تهران - ایرنا -وزیر سابق علوم، تحقیقات و فناوری با تاکید بر ضرورت سازگاری دانشگاه‌ها با تحولات دیجیتال گفت: دانشگاه آینده به آموزش هدفمند و مهارت‌محور، پژوهش‌های متنوع و مساله‌محور، حمایت از مالکیت فکری، بیمه پژوهش، دیپلماسی علمی و نظام سنجش و انگیزش روزآمد نیاز دارد.

به گزارش خبرنگار گروه علمی ایرنا، محمدعلی زلفی‌گل عصر پنجشنبه ۲۸ آبان‌ماه در پنل «بازطراحی معماری نهادی و مدل‌های نوین حکمرانی دانشگاه در عصر تحول دیجیتال» در دومین کنفرانس ملی «دانشگاه آینده در گذر تحول دیجیتال» که به میزبانی دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد، به آسیب‌شناسی وضعیت آموزش عالی و بیان پیشنهادهایی برای دانشگاه آینده پرداخت.

وی ادامه داد: تدوین سند نظام ملی نوآوری، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت و افزایش استقلال مالی و اداری دانشگاه‌ها نیز از ملزومات تبدیل علم به فناوری، خدمت، ثروت و قدرت است.

زلفی‌گل در آغاز سخنان خود عنوان این همایش را هوشمندانه خواند و گفت: برای طراحی دانشگاه آینده باید افزون بر بررسی فناوری‌های نو، وضعیت موجود نیز آسیب‌شناسی شود.

او با اشاره به تجربه‌های مدیریتی خود در مسئولیت‌های دانشگاهی و وزارت علوم افزود: پیشنهادهای مطرح‌شده در این سخنرانی، ناظر بر چالش‌های موجود است و به معنای نادیده گرفتن تلاش‌های دانشگاهیان در سال‌های گذشته نیست.

وی با قدردانی از استادان، مدیران دانشگاهی، دانشجویان و دانش‌آموختگانی که در شکل‌گیری جایگاه علمی کشور نقش داشته‌اند، اظهار کرد: دستاوردهای علمی امروز حاصل تلاش‌های مستمر و جهادی جامعه دانشگاهی است؛ بنابراین نقد وضعیت موجود باید با حفظ احترام به این تلاش‌ها و با هدف یافتن راه‌حل برای آینده انجام شود.

فناوری را باید در خدمت انسان گرفت

وزیر سابق علوم با اشاره به مخالفت‌هایی که پس از اختراع ماشین‌حساب در میان برخی دبیران ریاضی آمریکا شکل گرفت، گفت: آنان نگران بودند که استفاده از ماشین‌حساب توان ذهنی دانش‌آموزان را کاهش دهد، اما تجربه نشان داد که فناوری می‌تواند به شکوفایی استعداد انسان، افزایش بهره‌وری و سرعت‌بخشیدن به علم و نوآوری کمک کند.

زلفی‌گل تأکیدکرد: ظهور هوش مصنوعی نیز باید از همین منظر دیده شود. دانشگاه‌ها باید خود را با تحولات دنیای دیجیتال هماهنگ کنند و فناوری را در خدمت رفاه و آسایش بشر بگیرند، نه اینکه در برابر آن موضعی ایستا داشته باشند.

وی با اشاره به تصویری که در سخنرانی خود به کار برد، گفت: کسی که به ابزارهای دیجیتال، کامپیوتر و هوش مصنوعی آشنایی ندارد، مانند فردی است که نردبان‌های زیادی زیر پایش قرار دارد، اما نمی‌تواند از آنها استفاده کند. منابع و ابزارها در اختیار ما هستند، اما برای بهره‌گیری درست از آنها باید دانش و مهارت لازم را داشته باشیم.

زلفی‌گل برای توضیح سرعت تغییرات فناوری، به تجربه نسل خود از دگرگونی ابزارهای علمی اشاره کرد و گفت: زمانی که برای دفاع از پایان‌نامه کارشناسی ارشد آماده می‌شدند، شکل مولکول‌ها را با شابلون ترسیم می‌کردند و برای انتشار مقاله، نسخه‌های چاپی را با پست برای مجله و داوران می‌فرستادند. امروز ارتباط تصویری با آن سوی جهان و دسترسی به منابع علمی در زمانی کوتاه امکان‌پذیر شده است. به گفته او، این تغییرات نشان می‌دهد علم از قید مکان و زمان تا اندازه زیادی رها شده و دانشگاه باید متناسب با این واقعیت دگرگون شود.

