تهران- ایرنا- پژوهشگران دانشگاه شیراز در مطالعه‌ای روی ۳۸ دانشجوی مهندسی نشان دادند استفاده از بازی‌وارسازی در آموزش، با بهبود معنادار مهارت کار گروهی همراه بوده است؛ رویکردی که در آن، امتیاز، نشان و رتبه‌بندی در کنار ابزارهای دیجیتال و فعالیت‌های گروهی برای تقویت شایستگی‌های نرم به کار گرفته شد.
به گزارش گروه علمی ایرنا، آموزش مهارت‌های نرم در کنار دانش تخصصی، موضوع پژوهشی در دانشگاه شیراز بوده است؛ مطالعه‌ای که به جای محدود کردن ارزیابی یادگیری به نتیجه آزمون، فرایند یادگیری و عملکرد فردی و گروهی دانشجویان را نیز مورد توجه قرار داده است. محور این پژوهش، بررسی امکان کیفیت‌بخشی به مهارت کار گروهی با استفاده از بازی‌وارسازی در گروه‌های مهندسی است.
این مطالعه با عنوان «کیفیت‌بخشی به مهارت نرم کار گروهی به کمک بازی‌وارسازی در گروه‌های مهندسی» به قلم فاطمه میرغفاری، قاسم سلیمی، الهام حیدری، سید علی‌اکبر صفوی، فهیمه کشاورزی و علیرضا یاحقی انجام شده و در فصلنامه «آموزش مهندسی ایران» انتشار یافته است.
پژوهشگران در این مقاله، الگویی ترکیبی را بررسی کرده‌اند که بازی‌وارسازی رقمی، بازی‌وارسازی دیجیتال و یادگیری گروهی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
اهمیت موضوع در چارچوب این پژوهش، توجه به شایستگی‌هایی است که باید در کنار آموزش‌های فنی دانشجویان تقویت شود. نویسندگان، کار گروهی را به عنوان یکی از مهارت‌های نرم انتخاب کرده و کوشیده‌اند با طراحی یک مداخله آموزشی، تفاوت میان شیوه بازی‌وارشده و شیوه غیربازی‌وار را در آموزش این مهارت بررسی کنند. بنابراین، مسئله اصلی مطالعه، سنجش تأثیر یک شیوه آموزشی بر سطح کار گروهی دانشجویان مهندسی بوده است.
مقایسه دو شیوه آموزش در یک پژوهش دانشگاهی
این پژوهش با رویکرد کمّی و طرح شبه‌آزمایشی «پس‌آزمون با گروه گواه» اجرا شد. در چنین چارچوبی، نتایج دو گروه پس از اجرای برنامه آموزشی با یکدیگر مقایسه می‌شود. در مطالعه دانشگاه شیراز نیز یک گروه، آموزش را به صورت بازی‌وارشده دریافت کرد و گروه دیگر، آموزش غیربازی‌وار را پشت سر گذاشت تا امکان مقایسه سطح مهارت کار گروهی میان آنها فراهم شود.
جامعه مورد بررسی در این بخش از پژوهش، ۳۸ دانشجوی مهندسی دانشگاه شیراز بود که به صورت تصادفی گروه‌بندی شدند. از این تعداد، ۱۸ نفر در گروه تجربی و ۲۰ نفر در گروه گواه قرار گرفتند. گروه تجربی در معرض مداخله بازی‌وارشده قرار داشت و گروه گواه، مبنای مقایسه نتایج این مداخله بود.
برنامه آموزشی در ۱۲ جلسه اجرا شد و ۱۰ مهارت نرم را در بر گرفت. به تصریح چکیده مقاله، این مهارت‌ها از طریق آزمون‌های آمادگی به دانشجویان ارائه شد؛ با این تفاوت که آزمون‌ها برای گروه تجربی، بازی‌وارشده و برای گروه گواه، غیربازی‌وار بود. به این ترتیب، تفاوت مورد بررسی در پژوهش به نحوه ارائه و اجرای فعالیت‌های آموزشی ارتباط داشت.
