدیریتی را در زندگی مردم آشکار کند.
قشم برای بهره‌گیری کامل از موقعیت راهبردی خود در خلیج فارس، به توسعه‌ای متوازن نیاز دارد؛ توسعه‌ای که در آن پروژه‌های بزرگ زیرساختی در کنار بهبود خدمات آموزشی و درمانی، حمایت از اقتصاد بومی و تقویت زیرساخت‌های فرهنگی و اجتماعی پیش بروند. وفاق میان مسئولان، همراهی مردم و استفاده هوشمندانه از ظرفیت همکاری‌های ملی و بین‌المللی، زمانی به سرمایه‌ای واقعی برای آینده جزیره تبدیل می‌شود که نتیجه آن در رفع مشکلات و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان دیده شود.