معاون توسعه سلامت مرکز طب ایرانی و مکمل تاکید کرد: برخلاف تصور عمومی، منشأ گیاهی یک فرآورده هرگز به معنای بی‌خطر بودن آن در کنار داروهای شیمیایی نیست و ترکیب خودسرانه آنها می‌تواند سلامت بیماران مزمن را به لبه پرتگاه بکشاند.
باور رایج «گیاهی است، پس بی‌ضرر است»، امروز به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های نظام سلامت بدل شده است. بررسی‌های علمی نشان داده است بخش قابل‌توجهی از بستری‌های ناشی از عوارض دارویی، حاصل مصرف خودسرانه و همزمان عرقیجات و فرآورده‌های سنتی با داروهای صنعتی است.
عصاره‌های گیاهی ترکیبات فعال بیولوژیکی هستند؛ نوشیدن یک استکان ساده از برخی عرقیجات می‌تواند با مهار یا تحریک آنزیم‌های کلیدی کبد (مانند سیتوکروم P۴۵۰)، غلظت خونی داروهای حیاتی نظیر وارفارین، داروهای قلبی، کاهنده قند خون یا آرام‌بخش‌ها را تا مرز مسمومیت مرگبار بالا ببرد یا اثر درمانی آنها را کاملاً خنثی کند.
عرقیجات سنتی مکملِ بی‌خطر نیستند، بلکه فرمول‌های پیچیده شیمیایی‌اند. پیش از آنکه نسخه تجویزی پزشک را با توصیه‌های غیرعلمی پیوند بزنید، خطرات تداخلات ناشناخته را جدی بگیرید و هر تغییر در رژیم درمانی را با پزشک یا داروساز خود هماهنگ کنید.
مهشید چایچی معاون توسعه سلامت مرکز طب ایرانی و مکمل در گفت‌و‌گو با میزان درباره تداخل خطرناک مصرف همزمان عرقیات سنتی با داروهای شیمیایی بیماران گفت: تداخل فرآورده‌های گیاهی با داروهای شیمیایی یکی از موضوعات مهم و کمتر مورد توجه در مصرف خودسرانه این محصولات است. برخلاف تصور عمومی، منشأ گیاهی یک فرآورده به معنای بی‌اثر بودن آن بر عملکرد داروهای دیگر نیست.
وی ادامه داد: برخی ترکیبات گیاهی می‌توانند جذب، متابولیسم، دفع یا اثر داروها را تغییر دهند و در نتیجه موجب کاهش یا افزایش عملکرد داروی مصرفی یا افزایش احتمال بروز عوارض شوند. این موضوع به‌ویژه در بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا این افراد معمولاً به‌صورت مستمر چند دارو مصرف می‌کنند. بیماران مبتلا به دیابت، فشارخون، بیماری‌های قلبی و عروقی، اختلالات انعقادی، بیماری‌های کلیوی و کبدی و همچنین افرادی که داروهای پیوند یا داروهای با دامنه درمانی محدود دریافت می‌کنند، باید نسبت به مصرف همزمان فرآورده‌های گیاهی حساسیت بیشتری داشته باشند.
چایچی تاکید کد: دارو‌هایی با دامنه درمانی باریک مانند لووتیروکسین، کاربامازپین، سیکلوسپورین، فنی‌توئین و وارفارین؛ تفاوت بین دوز درمانی و دوز سمی کمی دارند و احتمال تداخل با سایر داروها یا گیاهان دارویی در آنها بیشتر است. در ضمن برخی گیاهان دارویی اثرات ضد انعقادی دارند و اگر بیماری به هر علت از داروهای رقیق کننده خون مانند وارفارین، آپیکسابان، و کلوپیدوگرل ... استفاده می‌کنند؛ لازم است در مصرف این گیاهان احتیاط کنند. به همین علت توصیه می‌شود با توجه به اینکه مقالات پژوهشی در این حوزه مرتب بروزرسانی می‌شوند، مردم برای استفاده درست از گیاهان دارویی با متخصصین طب ایرانی که مرتب دانش خود را در این حوزه بروزرسانی می‌کنند؛ مشاوره کنند. همچنین لازم است بیماران در زمان مراجعه حتما درباره بیماری‌های زمینه‌ای و سایر داروهای مصرفی خود به پزشک اطلاع دهند.
معاون توسعه سلامت مرکز طب ایرانی تصریح کرد: موضع مرکز طب ایرانی و مکمل در این زمینه روشن است؛ مصرف فرآورده‌های گیاهی نباید جایگزین درمان ضروری پزشکی شود و مصرف همزمان آنها با داروهای تجویزشده نیز باید با اطلاع و تأیید پزشک متخصص یا داروساز بالینی انجام گیرد. در ابلاغ جدید کتاب اعتباربخشی ملی بیمارستان‌ها به این موضوع تحت عنوان تلفیق دارویی بخصوص درباره بیماران بستری تاکید شده و مد نظر قرار گرفته است؛ که البته نیازمند برخورد مناسب کادر درمان با بیمارانی است که تمایل به استفاده از ظرفیت طب ایرانی و داروهای گیاهی دارند تا پنهان کاری نکنند و گیاهان دارویی و فرآورده‌های طبیعی مصرفی خود را به کادر درمان گزارش کنند.
چایچی آگاهی در حوزه داروه طب سنتی و داروهای شیمیایی را مورد بررسی قرار داد و افزود: چند محور به‌صورت جدی باید محور اطلاع رسانی و آگاهی بخش برای عموم جامعه در جهت شیوه مصرف داروهای طبی و شیمیایی قرار گیرد. ابتدا؛ ارتقای سواد سلامت جامعه از طریق آموزش عمومی درباره احتمال بروز تداخلات دارویی و پرهیز از این باور که مصرف همزمان چند فرآورده طبیعی الزاماً بی‌خطر است.
وی ادامه داد: تدوین و انتشار محتوای علمی و بالینی درباره تداخلات شناخته‌شده گیاهان دارویی با داروهای پرمصرف، به‌ویژه در بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن شایع همچنین تقویت برنامه‌های آموزش پزشکان، داروسازان و ارائه‌دهندگان خدمات طب ایرانی برای اخذ شرح‌حال دقیق از بیمار و ثبت تمام داروها، مکمل‌ها، عرقیات و فرآورده‌های گیاهی مصرفی و در بخش بعدی توسعه همکاری با سازمان غذا و دارو و مراکز مرتبط برای شناسایی، ارزیابی و اطلاع‌رسانی درباره تداخلات احتمالی و عوارض گزارش‌شده.
معاون توسعه سلامت مرکز طب ایرانی و مکمل خاطر نشان کرد: تأکید بر درج هشدار‌های لازم در برچسب و بروشور فرآورده‌های گیاهی دارای مجوز، متناسب با شواهد علمی و شرایط مصرف نکته مهم است.
چایچی با یادآوری اصل آموزش و آگاهی بخشی بیان کرد: در محتوا‌های آموزشی این مرکز برای بهورزان و مراقبان سلامت نیز تاکید شده تا مردم بدانند که مصرف خودسرانه دمنوش‌های گیاهی و عرقیات رایج و به ظاهر ساده نیز در برخی شرایط خاص مانند بارداری می‌تواند برای فرد ضرر داشته باشد؛ بنابراین توصیه می‌شود بیماران پیش از شروع مصرف هر فرآورده گیاهی، پزشک خود را در جریان قرار دهند و بدون اجازه پزشک مربوطه داروهای تجویزشده را به‌صورت خودسرانه قطع یا جایگزین نکنند.