تهران- ایرنا- موج جدید اعتراضات در اروپا نشان می‌دهد که این قاره با نسلی مواجه است که به جای وعده دادن به تغییر جهان، از دولت‌ها می‌خواهد مشکلات ملموس زندگی روزمره‌شان را حل کنند.
به گزارش روز سه شنبه ایرنا، تارنمای کانورسیشن با اشاره به موج اعتراضات در فرانسه و اسپانیا به مقایسه آن با اعتراضات سال ۱۹۶۸ پرداخت نوشت: اعتصاب سراسری اسپانیا در ۱۱ نوامبر (۲۰ آبان) که در واکنش به بحران مسکن، دستمزدهای بدون تغییر و افزایش هزینه های معاش برگزار می‌شود بخشی از یک روند بسیار گسترده تر در سراسر اروپا است.
اعتراضات دانشجویی در کشورهای مختلف این قاره، از مدارس و دانشگاه‌ها فراتر رفته و به ائتلاف‌های گسترده‌ای با اتحادیه‌های کارگری و گروه‌های فعال در حوزه مسکن تبدیل شد.
به تازگی فرانسه شاهد ناآرامی‌های گسترده‌ای بود که در ابتدا با شرایط مدارس ارتباط داشت. دانش‌آموزان آلمانی در اعتراض به خدمت سربازی اجباری بسیج شدند، هزاران نفر در یونان در اعتراض به ناکارآمدی نظام آموزش عمومی به خیابان‌ها آمدند و جنبش اعتراضی دانشجویان صربستان نیز ساختار سیاسی این کشور را دستخوش تغییر کرد.
نخستین مقایسه تاریخی این اعتراضات که به ذهن می‌رسد، سال ۱۹۶۸ است. در آن سال نیز، همانند امروز، اعتراضات دانشجویی در اروپا از محیط دانشگاه‌ها فراتر رفت، از مرزهای کشورها عبور کرد و کارگران را به مشارکت در بسیج اعتراضی گسترده کشاند. سیاستمداران نسبت به فروپاشی نظم اجتماعی هشدار می‌دادند.
این مقایسه نادرست نیست، اما تمرکز صرف بر شباهت های آن ممکن است ما را از توجه به تفاوت مهم میان این دو مقطع تاریخی بازدارد: مطالبات و نارضایتی‌های معترضان در این دو دوره اساساً با یکدیگر متفاوت بوده اند.
نسل سال ۱۹۶۸ نخستین نسلی بود که در دوره اشتغال کامل، آموزش عالی همگانی را تجربه کرد. این نسل علیه پدرسالاری و اقتدارگرایی، دانشگاه‌های انعطاف ناپذیر، فرهنگ اطاعت و فضای خفقان‌آور اجتماعی شورش کرد. یکی از شعارهای برجسته این اعتراضات، «ممنوع کردن ممنوع است» بود؛ شعاری که خواهان آزادی بیشتر از سوی نسلی بود که از سطحی از رفاه و آسایش برخوردار بود و در پی دستیابی به آزادی های بیشتر برآمده بود.
اما مطالبات سال ۲۰۲۶ تقریباً در نقطه مقابل آن قرار دارند. دانش‌آموزان فرانسوی به وضعیت کلاس های درسی اعتراض دارند که در آن ها موش وجود دارد، دما به شدت غیر عادی است و حتی آب لوله‌کشی نیز در دسترس نیست. همچنین تا ۴۰ هزار دانش‌آموز آلمانی به تازگی در اعتراض به نگرانی‌ها درباره خدمت سربازی اجباری، کلاس‌های درس را ترک کردند.
این مطالبات در واقع خواستار آن هستند که دولت به وعده‌های خود عمل کند، نه این که زندگی و مناسبات اجتماعی با تعریف شوند.
جنبش های اعتراضی سال ۱۹۶۸ همچنین از یک چارچوب فکری و ادبیات مشترک برخوردار بودند: نقد نظام سرمایه داری از سوی مارکسیست ها، علاقه برخی گروه‌های چپ گرا و رادیکال به چین در دوران کمونیستی یعنی دوران رهبری مائو تسه‌تونگ، رهبر انقلاب کمونیستی چین، دیدگاه هربرت مارکوزه مبنی بر این که جامعه مصرف گرا قدرت اعتراض و مخالفت مردم را تضعیف می‌کند و مهم تر از همه، مخالفت با جنگ ویتنام.
اما در سال ۲۰۲۶ چنین چارچوب مشترکی وجود ندارد. هر یک از اعتراضات انگیزه و علت متفاوتی دارند؛ از شرایط مدارس در فرانسه گرفته تا خدمت سربازی اجباری در آلمان و بحران مسکن در اسپانیا.
به عبارتی سیاست مبتنی بر وفور و فراوانی، زمینه ساز جنبش‌هایی برای دستیابی به آزادی بیشتر بود؛ در حالی که سیاست مبتنی بر کمبود، به شکل‌گیری جنبش‌هایی برای تأمین نیازهای اساسی منجر می‌شود.
این رسانه افزود: رویدادهای سال ۱۹۶۸ نشان داد که جنبش‌های اعتراضی می‌توانند فرهنگ جامعه را متحول کنند، اما در دستیابی به قدرت سیاسی ناکام بمانند.
در فرانسه، حزب شارل دوگل، رئیس‌جمهور وقت، در همان سال و با بهره‌گیری از نگرانی‌های عمومی درباره بی‌نظمی و آشفتگی اجتماعی، به پیروزی قاطعی در انتخابات دست یافت.
