توهم تغییر در تل‌آویو؛ چرا جانشین نتانیاهو هم به فکر حمله به ایران است؟
رقابت میان بنیامین نتانیاهو و گادی آیزنکوت در میدان سیاست خارجی و پرونده‌های منطقه‌ای تفاوت چشمگیری ایجاد نخواهد کرد. هر دو جناح تل‌آویو همچنان بر نفی تشکیل کشور فلسطین، ادامه جنگ و طرح‌ریزی تهاجم علیه تأسیسات هسته‌ای و نظامی ایران پافشاری می‌کنند.
فرارو- آلوف بن، سردبیر روزنامه اسرائیلی هاآرتص
به گزارش فرارو به نقل از نشریه فارن افرز، بنیامین نتانیاهو که نزدیک به دو دهه در دوره‌های مختلف قدرت را در اختیار داشته، با انتقادهای گسترده‌ای درباره سیاست‌های نظامی، رویکردش به مسئله فلسطین و تلاش برای محدودکردن استقلال نهادهای مختلف روبه‌روست.
در دوران زمامداری او، شهرک‌سازی‌های اسرائیل در کرانه باختری گسترش یافته، چشم‌انداز تشکیل کشور مستقل فلسطینی بیش از گذشته تضعیف شده و جنگ پس از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، به ویرانی گسترده غزه و گسترش عملیات نظامی اسرائیل به لبنان، سوریه و ایران انجامیده است. دولت نتانیاهو و متحدانش با طرح‌هایی برای محدودکردن اختیارات دستگاه قضایی، نگرانی‌ها درباره آینده سیاست اسرائیل را افزایش داده‌اند.
اگر نتانیاهو برای هفتمین بار به مقام نخست‌وزیری برسد، اسرائیل بیش از پیش به سمت نظامی اقتدارگرا و مذهبی حرکت می‌کند. در مقابل، پیروزی گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل می‌تواند در داخل تغییراتی ایجاد کند؛ اما درباره سیاست خارجی و مسئله فلسطین، چشم‌انداز چندان متفاوتی دیده نمی‌شود.
آیزنکوت؛ تفاوت در دموکراسی نه در مسئله فلسطین
آیزنکوت در مقایسه با نتانیاهو دیدگاهی لیبرال‌تر درباره ساختار سیاسی اسرائیل دارد. او از استقلال دستگاه قضایی و آزادی مطبوعات حمایت می‌کند. با این حال، اختلاف او با نتانیاهو در مسائل امنیتی عمدتاً به نحوه مدیریت جنگ‌ها و تصمیم‌های تاکتیکی مربوط می‌شود.
تقریباً تمام احزاب یهودی اسرائیل از جمله جریان سیاسی آیزنکوت، با تشکیل کشور مستقل فلسطینی مخالف هستند و جنگ غزه را اقدامی ضروری و از نظر اخلاقی موجه می‌دانند. بسیاری از آن‌ها همچنین از حمله به ایران و ایجاد «مناطق امنیتی» در بخش‌هایی از لبنان و سوریه حمایت می‌کنند؛ مناطقی که در عمل به اشغال سرزمین‌های کشورهای همسایه منجر شده‌اند.
اختلاف‌ها زمانی آشکارتر می‌شود که موضوع به شیوه اجرای این سیاست‌ها می‌رسد. برای نمونه، آیزنکوت از نتانیاهو انتقاد کرده که با رد آتش‌بس در غزه، آزادی زودتر گروگان‌های اسرائیلی را به تأخیر انداخته است. با این حال، او نیز از عملیات نظامی گسترده حمایت کرده و حتی گفته است که در کابینه جنگ، خواهان تهاجمی شدیدتر از آنچه نتانیاهو در نهایت اجرا کرد، بوده است.
آیزنکوت وعده داده است که در صورت پیروزی، ظرف ۱۸ ماه به حاکمیت حماس در غزه پایان دهد. این موضع ممکن است در مقایسه با شعارهای نتانیاهو درباره «پیروزی کامل» انعطاف‌پذیرتر به نظر برسد، زیرا احتمال استفاده از ابزارهای دیپلماتیک را کاملاً منتفی نمی‌کند؛ اما همچنان بر پایان‌دادن به حکومت حماس از طریق فشار و اقدام سیاسی و امنیتی تأکید دارد.
حمله ۷ اکتبر؛ رقابت بر سر مسئولیت شکست امنیتی
یکی از محورهای اصلی رقابت انتخاباتی، مسئولیت حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ است. احزاب مخالف، نتانیاهو را مسئول بزرگ‌ترین شکست امنیتی تاریخ اسرائیل می‌دانند. آن‌ها به ادامه انتقال پول قطر به غزه، نادیده‌گرفتن هشدارهای اطلاعاتی درباره برنامه‌های حماس و مخالفت نخست‌وزیر با تشکیل کمیته تحقیق مستقل اشاره می‌کنند.