امتیاز، نشان و رتبه‌بندی در خدمت آموزش
یکی از ویژگی‌های این مطالعه، بومی‌سازی مدل «امتیاز، نشان و رتبه‌بندی» در یک بافت تخصصی مهندسی است. نویسندگان، این موضوع را از جنبه‌های نوآورانه پژوهش معرفی کرده‌اند. در این الگو، عناصر بازی‌وارسازی در ساختار فعالیت آموزشی جای می‌گیرند و با موضوع و زمینه یادگیری دانشجویان مهندسی پیوند پیدا می‌کنند.
در کنار این مدل، پژوهشگران از تلفیق بستر رقمی یا دیجیتال «کاهوت» با فرانامه‌های واقعی مهندسی استفاده کرده‌اند. مطابق چکیده، این تلفیق بخشی از طراحی آموزشی مطالعه بوده است. بنابراین، مداخله بررسی‌شده مجموعه‌ای از عناصر آموزشی را در بر داشته که هم به ابزار ارائه فعالیت و هم به زمینه تخصصی آن مربوط می‌شده است.
بومی‌سازی مدل در بافت مهندسی، در کنار استفاده از فرانامه‌های واقعی این حوزه، نشان می‌دهد که طراحی پژوهش بر تناسب میان شیوه آموزش و زمینه تخصصی دانشجویان استوار بوده است. با این حال، چکیده درباره جزئیات فرانامه‌ها، نوع مسائل مهندسی یا نحوه اختصاص امتیازها و نشان‌ها توضیحی ارائه نمی‌کند؛ از این رو، نمی‌توان شکل اجرایی این بخش‌ها را با جزئیات بیشتری توصیف کرد.
الگوی ترکیبی معرفی‌شده در مقاله، سه بخش بازی‌وارسازی رقمی، بازی‌وارسازی دیجیتال و یادگیری گروهی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. نتیجه پژوهش نیز به اجرای این مجموعه در شرایط مطالعه مربوط است. در چکیده، سهم مستقل هر یک از این اجزا در نتیجه نهایی گزارش نشده و یافته اعلام‌شده، حاصل مقایسه گروه تجربی با گروه گواه است.
توجه به نقش مدرس در طراحی مطالعه
پژوهشگران افزون بر طراحی محتوای آموزشی، به نقش مدرس نیز توجه کرده‌اند. بر اساس چکیده مقاله، در این مطالعه از ساختار «تدریس متقاطع» برای خنثی‌سازی اثر مدرس استفاده شده است. نویسندگان، این تمهید را در کنار بومی‌سازی مدل امتیاز، نشان و رتبه‌بندی، از ویژگی‌های طراحی پژوهش دانسته‌اند.
توجه به اثر مدرس از آن جهت در این گزارش اهمیت دارد که مطالعه، مقایسه دو شیوه آموزشی را دنبال می‌کند. نویسندگان با استفاده از تدریس متقاطع کوشیده‌اند اثر مدرس را در این مقایسه کنترل کنند. البته شرح دقیق جابه‌جایی مدرسان یا نحوه اجرای این ساختار در چکیده موجود نیست و گزارش حاضر نیز صرفاً به هدف اعلام‌شده برای استفاده از آن استناد می‌کند.
در مجموع، طراحی مطالعه از چند بخش تشکیل شده است: گروه‌بندی تصادفی دانشجویان، تشکیل گروه تجربی و گواه، اجرای ۱۲ جلسه آموزشی، ارائه آزمون‌های آمادگی به دو شکل بازی‌وار و غیربازی‌وار و استفاده از تدریس متقاطع. این اجزا چارچوب مقایسه‌ای را فراهم کرده‌اند که نتیجه آن با آزمون آماری بررسی شده است.
یافته اصلی؛ تفاوت معنادار به سود گروه تجربی
نتایج آزمون تی، مطابق گزارش نویسندگان، نشان‌دهنده تفاوت معنادار در سطح کار گروهی به نفع گروه تجربی بوده است. به بیان دیگر، دانشجویانی که در برنامه بازی‌وارشده شرکت کرده بودند، در ارزیابی مهارت کار گروهی، نتیجه بهتری نسبت به گروه گواه به دست آوردند. این یافته، پاسخ اصلی پژوهش به پرسش درباره کارایی مداخله آموزشی مورد بررسی است.