صربستان نیز تجربه ای مشابه داشت. در سال ۱۹۶۸، دانشجویان بلگراد ساختمان‌های دانشگاهی را به اشغال خود درآوردند و به نابرابری در یوگسلاوی سوسیالیستی اعتراض کردند. جوزپ بروز تیتو(Josip Broz Tito) رهبر وقت یوگسلاوی به صورت علنی بسیاری از انتقادهای دانشجویان را به رسمیت شناخت و اعلام کرد که دانشجویان «حق دارند». با این حال، به رسمیت شناختن مطالبات آن ها به معنای دستیابی به قدرت نبود و چهره‌های اصلی این جنبش بعدها به حاشیه رانده شدند.
جنبش اعتراضی چند وقت گذشته در صربستان مسیری متفاوتی را نشان داد. این جنبش پس از فروریختن سایبان ایستگاه راه‌آهن شهر نووی ساد در سال ۲۰۲۴ شکل گرفت؛ حادثه‌ای که به نمادی از فساد گسترده تر و نگرانی‌ها درباره پاسخگویی مسئولان تبدیل شد. الکساندر ووچیچ رئیس‌جمهور پیشین صربستان که به تازگی از قدرت برکنار شد، معترضان را بخشی از یک «انقلاب رنگی» با حمایت غرب معرفی کرده و اعتراضات آن ها را کم‌اهمیت جلوه داد.
با این حال، دانشجویان از مرحله اعتراض فراتر رفتند و جنبشی انتخاباتی تشکیل دادند که توانست نارضایتی عمومی را به پیروزی در انتخابات تبدیل کند.
دانشجویان سال ۱۹۶۸ توانستند مطالبات خود را به رسمیت بشناسانند، اما به قدرت نرسیدند؛ در حالی که دانشجویان سال ۲۰۲۶ بسیار بیشتر به تحقق هر دو هدف نزدیک شده‌اند.
با وجود پیروزی دانشجویان صربستان در انتخابات، هنوز مشخص نیست که آیا آنها توانایی اداره کشور را خواهند داشت یا خیر. این جنبش رهبر مشخصی ندارد، نامزدهای آن از تجربه سیاسی کافی برخوردار نیستند و در برابر نهادهای عمومی قرار دارند که کارکنان آن ها همچنان به حکومت پیشین وفادارند.
با این حال، صرف‌نظر از آنچه در آینده در انتظار صربستان است، پژوهش‌ها نشان می‌دهند جنبش‌هایی که حول مطالبات عینی و مادی شکل می‌گیرند، ممکن است در مقایسه با جنبش‌هایی که بر چشم‌اندازهای ایدئولوژیک گسترده‌تر استوارند، آسان‌تر بتوانند ائتلاف‌های انتخاباتی تشکیل دهند.
در ۱۷ اکتبر (۲۵ مهر)، بیش از نیم میلیون نفر به‌صورت مسالمت‌آمیز در شهرها و مناطق مختلف فرانسه راهپیمایی کردند.
حزب راست افراطی «اجتماع ملی» به رهبری مارین لوپن، جریان چپ افراطی و مهاجران را مسئول این وضعیت دانسته است. در اسپانیا نیز، در آستانه انتخابات زودهنگام ۲۹ نوامبر (۸ آذر)، ایزابل دیاز آیوسو، رئیس دولت منطقه‌ای مادرید، جریان موسوم به «چپ افراطی بزرگ» را متهم کرد که با آزار و اذیت دولت و به دلیل ترس از نتایج انتخابات، خیابان‌ها را به آتش می‌کشد.
پیامدهای سیاسی خشونت‌ها همچنان نامشخص است. بی‌نظمی و آشفتگی می‌تواند به تقویت جنبش‌های خواهان تغییر منجر شود، اما در عین حال ممکن است به سود جریان‌هایی تمام شود که خود را مدافع نظم و قانون معرفی می کنند.
اکنون پرسش اصلی این نیست که آیا سال ۲۰۲۶ تکرار سال ۱۹۶۸ است یا خیر؛ بلکه، این سوال را باید پرسید که آیا جنبش‌هایی که بر مبنای کمبودها و مطالبه تأمین نیازهای اساسی شکل گرفته اند، می‌توانند به دستاوردی برسند که بسیاری از جنبش‌های سال ۱۹۶۸ در دستیابی به آن ناکام ماندند؛ یعنی تبدیل اعتراضات اجتماعی به قدرت سیاسی پایدار.
دانشجویان صربستان در سال ۲۰۲۶ تاکنون موفق شده اند حزب حاکم را از طریق صندوق‌های رأی از قدرت کنار بزنند. آزمون اسپانیا در راه است؛ اعتصاب سراسری این کشور تنها چند هفته پیش از انتخابات زودهنگام برگزار می‌شود.
بسیاری از مردم ممکن است به سال ۲۰۱۱ بازگردند؛ زمانی که حزب محافظه‌کار «مردمی» اسپانیا، اندکی پس از برگزاری تظاهرات سراسری، توانست اکثریت مطلق کرسی‌های پارلمان را به دست آورد. این تجربه نشان داد که اعتراضات خیابانی تا چه اندازه می‌تواند با رأی دادن به جریان‌های مدافع نظم و ثبات پاسخ داده شود.
پرسش پیش روی اسپانیا و دیگر کشورهای اروپایی این است که آیا آن ها مسیر بلگراد را در پیش خواهند گرفت یا مسیر پاریس را.
بنابراین، اعتراض‌های امروز اروپا، با وجود شباهت‌هایش در گستردگی و شکل بسیج اجتماعی، در بستری متفاوت شکل گرفته است و بیشتر تحت تأثیر مسائل و مطالبات خاص جوامع امروزی است. مقایسه این دور از اعتراضات با سال ۱۹۶۸ بیش از آن که تکرار تاریخ را نشان دهد، بیانگر تغییر ماهیت اعتراض‌های اجتماعی و مطالبات نسل های مختلف در اروپا است.