سیگار از معدود کالاهایی است که اگر مطابق دستور استفاده شود، باز هم آسیب می‌زند. سازمان جهانی بهداشت سالانه بیش از ۸ میلیون مرگ را به دخانیات نسبت می‌دهد که حدود ۱.۳ میلیون نفر از آن‌ها افرادی‌اند که خودشان سیگار نمی‌کشیده‌اند و فقط در معرض دود قرار داشته‌اند. اگر همین کالا از مسیر قاچاق وارد بازار شود، هم سلامت مردم و هم سرمایه کشور را هدف می‌گیرد.
آسیب سیگار به مصرف‌کننده
دود سیگار مخلوطی از هزاران ماده شیمیایی است که دست‌کم ده‌ها ماده آن سرطان‌زا شناخته شده‌اند. مصرف مداوم، خطر سرطان ریه، حنجره، دهان و مثانه، بیماری‌های قلبی‌عروقی، سکته، بیماری مزمن انسدادی ریه و کاهش باروری را بالا می‌برد. نیکوتین نیز اعتیادآور است و ترک را برای بسیاری دشوار می‌کند. به همین دلیل بسیاری از مصرف‌کنندگان، با وجود آگاهی از ضرر، در چرخه وابستگی می‌مانند.
آسیب به اطرافیان
مشکل فقط به فرد سیگاری محدود نمی‌شود. همسر، فرزندان و همکاران او در معرض دود دست دوم قرار می‌گیرند. در کودکان، این مواجهه با افزایش عفونت‌های تنفسی، آسم، عفونت گوش و خطر مرگ ناگهانی نوزاد همراه است. در بزرگسالان نیز خطر بیماری قلبی و سرطان ریه بالا می‌رود. بنابراین سیگار، تنها یک انتخاب شخصی نیست و هزینه آن را اطرافیان هم می‌پردازند.
صنعت سیگار؛ تولید در دست چه کسانی است؟
بازار جهانی سیگار را دو دسته بازیگر در اختیار دارند: شرکت‌های چندملیتی بزرگ مثل فیلیپ‌موریس اینترنشنال، بریتیش آمریکن توباکو، جاپان توباکو و ایمپریال برندز، و انحصارهای دولتی که بزرگ‌ترین آن‌ها شرکت دخانیات ملی چین است. چین بزرگ‌ترین تولیدکننده و مصرف‌کننده سیگار جهان است و کشورهایی مثل هند، اندونزی، برزیل، ترکیه و آمریکا نیز در تولید یا کشت تنباکو جایگاه مهمی دارند.
سیاست غالب این صنعت، با کاهش مصرف در کشورهای ثروتمند به خاطر قوانین سخت‌گیرانه، جبران بازار از طریق کشورهای در حال توسعه است؛ جایی که قیمت‌ها پایین‌تر، نظارت ضعیف‌تر و بازار جوان‌تر است. تبلیغ، بسته‌بندی جذاب و قیمت‌گذاری رقابتی، ابزارهای اصلی این سیاست‌اند.
قاچاق سیگار؛ هزینه‌ای که کشور می‌پردازد
سیگار قاچاق از چند راه به اقتصاد ضربه می‌زند:
از دست رفتن درآمد دولت: سیگار قاچاق از مسیر رسمی نمی‌گذرد و عوارض گمرکی و مالیات آن پرداخت نمی‌شود.
خروج ارز: هر نخ سیگار قاچاق یعنی خروج منابع ارزی کشور به نفع تولیدکننده و قاچاقچی خارجی
آسیب به تولید داخل: صنعت دخانیات داخلی که مالیات می‌دهد و اشتغال ایجاد می‌کند، با رقیبی بی‌هزینه از نظر مالیات مواجه می‌شود.
فشار بر نظام سلامت: هزینه درمان بیماری‌های ناشی از دخانیات به بودجه عمومی و بیمه‌ها تحمیل می‌شود.
تقویت شبکه‌های مجرمانه: درآمد قاچاق می‌تواند به سایر جرایم سازمان‌یافته منتقل شود.
پیامد دوگانه: دود سرمایه، دود سلامت
سیگار قاچاق دو ضربه همزمان می‌زند. ضربه اول اقتصادی است: سرمایه‌ای که باید صرف تولید، اشتغال و درآمد عمومی شود، به شکل دود از بین می‌رود. ضربه دوم سلامتی است: کالایی که کیفیت و ترکیب آن تحت نظارت نیست، برای مصرف‌کننده مخاطره‌ای مضاعف دارد و هزینه درمان آن دوباره از جیب مردم و دولت پرداخت می‌شود.
راهکارها
۱. تقویت کنترل مرزها و مبادی رسمی و غیررسمی ورود..
۲. برخورد قاطع با عرضه‌کنندگان در سطح خرده‌فروشی، نه فقط کشف در مبدأ.
۳. آموزش عمومی و برنامه‌های ترک سیگار برای کاهش تقاضا.
مبارزه با قاچاق سیگار، در واقع مبارزه همزمان برای دو دارایی مهم کشور است: سرمایه و سلامت.
در ۶ ماهه ابتدای امسال حدود سه هزار پرونده در راستای مقابله با قاچاق سیگار تشکیل و پیگیری شد که این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از رشد ۲۳ درصدی برخوردار است.
* معاون اجتماعی پلیس امنیت اقتصادی فراجا