زاهدان - ایرنا - سیستان و بلوچستان با برخورداری از بیش از ۷۴ هزار نفر شتر و اقلیم منحصر بفرد بیابانی، قطب اصلی پرورش این دام در ایران محسوب می‌شود؛ ظرفیتی که به گفته معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان با تکمیل زنجیره ارزش و توسعه صنایع تبدیلی، می‌تواند به موتور محرک اقتصادی و اشتغال‌زایی تبدیل شود.
به گزارش ایرنا، سیستان و بلوچستان که رتبه نخست تعداد شتر کشور را در اختیار دارد با تکیه بر ویژگی‌های منحصربه‌فرد این دام در برابر خشکسالی و کم‌آبی، ظرفیت تبدیل شدن به قطب اصلی تولیدات دامی مقاوم را داراست؛ در واقع، شترداری در این منطقه نه فقط یک پیشه سنتی بلکه راهکاری برای استفاده بهینه از منابع بیابانی و ایجاد امنیت غذایی در جنوب شرق ایران محسوب می‌شود.
با وجود این مزیت خدادادی و جمعیت چشمگیر شترها، حلقه مفقوده‌ای به نام «نبود صنایع تبدیلی و زنجیره ارزش» در این میان خودنمایی می‌کند؛ اگرچه شترداران استان با تجربه سنتی خود، تولیدکنندگان اصلی هستند اما نبود مراکز جمع‌آوری شیر و کارخانه‌های فرآوری، باعث شده تا سهم اصلی از ارزش افزوده این صنعت به‌درستی در اقتصاد منطقه متبلور نشود، بسیاری از محصولات باکیفیت تولیدی در این بخش یا به مصرف محدود خانوارها می‌رسد و یا بدون برندسازی مشخص و فرآوری از چرخه سودآوری خارج می‌ماند.
تغییر این وضعیت و حرکت از شترداری سنتی به سمت صنعتی‌سازی، اکنون در کانون برنامه‌های جهاد کشاورزی استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته است؛ برنامه‌ریزی برای جذب سرمایه‌گذار در صنایع تکمیلی، بهبود نژاد دام‌ها و تسهیل دسترسی شترداران به خدمات جدید، محورهایی است که می‌تواند این صنعت را از یک فعالیت معیشتی به یک پیشران اقتصادی تبدیل کند، در صورت تحقق این زنجیره، نه تنها درآمد پایدار برای روستاییان و عشایر رقم می‌خورد بلکه زمینه‌ای برای صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا فراهم خواهد شد.
ظرفیت‌های جمعیتی و اقتصادی
معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با اشاره به اینکه این استان با جمعیت ۷۴ هزار و ۵۶۶ نفری شتر، مقام نخست کشور را در اختیار دارد، اظهار کرد: شهرستان‌های دلگان و خاش به ترتیب کانون‌های اصلی تمرکز این دام در استان هستند.
مهدی حسینی در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا افزود: با وجود این ظرفیت عظیم، بخش عمده‌ای از فعالیت‌های شترداری همچنان به شیوه سنتی و روستایی انجام می‌شود به‌طوری که هم‌اکنون ۹۶ واحد پرورشی داشتی و ۲۶ واحد پرواربندی روستایی در سامانه صدور مجوزهای کشاورزی ثبت شده‌اند و بسیاری از واحدهای دیگر نیز بدون پروانه فعالند که نیازمند ساماندهی هستند.
معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی استان با تاکید بر اینکه شترداری نباید فقط به‌عنوان یک فعالیت معیشتی ساده دیده شود، گفت: زنجیره ارزش شتر از گوشت و شیر تا پوست، کرک و کوهان، ظرفیت ایجاد چندین شغل مستقیم و غیرمستقیم را دارد.
حسینی تصریح کرد: این صنعت در صورت حمایت، می‌تواند بخشی از انگیزه‌های مهاجرت یا ورود جوانان به فعالیت‌های اقتصادی غیررسمی را کاهش دهد؛ آمار نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۴ بیش از ۲ هزار و ۳۰۰ تُن گوشت شتر در استان تولید و بخش مازاد آن به‌صورت زنده یا لاشه به سایر استان‌های کشور ارسال شده است.
«طلای سفید» و چالش‌های صنایع تبدیلی
یکی از نکات کلیدی که در سخنان مسئولان جهاد کشاورزی استان بر آن تاکید می‌شود، بهره‌وری پایین در بخش شیر است؛ شیر شتر به‌دلیل خواص منحصربفرد از جمله آنتی‌اکسیدان قوی، چربی و لاکتوز پایین و پادتن‌های موثر برای بیماری‌های خاص به «طلای سفید بیابان» مشهور است اما هنوز آنطور که باید و شاید از این محصول ارزشمند در زنجیره اقتصادی استفاده نشده است.
به گفته معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان، سالانه حدود یک‌هزار و ۶۴۴ تُن شیر شتر در این استان تولید می‌شود اما به‌دلیل فقدان مراکز جمع‌آوری و کارخانه‌های صنایع تبدیلی، بخش زیادی از این محصول از زنجیره اقتصادی خارج شده و فقط به مصرف خانوارها می‌رسد.
حسینی افزود: جذب سرمایه‌گذار برای ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی شیر شتر در دستور کار این معاونت قرار دارد و طرح مربوطه به سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان ارائه شده است؛ ایجاد مراکز جمع‌آوری شیر در مجاورت روستاها می‌تواند علاوه بر رونق بازار، شیر شتر را به منبع درآمد نقدی و مستمر برای خانوارها تبدیل کند.
اقدامات حمایتی و چشم‌انداز آینده
معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با اشاره به اقدامات انجام شده برای افزایش بهره‌وری، اظهار کرد: اعطای تسهیلات به مبلغ ۱۷۲.۵ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۴، پلاک‌کوبی و شناسنامه‌دار کردن بیش از ۵۰ درصد جمعیت شتر استان، توزیع کنسانتره شیری، تأمین شیرسردکن برای بهره‌برداران و اجرای برنامه‌های اصلاح نژادی با توزیع شترهای نر (لوک) اصلاح‌شده بخشی از اقدامات حمایتی است.
حسینی درباره چشم‌انداز صادراتی این صنعت گفت: در زمان حاضر به‌دلیل نبود صنایع فرآوری، شرایط صادرات برای این محصولات مهیا نیست اما با تکمیل زنجیره، ظرفیت بالایی برای تولید کنسرو گوشت، پودر شیر شتر و صادرات آن به چین، کشورهای حوزه خلیج فارس، عراق و افغانستان وجود دارد.
وی یادآور شد: چابهار نیز می‌تواند با نقش‌آفرینی در حوزه بسته‌بندی، سردخانه و صادرات دریایی، به قطب صادراتی فرآورده‌های شتر در جنوب شرق کشور تبدیل شود.