آیزنکوت که پسر و دو برادرزاده‌اش را در جنگ غزه از دست داده است، بارها نتانیاهو را به فرار از پذیرش مسئولیت این فاجعه متهم کرده است. نتانیاهو و حامیانش در مقابل، مسئولیت شکست را متوجه ارتش و نهادهای امنیتی کرده‌اند. برخی از نزدیکان او نیز نظریه‌هایی درباره وجود «خیانت از درون» مطرح کرده‌اند و گفته‌اند افرادی در داخل اسرائیل در تسهیل حمله حماس نقش داشته‌اند.
یکی از معدود حوزه‌هایی که آیزنکوت در آن موضع متفاوت‌تری از نتانیاهو دارد، حملات شهرک‌نشینان اسرائیلی به فلسطینیان در کرانه باختری است. این حملات در مواردی با هدف بیرون‌راندن فلسطینیان از زمین‌هایشان انجام شده است. نتانیاهو که به حمایت متحدان راست افراطی خود وابسته است، در برابر این خشونت‌ها واکنشی محدود نشان داده است. آیزنکوت، رفتار شهرک‌نشینان افراطی را «تروریسم یهودی» توصیف کرده است.
با این حال، انگیزه او برای مقابله با این اقدامات لزوماً به معنای حمایت از حقوق ملی فلسطینیان نیست. آیزنکوت نگران است که ادامه خشونت در کرانه باختری به انفجاری گسترده منجر شود و انزوای بین‌المللی اسرائیل را تشدید کند.
اختلاف با ایران؛ بر سر هدف نهایی یا روش جنگ؟
آیزنکوت در قبال ایران نیز با نتانیاهو تفاوت‌هایی دارد. نتانیاهو از برکناری نظام ایران سخن گفته، اما رقیب او این هدف را غیرواقع‌بینانه می‌داند و تأکید کرده است که «نمی‌توان حکومتی را از طریق حملات هوایی سرنگون کرد؛ این یک توهم است.»
او به‌جای تغییر نظام، از خارج‌کردن اورانیوم غنی‌شده از ایران و قرارگرفتن برنامه هسته‌ای این کشور تحت نظارت و راستی‌آزمایی حمایت می‌کند. با این حال، آیزنکوت همچنان از حملات نظامی برای تضعیف توان نظامی و برنامه هسته‌ای ایران پشتیبانی می‌کند. بنابراین اختلاف اصلی دو سیاستمدار، بیشتر درباره هدف نهایی و چگونگی دستیابی به آن است.
ویرانی غزه، تلفات غیرنظامیان و گسترش عملیات نظامی اسرائیل، به کاهش شدید وجهه بین‌المللی اسرائیل منجر شده است. سیاستمداران در مناطق مختلف جهان، اسرائیل را به نقض گسترده حقوق بشر متهم کرده‌اند و برخی نیز اقدامات اسرائیل را نسل‌کشی توصیف کرده‌اند؛ اتهاماتی که به یکی از محورهای جدی مناقشات دیپلماتیک تبدیل شده‌اند.
در ژوئیه ۲۰۲۵، چاک شومر، رهبر اقلیت دموکرات در سنای آمریکا تصاویر و گزارش‌های مربوط به گرسنگی، رنج و مرگ در غزه را غیرقابل‌قبول خواند.
گسترش شهرک‌سازی در کرانه باختری نیز واکنش‌های بین‌المللی را تشدید کرده است. در هشتم سپتامبر، اد میلیبند، وزیر خارجه بریتانیا، اشغال کرانه باختری را غیرقانونی خواند و از اعمال تحریم‌هایی علیه شهرک‌ها و شرکت‌های دخیل در تأمین مالی و ساخت آن‌ها خبر داد. این اقدامات می‌تواند برای بانک‌های اسرائیلی که در تأمین مالی پروژه‌های بزرگ شهرک‌سازی نقش دارند، هزینه‌های اقتصادی ایجاد کند.
در آمریکا، دونالد ترامپ همچنان از نتانیاهو حمایت می‌کند، اما بخش بزرگی از حزب دموکرات و حتی شماری از جمهوری‌خواهان خواهان محدودکردن کمک‌های نظامی و انتقال فناوری به ارتش اسرائیل هستند. اگر دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای کنترل دست‌کم یکی از دو مجلس کنگره را به دست آورند، احتمال محدودشدن حمایت بی‌قیدوشرط واشنگتن از اسرائیل افزایش خواهد یافت.
پیروزی آیزنکوت احتمالاً می‌تواند برای مدتی از شدت فشارهای خارجی بکاهد. او ممکن است با شفافیت بیشتر در دیپلماسی، کاهش سرعت شهرک‌سازی و مقابله با خشونت شهرک‌نشینان، بخشی از اعتماد شرکای بین‌المللی را بازسازی کند. با این حال، محدودیت‌های ائتلافی و مخالفت متحدان راست‌گرای او با تشکیل کشور فلسطینی، مانع تغییرات بنیادین خواهد شد.