وقتی بامداد جمعه، پنج مجسمه بزرگ برنزی از آثار «محمد فاسونکی» هنرمند شناخته‌شده ایرانی، از بالکن یک نگارخانه طوری ناپدید شدند که انگار اصلاً وجود خارجی نداشته‌اند.
وقتی بامداد جمعه، پنج مجسمه بزرگ برنزی از آثار «محمد فاسونکی» هنرمند شناخته‌شده ایرانی، از بالکن یک نگارخانه طوری ناپدید شدند که انگار اصلاً وجود خارجی نداشته‌اند، اصلاً بعید نیست که سارقان از این به بعد گالری‌ها را به چشم لقمه‌ای چرب و نرم ببینند، به‌خصوص که ظاهراً در و پیکر درست و حسابی هم جلوشان نیست.
این شاهکارهای برنزی روی‌هم‌رفته بیش از ۵۰ هزار دلار قیمت‌گذاری شده‌اند و جدای از اینکه این ماجرا یک سرقت عجیب‌وغریب در دنیای هنر پایتخت به حساب می‌آید، ما را دوباره با همان سؤال‌های قدیمی و البته بدون جوابی روبه‌رو می‌کند که گالری‌های محترم دقیقاً چقدر امنیت دارند؟
اگر یک اثر هنری چندده‌هزار دلاری مثل آب خوردن دود شود چه سازوکاری برای پیدا کردن و جبران خسارتش وجود دارد؟ و اصلاً در این مملکت، چه کسی قرار است نگهبان این سرمایه‌های ملی و بصری باشد؟
در جست‌وجوی مجسمه‌ها
«فرارو» از قول حسین محسنی، مدیر گالری آرتیبیشن، می‌نویسد این سرقت در حدود ساعت ۵ صبح جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵ رخ داده و پنج مجسمه بزرگ برنزی به طور مرموزی از بالکن گالری ناپدید شده‌اند. گالری تصاویر و مشخصات این آثار را در اختیار رسانه‌ها گذاشته تا در صورت مشاهده، امکان شناسایی آن‌ها فراهم شود. محسنی همچنین از مجموعه‌داران و فعالان بازار هنر خواسته است در بازگرداندن آثار همکاری کنند؛ چراکه بررسی احتمالی خریدوفروش این مجسمه‌ها می‌تواند سرنخی برای شناسایی سارقان باشد. از نظر محسنی با اینکه ارزش مجموع آثار مسروقه بیش از ۵۰ هزار دلار برآورد شده، اما ارزش واقعی یک اثر هنری را نمی‌توان صرفاً با ترازوی قیمت‌گذاری سنجید. هر اثر، بخشی از مسیر هنری خالقش و تکه‌ای از حافظه فرهنگی جامعه است؛ از این رو، سرقت آن‌ها علاوه بر از دست دادن یک دارایی، خروج بخشی از یک کارنامه هنری از دسترس ماست. از طرفی این ماجرا موجب شد دوباره بحث قدیمی بودن زیرساخت‌های حفاظتی در اقتصاد هنر ایران هم مطرح شود. اینکه چرا در بازاری که از جذب سرمایه و رونق خریدوفروش آثار هنری سخن می‌گویند، یکی از ابتدایی‌ترین نیازها یعنی بیمه و امنیت دارایی‌ها همچنان لنگ می‌زند و هنوز نظام بیمه‌ای تخصصی و کارآمد برای این حوزه وجود ندارد. حالا با گذشت یکی دو روز از این ماجرا همچنان از نظر پیگیری‌های قضایی خبر امیدوارکننده‌ای وجود ندارد. پلیس صورتجلسه را تنظیم کرده و درخواست تصاویر دوربین‌های مداربسته را داده، اما هنوز نتیجه مشخصی حاصل نشده و محسنی با ابراز عدم رضایت از میزان توجه نهادهای انتظامی و نظارتی، تأکید می‌کند پرونده نیازمند بررسی‌های کارشناسی است. نگرانی اصلی او این است که ماجرا صرفاً به ثبت شکایت و تشکیل پرونده محدود شود؛ درحالی‌که پیدا کردن آثار هنری مسروقه، فراتر از بررسی محل سرقت است و باید مسیرهای احتمالی انتقال و فروش آن‌ها را نیز با دقت دنبال کرد.
تلنگری برای وزارت فرهنگ
اما محمد فاسونکی، هنرمندی که این روزها نامش با سرقت آثارش گره خورده، تجربه‌ای طولانی و پرفراز و نشیب در هنر دارد. او که ۲۶ آذر ۱۳۲۲ در تبریز به دنیا آمد، مسیر هنری‌اش را برخلاف انتظار، از موسیقی آغاز کرد؛ اما خیلی زود جادوی رنگ و فرم او را به سمت نقاشی کشاند. فاسونکی با شاگردی هنرمندانی چون حسین کاظمی و مرتضی رسان نخجوانی، گام‌های اول را برداشت و سپس با سفر به آلمان و تحصیل در آکادمی هنرهای زیبای رم، سبک خود را در آمیزه با اکسپرسیونیسم و کوبیسم صیقل داد. او پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۵۲، با تمرکز بر موضوعات اجتماعی و تغییر در تکنیک‌ها (مانند استفاده از اکریلیک)، جایگاه خود را در میان هنرمندان تبریز و تهران تثبیت کرد. اما حالا، این کارنامه پربار با یک ضربه سنگین سرقت آثارش روبه‌رو شده که هنوز هیچ خبری از آن‌ها نیست. این اتفاق، فراتر از یک سرقت ساده، باید تلنگری برای وزارت فرهنگ، نهادهای انتظامی و به‌ویژه صنعت بیمه باشد. مدیر گالری امیدوار است این پرونده صرفاً به بازگرداندن آثار محدود نشود؛ بلکه مسیر پاسخ‌گویی به ضعف‌های امنیتی را هم باز کند؛ چراکه به عقیده او بازار هنر، پیش از آنکه به سرمایه‌گذار و مشتری نیاز داشته باشد، به امنیت و اعتماد نیاز دارد. نمی‌شود از رونق هنر حرف زد، اما وقتی پنج مجسمه برنزی از یک گالری ناپدید می‌شوند، تازه یادمان بیفتد که باید فکری به حال نگهبانی از آن‌ها می‌کردیم.