فوتبال ایران در هفته‌های اخیر فقط با حاشیه‌های معمول، اعتراض به داوری، درگیری بازیکنان و اختلاف مدیران باشگاه‌ها روبه‌رو نبوده است؛ آنچه در ورزشگاه‌های مختلف کشور اتفاق می‌افتد، تصویری نگران‌کننده از سقوط اخلاق در فوتبال ایران به نمایش گذاشته است.
روزنامه شرق در گزارشی نوشت:
فوتبال ایران در هفته‌های اخیر فقط با حاشیه‌های معمول، اعتراض به داوری، درگیری بازیکنان و اختلاف مدیران باشگاه‌ها روبه‌رو نبوده است؛ آنچه در ورزشگاه‌های مختلف کشور اتفاق می‌افتد، تصویری نگران‌کننده از سقوط اخلاق در فوتبال ایران به نمایش گذاشته است. یک روز توهین به مردم یک شهر و هتک حرمت یک چهره ملی، روز دیگر فحاشی به خانواده بازیکن و داور و حالا هم تکرار رفتارهای زننده در زمین مسابقه. ماجرای یاسر آسانی و علیرضا ایلدروم، کمک‌داور دیدار استقلال و استقلال خوزستان، تازه‌ترین نمونه از این وضعیت است؛ اتفاقی که ابتدا با انتشار تصاویر حرکت توهین‌آمیز بازیکن استقلال مقابل کمک‌داور خبرساز شد، اما بعدتر با انتشار اطلاعاتی درباره الفاظ به‌کاررفته از سوی داور، ابعاد پیچیده‌تری پیدا کرد. پیش از آن، در ورزشگاه یادگار امام تبریز، اتفاقاتی رخ داد که توهین به کوروش بزرگ، مردم انزلی و زنده‌یاد سیروس قایقران را به یکی از موضوعات اصلی فوتبال ایران تبدیل کرد. کمی قبل‌تر نیز مسابقه ملوان و تراکتور در انزلی، به دلیل شعارهای توهین‌آمیز و ادامه تنش روی سکوها، حتی فرصت آغاز پیدا نکرد. این اتفاقات را نمی‌توان پرونده‌هایی جدا از یکدیگر دانست. اما شاید امروز مهم‌ترین پرسش فوتبال ایران این باشد: چه کسی قرار است جلوی این چرخه بی‌پایان را بگیرد؟
یزد؛ جایی که پیام اشتباهی به فوتبال ایران مخابره شد
برای پیداکردن ریشه بخشی از اتفاقات امروز، باید به فصل گذشته و مسابقه چادرملو اردکان و تراکتور برگشت؛ جایی که شجاع خلیل‌زاده، کاپیتان تراکتور، در واکنش به شعارهای تماشاگران یزدی، حرکتی ناشایست و توهین‌آمیز مقابل سکوها انجام داد. رفتاری که خیلی زود به یکی از سوژه‌های اصلی فوتبال ایران تبدیل شد و باشگاه چادرملو نیز از این بازیکن شکایت کرد. البته این‌طور نیست که هیچ برخوردی با شجاع صورت نگرفته باشد. کمیته انضباطی دوم اردیبهشت ۱۴۰۴ تخلف او را محرز دانست و علاوه بر جریمه ۵۰۰ میلیون تومانی، او را ملزم به عذرخواهی از هواداران چادرملو کرد. باشگاه تراکتور نیز به پرداخت ۵۰۰ میلیون تومان جریمه محکوم شد. اما نکته اصلی این بود که بازیکن متخلف محرومیت ورزشی را تجربه نکرد و پرونده با جریمه نقدی و الزام به عذرخواهی به پایان رسید. اینجا همان نقطه‌ای است که می‌توان درباره اثر بازدارندگی احکام انضباطی سؤال کرد. آیا جریمه مالی برای بازیکنی در سطح شجاع خلیل‌زاده کافی است؟ آیا چنین حکمی می‌تواند مانع تکرار رفتار مشابه شود؟
انزلی؛ مسابقه‌ای که قربانی فحاشی شد
