حوزه/ استاد سطح عالی حوزه با اشاره به جایگاه علم اصول در فهم و تفسیر متون دینی اظهار داشت: کسی که می‌خواهد وارد رشته تفسیر شود، باید از توانمندی قابل‌قبولی در اصول برخوردار باشد. اصول از مبانی ضروری برای فهم صحیح متون دینی است و نمی‌توان بدون تسلط بر آن، انتظار دستیابی به تفسیر عمیق و روشمند داشت.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین سید صادق محمدی در نشست بررسی نظام‌های آموزشی که با حضور معاون آموزش حوزه‌های علمیه و جمعی از اساتید سطح عالی و خارج برگزار شد، با تأکید بر اینکه پیش از ورود به جزئیات و پرسش‌های مربوط به محتوای دروس باید ساختار نظام آموزشی مشخص شود، اظهار داشت: اگر به دنبال آموزش موفق در حوزه هستیم، باید ابتدا یک جراحی ساختاری در نظام آموزشی انجام دهیم.
وی با تشریح الگوی پیشنهادی خود برای ساختار آموزش حوزه افزود: به اعتقاد من، نظام آموزشی باید از یک دوره عمومی آغاز شود که میان همه طلاب مشترک باشد و محور اصلی آن را علوم پایه تشکیل دهد.
* لزوم تقویت منطق، ادبیات عرب و اصول در دوره عمومی
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اهمیت علوم پایه در نظام آموزشی اظهار داشت: منطق، ادبیات عرب و اصول باید در دوره عمومی با قوت و استحکام آموزش داده شوند. در حال حاضر، دوره‌ای که برای طلاب در نظر گرفته شده، از نظر محتوایی با ضعف‌هایی مواجه است و مباحث مختلف در آن به‌گونه‌ای درهم‌آمیخته‌اند که طلبه نه در منطق، نه در اصول و نه در ادبیات عرب به تسلط کافی دست پیدا می‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی ادامه داد: در دوره عمومی باید علوم پایه طلبه به‌صورت جدی تقویت شود. البته فقه نیز باید مورد توجه قرار گیرد، اما محور اصلی این مرحله باید تقویت مبانی علمی باشد. طلبه باید در پایان این دوره، از توانمندی مناسبی در علوم پایه برخوردار شده و در فقه نیز به سطحی برسد که بتواند نیازهای اولیه جامعه را پاسخ دهد.
وی با بیان اینکه برخی دروس دیگر، مانند مباحثی از تفسیر و موضوعات مشابه، الزاماً به برگزاری کلاس‌های مستقل نیاز ندارند، تصریح کرد: باید ظرفیت آموزشی و ضرورت حضور استاد را در برنامه‌ریزی دروس مورد توجه قرار داد و کلاس‌های آموزشی را بیش از همه بر علومی متمرکز کرد که برای فراگیری عمیق آنها به آموزش تخصصی و حضور استاد نیاز است.
* پیش‌بینی مسیر مهارت‌آموزی برای طلاب پس از دوره عمومی
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به ضرورت تعیین مسیرهای متفاوت برای طلاب پس از پایان دوره عمومی گفت: پس از اتمام این دوره، باید از طلبه پرسیده شود که آیا قصد ادامه تحصیل و ورود به مراحل بالاتر را دارد یا خیر. اگر طلبه تمایلی به ادامه تحصیل در مسیر تخصصی نداشته باشد، می‌توان برای او یک دوره مهارت‌آموزی طراحی کرد تا پس از آن، متناسب با توانایی‌های خود وارد عرصه تبلیغ یا سایر فعالیت‌های موردنیاز جامعه شود.
وی افزود: با اجرای چنین ساختاری، همه طلاب در پایان دوره عمومی از بنیه علمی مناسبی در علوم پایه برخوردار خواهند بود و در کنار آن، توانایی لازم برای پاسخگویی به بخشی از نیازهای فقهی و دینی جامعه را نیز کسب می‌کنند.
* دوره میان‌دوره‌ای؛ حلقه اتصال آموزش عمومی به تخصص
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی در ادامه، با تأکید بر ضرورت پیش‌بینی یک مرحله واسط میان دوره عمومی و تخصصی اظهار داشت: پس از پایان دوره عمومی، به اعتقاد من باید یک دوره میان‌دوره‌ای طراحی شود تا طلبه در آن برای ورود به رشته تخصصی موردنظر خود آمادگی پیدا کند.
وی با اشاره به اینکه بخشی از مباحث مشترک موردنیاز رشته‌های تخصصی باید در این مرحله ارائه شود، گفت: در این دوره، دروس مشترک باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که طلبه پیش از ورود به تخصص، از مبانی علمی لازم برخوردار شود.