آموزش باید در اولویت دانشگاه قرار گیرد

وزیر سابق علوم در ادامه، یکی از آسیب‌های آموزش عالی را نداشتن اولویت کافی برای آموزش دانست و گفت: آموزش باید در دانشگاه اولویت و جایگاهی پایدار داشته باشد. برای تحقق این هدف، لازم است به همه ارکان آموزش، یعنی استاد، دانشجو و محتوای علمی، توجه شود و برنامه‌ریزی دانشگاه آینده فقط به یکی از این ارکان محدود نماند.

زلفی گل تأکید کرد:آموزش آینده باید هدفمند، تلفیقی و مرجعیت‌آفرین باشد. در گذشته استاد بیشتر نقش سخنران اصلی کلاس را بر عهده داشت، اما با گسترش اینترنت، فضای مجازی، اینترنت اشیا و هوش مصنوعی، باید از روش‌های تلفیقی استفاده کرد و نقش استاد، دانشجو و ابزارهای آموزشی را متناسب با شرایط جدید بازتعریف کرد.

وی افزود: آموزش دانشگاهی باید مهارت‌محور، نیازمحور و پژوهش‌محورتر شود و برای تحقق آن، لازم است درباره نیازهای جامعه و بازار کار، مهارت‌های مورد انتظار از دانش‌آموختگان و محتوای درسی متناسب با تحولات دیجیتال بازنگری شود.

زلفی‌گل در همین زمینه، ضرورت انتقال بهتر تجربه‌های تاریخی و علمی به نسل جوان را نیز یادآور شد و گفت: دانشگاه‌ها باید از تجربه‌های جهان بهره بگیرند و در عین حال، آن تجربه‌ها را با نیازهای بومی تطبیق دهند و بازآفرینی چرخ از ابتدا، در حالی که تجربه‌های ارزشمند در دسترس است، هزینه‌بر و غیرضروری است.

پژوهش باید متنوع، جذاب و مسئله‌محور باشد

زلفی‌گل همچنین پژوهش را یکی از مسیرهای تحقق مرجعیت علمی دانست و گفت پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای اهداف و خروجی‌های متفاوتی دارند و برای هر سه نوع پژوهش باید برنامه‌ریزی شود. به گفته او، نظام پژوهشی کشور نباید به یک نوع پژوهش یا یک سنجه محدود بماند و باید میان انواع پژوهش و دستاوردهای مورد انتظار از آنها تناسب ایجاد کند.

وی افزود: جذابیت پژوهش به هدفمندی و نفوذ علمی آن وابسته است و دانشگاه آینده باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کند که پژوهشگران بتوانند هم مسائل بنیادین علم را دنبال کنند و هم برای نیازهای واقعی جامعه و صنعت راه‌حل ارائه دهند.

وزیر سابق علوم با اشاره به ضعف در حمایت از مالکیت فکری گفت: ممکن است استاد دانشگاهی چند سال برای تألیف کتابی وقت بگذارد، اما نسخه الکترونیکی آن بدون اجازه و پرداخت حق مؤلف کپی و منتشر شود. این وضعیت فقط به زیان صاحب اثر نیست، بلکه خلاقیت و نوآوری را نیز تضعیف می‌کند.

وی با مقایسه این وضعیت با برخی کشورهای پیشرفته گفت: در آن کشورها استفاده بدون مجوز از آثار ثبت‌شده می‌تواند با پیگیری قانونی همراه باشد.

زلفی‌گل تأکید کرد: دانشگاه آینده باید برای اجرای مؤثر قوانین مالکیت فکری و نظارت بر رعایت آنها راهکار داشته باشد.

وی همچنین«بیمه پژوهش و فناوری» را از نیازهای مهم نظام دانشگاهی دانست و با ذکر نمونه‌ای از قراردادهای دانشگاه و صنعت گفت: ممکن است استاد دانشگاه بر اساس قراردادی با یک مجموعه صنعتی، موضوعی را دنبال کند، دانشجو بگیرد و تجهیزات تهیه کند، اما با تغییر مدیر مجموعه، اولویت آن صنعت تغییر کند و قرارداد متوقف شود. در چنین شرایطی، تکلیف هزینه‌ها، پژوهشگر و دانشجوی درگیر در طرح روشن نیست.

به گفته زلفی‌گل، بیمه پژوهش می‌تواند برای مواردی مانند تغییر مدیریت، توقف طرح یا بروز مشکل برای پژوهشگر و دانشجوی مجری پروژه سازوکار حمایتی ایجاد کند تا منابع و فعالیت‌های علمی نیمه‌تمام به‌سادگی از بین نروند.