چکیده مقاله، مقدار میانگین نمرات دو گروه، اندازه اثر یا میزان دقیق تفاوت را ارائه نمی‌کند. از این رو، نتیجه را می‌توان به صورت «تفاوت معنادار به سود گروه تجربی» گزارش کرد؛ اما بیان درصد بهبود یا توصیف شدت اثر، به داده‌های تفصیلی مقاله نیاز دارد. همچنین، این یافته به دانشجویان و شرایط آموزشی بررسی‌شده در همین مطالعه مربوط است.
نتیجه گزارش‌شده درباره مهارت کار گروهی است و چکیده، یافته مستقلی درباره افزایش انگیزه درونی، ماندگاری یادگیری یا عملکرد شغلی دانشجویان ارائه نمی‌کند. بنابراین، محور خبر، بهبود مشاهده‌شده در مهارت کار گروهی پس از اجرای برنامه آموزشی است. ارتباط این الگو با اشتغال‌پذیری نیز در بخش پیشنهاد پژوهشگران مطرح شده است.
رصد فرایند یادگیری در کنار نتیجه آزمون
نویسندگان در توضیح تفاوت رویکرد خود با شیوه‌های سنتی تأکید کرده‌اند که این پژوهش، «فرایند یادگیری» را به جای «نتیجه آزمون» مورد توجه قرار داده است. بر اساس چکیده، رویکرد مطالعه امکان رصد و تقویت پویایی گروهی را به صورت لحظه‌ای فراهم می‌کرد. این موضوع، یکی از محورهای اصلی معرفی الگوی آموزشی در مقاله است.
در این چارچوب، ارزیابی فردی و گروهی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. چکیده، این دو نوع ارزیابی را از ویژگی‌های رویکرد پژوهش برمی‌شمارد. توجه هم‌زمان به فرد و گروه، با هدف اصلی مطالعه، یعنی کیفیت‌بخشی به مهارت کار گروهی، ارتباط دارد؛ زیرا طراحی آموزشی، هم فعالیت دانشجو و هم پویایی گروه را مورد توجه قرار داده است.
این بخش از مقاله نشان می‌دهد که موضوع پژوهش، صرفاً افزودن یک ابزار دیجیتال به آموزش نبوده است. الگوی معرفی‌شده، نحوه اجرای فعالیت‌ها، ارزیابی فردی و گروهی و رصد فرایند یادگیری را نیز در بر می‌گیرد. نویسندگان، این مجموعه را در قالب یک رویکرد ترکیبی برای آموزش مهارت‌های نرم معرفی کرده‌اند.
پیشنهاد برای تقویت شایستگی‌های نرم دانش‌آموختگان
پژوهشگران بر پایه یافته‌های مطالعه پیشنهاد کرده‌اند سیاست‌گذاران آموزش مهندسی با هدف ارتقای اشتغال‌پذیری دانش‌آموختگان، از این الگوی ترکیبی برای غنی‌سازی شایستگی‌های نرم در کنار آموزش‌های فنی بهره ببرند. این پیشنهاد، کاربرد مورد انتظار نویسندگان از نتایج پژوهش را بیان می‌کند و بر همراهی آموزش فنی و تقویت مهارت‌های نرم تأکید دارد.
در این پیشنهاد، بازی‌وارسازی رقمی، بازی‌وارسازی دیجیتال و یادگیری گروهی، اجزای یک الگوی آموزشی مشترک هستند. محور آن، فراهم کردن امکان تمرین و ارزیابی مهارت‌های نرم در جریان آموزش مهندسی است. یافته مطالعه نیز شواهدی درباره بهبود مهارت کار گروهی در گروه دریافت‌کننده این مداخله ارائه کرده است.
مقاله «کیفیت‌بخشی به مهارت نرم کار گروهی به کمک بازی‌وارسازی در گروه‌های مهندسی» در دوره بیست‌وهشتم، شماره ۱۱۰، تابستان ۱۴۰۵ فصلنامه «آموزش مهندسی ایران» منتشر شده است. این پژوهش، با تمرکز بر تجربه آموزشی دانشجویان دانشگاه شیراز، الگویی را برای توجه هم‌زمان به آموزش تخصصی، فرایند یادگیری و شایستگی کار گروهی بررسی کرده است.