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر ضرورت آموزش عمیق‌تر فقه و اصول در این مرحله تصریح کرد: به اعتقاد من، هر طلبه‌ای که قصد ورود به هر رشته تخصصی را دارد، باید فقه و اصول را دست‌کم تا سطح نیمه‌تخصصی فرا بگیرد؛ زیرا این علوم در رشته‌های مختلف، حتی رشته‌هایی مانند تفسیر، اهمیت اساسی دارند.
* تخصص در تفسیر و علوم انسانی بدون تسلط بر اصول امکان‌پذیر نیست
وی با اشاره به جایگاه علم اصول در فهم و تفسیر متون دینی اظهار داشت: کسی که می‌خواهد وارد رشته تفسیر شود، باید از توانمندی قابل‌قبولی در اصول برخوردار باشد. اصول از مبانی ضروری برای فهم صحیح متون دینی است و نمی‌توان بدون تسلط بر آن، انتظار دستیابی به تفسیر عمیق و روشمند داشت.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی همچنین با تعمیم این ضرورت به علوم انسانی افزود: طلبه‌ای که می‌خواهد در رشته‌هایی مانند جامعه‌شناسی یا روان‌شناسی فعالیت کند، باید از مبانی علمی لازم برای بررسی و ارزیابی نظریه‌ها برخوردار باشد. ممکن است در مسیر مطالعاتی خود از مکاتب غربی، از جمله دیدگاه‌های فروید، استفاده کند، اما در نهایت برای تولید دانش اسلامی و استخراج دیدگاه‌های دینی باید بتواند به منابع اسلامی مراجعه کرده و از روش علمی صحیح بهره بگیرد.
استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اگر قرار است در حوزه علوم انسانی اسلامی فعالیت کنیم، باید مبانی اصولی و روش استنباط در طلبه تقویت شود تا بتواند از منابع دینی به‌درستی بهره‌برداری کند. بنابراین، دوره میان‌دوره‌ای باید این نیازهای مشترک را به‌صورت جدی تأمین کند.
* ورود به تخصص باید پس از تکمیل آموزش‌های مشترک باشد
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی با تشریح مرحله سوم الگوی پیشنهادی خود گفت: پس از پایان دوره میان‌دوره‌ای، باید از طلبه پرسیده شود که به ادامه تحصیل در فقه و اصول علاقه‌مند است یا قصد ورود به سایر رشته‌های تخصصی را دارد.
وی افزود: طلبه‌ای که فقه و اصول را انتخاب می‌کند، باید در این مرحله آموزش‌های اجتهادی را دنبال کند؛ اما کسی که قصد ورود به رشته‌هایی مانند تفسیر یا کلام را دارد، باید مستقیماً وارد همان حوزه تخصصی شود.
استاد حوزه علمیه قم تأکید کرد: نباید پس از گذراندن یک دوره قوی و نسبتاً تخصصی از مباحث مشترک در دوره میان‌دوره‌ای، دوباره همان مباحث را بدون تناسب با نیازهای رشته انتخابی تکرار کنیم. برای مثال، طلبه‌ای که مبانی لازم در فقه و اصول را فرا گرفته و اکنون قصد ورود به تفسیر دارد، باید مسیر تخصصی تفسیر را دنبال کند و دوباره درگیر تکرار مباحثی مانند مکاسب و سایر متون مشابه نشود.
* آزمون‌های جامع؛ شرط عبور از یک مرحله آموزشی به مرحله دیگر
وی در بخش پایانی سخنان خود، با تأکید بر ضرورت ارزیابی علمی طلاب در مراحل مختلف آموزش اظهار داشت: برای ورود طلبه از دوره عمومی به میان‌دوره‌ای و همچنین از میان‌دوره‌ای به دوره تخصصی، باید آزمون‌های جامع و جدی برگزار شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی افزود: نمی‌توان صرفاً با پایان یافتن یک مقطع، به همه طلاب اجازه ورود به مرحله بعد را داد؛ بلکه باید توان علمی، استعداد و آمادگی آنان به‌صورت دقیق ارزیابی شود.
وی ادامه داد: همچنین متناسب با رشته‌ای که طلبه انتخاب می‌کند، باید آزمون جامعی از او گرفته شود تا مشخص شود پیشینه علمی، رویکرد ذهنی و توانایی‌هایش با آن رشته تناسب دارد یا خیر؛ برای نمونه، باید بررسی شود که آیا توانمندی‌های علمی او با ورود به فقه و اصول یا تفسیر تناسب دارد.
استاد حوزه علمیه قم در پایان تأکید کرد: اگر ساختار آموزشی حوزه بر اساس سه مرحله عمومی، میان‌دوره‌ای و تخصصی طراحی شود و در کنار آن، تقویت علوم پایه، آموزش مشترک و ارزیابی علمی دقیق طلاب مورد توجه قرار گیرد، می‌توان به نظام آموزشی کارآمدتری دست یافت که طلاب را متناسب با توانایی‌ها و استعدادهایشان برای ایفای نقش در عرصه‌های مختلف علمی و اجتماعی آماده کند.