چند ماه بعد، اتفاقات دیدار ملوان و تراکتور نشان داد که بحران از محدوده رفتار یک بازیکن فراتر رفته است. مسابقه هفته نهم لیگ برتر در ورزشگاه سیروس قایقران انزلی قرار بود یک رقابت فوتبالی معمولی باشد، اما پیش از شروع بازی، شعارهای توهین‌آمیز از سوی بخشی از تماشاگران دو تیم فضای ورزشگاه را ملتهب کرد. تراکتوری‌ها از توهین‌های منتسب به هواداران ملوان علیه بازیکنان و هویت قومی مردم آذربایجان گلایه داشتند. در طرف مقابل، هواداران ملوان نیز از شعارهای توهین‌آمیز علیه مردم گیلان و مناطق مختلف این استان و همچنین رفتارهایی که از سوی هواداران تراکتور سر زده بود، انتقاد می‌کردند. در چنین فضایی، تلاش مازیار زارع برای آرام‌کردن سکوها نیز نتیجه نداد و سرانجام تراکتور از ادامه حضور در زمین خودداری کرد. این اتفاق یک هشدار جدی برای فوتبال ایران بود. رقابت ورزشی به جایی رسیده بود که تماشاگران به جای حمایت از تیم محبوب خود، هویت قومی، جغرافیایی و خانوادگی طرف مقابل را هدف قرار می‌دادند. در واقع، دیگر صحبت از کری‌خوانی فوتبالی نبود. توهین به مردم یک شهر و یک قوم، حتی اگر در قالب شعارهای هواداری مطرح شود، هیچ ارتباطی با فرهنگ هواداری ندارد. در این میان، پرونده فقط به تماشاگران محدود نماند. رفتار شجاع خلیل‌زاده در حاشیه همان مسابقه و تنش‌های میان مدیران و عوامل دو باشگاه نیز به جنجال‌ها اضافه شد. کمیته انضباطی سرانجام در پنجم آبان رأی خود را صادر کرد. تراکتور به دلیل حاضرنشدن در مسابقه، 3 بر صفر بازنده اعلام شد و به پرداخت ۲۰۰ میلیون تومان جریمه و محرومیت هوادارانش از حضور در ورزشگاه انزلی در فصل آینده محکوم شد. در طرف مقابل، ملوان به دلیل شعارها و الفاظ موهن تماشاگرانش با کسر دو امتیاز، یک میلیارد تومان جریمه نقدی و برگزاری دو مسابقه خانگی با حضور صرفاً تماشاگران زن روبه‌رو شد. همچنین محدودیت‌هایی برای حضور هواداران ملوان در بازی برگشت در تبریز در نظر گرفته شد. این رأی نشان می‌داد که برخلاف تصور برخی، کمیته انضباطی در این پرونده مجازات‌هایی را اعمال کرده است؛ اما مسئله همچنان باقی ماند: آیا این مجازات‌ها توانستند از تکرار چنین اتفاقاتی جلوگیری کنند؟ پاسخ این پرسش چند روز بعد در تبریز پیدا شد.
استادیوم یادگار امام تبریز؛
توهین به کوروش و سیروس قایقران
هنوز زمان زیادی از حواشی مسابقه ملوان و تراکتور نگذشته بود که دیدار تراکتور و خیبر خرم‌آباد در ورزشگاه یادگار امام تبریز، بار دیگر فوتبال ایران را درگیر یک پرونده اخلاقی کرد. این بار موضوع فقط توهین به یک بازیکن یا یک تیم نبود. بنا بر شکایت رسمی باشگاه ملوان، بخشی از تماشاگران حاضر در ورزشگاه شعارهای قومیت‌ستیزانه و توهین‌آمیزی علیه مردم گیلان و بندرانزلی سر دادند. در میان این شعارها، توهین به زنده‌یاد سیروس قایقران، اسطوره فوتبال انزلی و تیم ملی ایران، نیز مطرح شد. باشگاه ملوان این رفتار را تعرض به حرمت یک چهره ملی توصیف و اعلام کرد چنین اتفاقی را نمی‌توان در چارچوب کری‌خوانی ورزشی توجیه کرد. گزارش‌ها و واکنش‌های منتشرشده درباره این مسابقه، به توهین به کوروش بزرگ نیز اشاره داشتند. سیروس قایقران فقط یک بازیکن سابق ملوان نبود. او بخشی از تاریخ فوتبال ایران است؛ بازیکنی که با پیراهن تیم ملی به میدان رفت، سال‌ها در حافظه هواداران فوتبال باقی ماند و برای مردم انزلی جایگاهی فراتر از یک فوتبالیست داشت و دارد. اختلاف میان دو باشگاه، رقابت میان دو شهر و حتی عصبانیت از نتایج مسابقات نمی‌تواند توجیهی برای هتک حرمت چنین شخصیتی باشد. این بار دیگر نمی‌شود ماجرا را صرفاً به اختلاف دو باشگاه در جریان یک مسابقه تقلیل داد. مسئله، حفظ حداقل‌های احترام اجتماعی در ورزشگاه‌هاست.
یاسر آسانی؛ وقتی داور هم وارد چرخه بی‌اخلاقی می‌شود
تازه‌ترین پرده از این نمایش تلخ، در دیدار استقلال و استقلال خوزستان رقم خورد؛ مسابقه‌ای که در دقایق پایانی آن، یاسر آسانی، بازیکن آلبانیایی استقلال، پس از درگیری لفظی با علیرضا ایلدروم، کمک‌داور مسابقه، با کارت قرمز از زمین اخراج شد. تصاویر تلویزیونی، حرکت توهین‌آمیز آسانی مقابل کمک‌داور را نشان می‌داد و در ابتدا تصور می‌شد با یک تخلف انضباطی دیگر از سوی بازیکنان فوتبال ایران روبه‌رو هستیم. اما ماجرا به همین‌جا ختم نشد. آسانی پس از مسابقه در واکنش به اتفاقات رخ‌داده، از داور خواست درباره حرف‌هایی که به او زده شده توضیح بدهد و تأکید کرد که احترام در فوتبال باید دوطرفه باشد. بعدتر، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه ایلدروم در جریان مشاجره، الفاظ زشتی خطاب به خانواده آسانی به کار برده است. موضوعی که به استناد گزارش تسنیم، در مکالمات ضبط‌شده سیستم ارتباطی داوران و اتاق VAR نیز بازتاب داشته و حتی اعتراض اعضای تیم داوری را به دنبال داشته است. حالا پرونده دیگر صرفاً درباره حرکت زشت آسانی نیست. وقتی داور هم از جایگاه رسمی خود استفاده و به بازیکن توهین کرده باشد، او هم باید با مجازات روبه‌رو شود.
زنوزی، تاج و فوتبال گرفتار تهدید و مصلحت‌اندیشی
در کنار رفتار بازیکنان و تماشاگران، نمی‌توان نقش مدیران فوتبال را نادیده گرفت. فوتبال ایران در سال‌های اخیر بارها شاهد بوده که مدیران باشگاه‌ها به جای پیگیری تخلفات از مسیرهای قانونی، با ادبیات تهدیدآمیز وارد میدان شده‌اند. در ماجرای ملوان و تراکتور نیز محمدرضا زنوزی، مالک باشگاه تراکتور، مواضع تندی اتخاذ کرد. او حتی از احتمال انصراف تراکتور از لیگ برتر در صورت صدور رأی علیه این باشگاه سخن گفت. در اظهاراتی که درباره تهدیدهای او علیه مهدی تاج و احتمال افشاگری در صورت محرومیت تراکتور مطرح شده نیز پرسش مهمی وجود دارد: آیا مدیران باشگاه‌ها باید بتوانند با چنین ادبیاتی بر تصمیمات فدراسیون اثر بگذارند؟ اگر قرار باشد هر باشگاهی به محض مواجهه با یک حکم انضباطی، مسئولان فدراسیون را تهدید کند، اساساً چه اعتباری برای مقررات باقی می‌ماند؟ مشکل فوتبال ایران فقط فحاشی روی سکوها نیست. بخشی از این بحران به رفتار مدیرانی بازمی‌گردد که گاهی با موضع‌گیری‌های خود، به جای آرام‌کردن فضا، بر آتش اختلافات می‌دمند.
فدراسیون فوتبال؛
تماشاگر بحران یا مسئول پایان‌دادن به آن؟
از حرکت ناشایست بازیکنان در زمین تا فحاشی به داور، توهین‌های قومی و هتک حرمت چهره‌های ملی؛ هر کدام از این اتفاقات به تنهایی برای به صدا درآمدن زنگ خطر کافی است، اما کنار هم قرارگرفتن آنها نشان می‌دهد با یک مشکل ریشه‌دار مواجه هستیم. محرومیت هواداران خاطی، شناسایی لیدرهایی که در سازمان‌دهی شعارهای توهین‌آمیز نقش دارند، برخورد با بازیکنان متخلف و رسیدگی مستقل به رفتار داوران، باید به یک رویه ثابت تبدیل شود. نکته مهم این است که مجازات نباید گزینشی باشد. اگر هوادار ملوان به دلیل توهین به هویت قومی مردم آذربایجان مجازات می‌شود، هوادار تراکتور نیز در صورت توهین به مردم گیلان و انزلی باید با همان شدت پاسخ‌گو باشد. فوتبال ایران بیش از هر زمان دیگری به اقتدار انضباطی نیاز دارد. اقتداری که نه از نام باشگاه‌ها بترسد، نه تحت تأثیر تهدید مدیران قرار بگیرد و نه در برابر فشار سکوها عقب‌نشینی کند.