مرتضی غرقی، خبرنگار صدا و سیما در توئیتی نوشت: امریکا از ایران خواسته به کوه کلنگ حمله کند اما ایران پاسخ ندهد. صحبت های امروز ترامپ هم حکایت از جنگ در ۲۴ ساعت آینده دارد.
رویداد۲۴| تهدید تازه دونالد ترامپ علیه تأسیسات زیرزمینی مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران، هم‌زمان با انتشار اخباری درباره احتمال حمله قریب‌الوقوع آمریکا، نگرانی‌ها از بازگشت درگیری‌ها را افزایش داده است. با این حال، میان تهدید نظامی رئیس‌جمهور آمریکا، احتمال تصمیم عملیاتی برای حمله و پیش‌بینی وقوع جنگ در ۲۴ ساعت آینده تفاوت وجود دارد؛ تفاوتی که نادیده گرفتن آن می‌تواند به برداشت‌های نادرست از شرایط امنیتی کشور منجر شود.
تهدید مستقیم ترامپ؛ کوه کلنگ هدف بعدی آمریکا است؟
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در گفت‌و‌گو با شبکه نیوزمکس در روز پنجشنبه، احتمال حمله به کوه کلنگ را مطرح کرد؛ تأسیساتی مستحکم و زیرزمینی در نزدیکی یکی از مراکز مهم هسته‌ای ایران. او گفت واشنگتن در حال بررسی این هدف است و ممکن است برای انهدام آن اقدام کند. ترامپ همچنین مدعی شد که آمریکا می‌تواند این تأسیسات را به‌سرعت هدف قرار دهد.
رویترز نیز دیروز گزارش داد که ترامپ بار دیگر از احتمال حمله به این مجموعه سخن گفته است. او در عین حال تأکید کرد که قصد استفاده از سلاح هسته‌ای را ندارد و اعزام نیرو‌های زمینی آمریکا به ایران را نیز در دستور کار نمی‌بیند. با این حال، رئیس‌جمهور آمریکا درباره احتمال استفاده از بمب متعارف بسیار پرقدرت GBU-۴۳/B، معروف به «مادر همه بمب‌ها»، برای حمله به زیرساخت‌های ایران توضیح روشنی نداد و استفاده از آن را نیز صریحاً منتفی نکرد.
اهمیت تهدید تازه در این است که موضوع صرفاً به تکرار ادبیات کلی واشنگتن علیه برنامه هسته‌ای ایران محدود نمی‌شود؛ ترامپ از یک هدف مشخص نام برده و احتمال اقدام نظامی علیه آن را مطرح کرده است. با این حال، از اظهارات علنی او نمی‌توان نتیجه گرفت که فرمان نهایی حمله صادر شده یا عملیات در آستانه اجراست.
ادعای درخواست آمریکا از ایران؛ چه چیزی تأیید شده است؟
در همین فضا، مرتضی غرقی، خبرنگار ارشد صداوسیمای جمهوری اسلامی، مدعی شده است که آمریکا از ایران خواسته در صورت حمله به کوه کلنگ، از پاسخ‌گویی خودداری کند؛ درخواستی که به گفته او با مخالفت ایران روبه‌رو شده است. غرقی همچنین با اشاره به اظهارات ترامپ، احتمال وقوع جنگ در ۲۴ ساعت آینده را مطرح کرده و از آمادگی نیرو‌های نظامی ایران برای دفاع از کشور سخن گفته است. البته تا زمان تنظیم این گزارش، اصل درخواست ادعایی آمریکا و پاسخ ایران به آن، در منابع مستقل و معتبر بین‌المللی تأیید نشده است.
آیا جنگ در ۲۴ ساعت آینده آغاز می‌شود؟
مهم‌ترین نکته در ارزیابی شرایط کنونی، تفکیک افزایش خطر درگیری از پیش‌بینی زمان دقیق آغاز آن است. تهدید مستقیم ترامپ علیه کوه کلنگ، به‌ویژه در کنار اظهارات او درباره احتمال اقدام «به‌زودی»، نشان می‌دهد که گزینه نظامی همچنان روی میز واشنگتن قرار دارد. اما هیچ‌یک از این اظهارات به‌تنهایی وقوع حمله در ۲۴ ساعت آینده را ثابت نمی‌کند.
از سوی دیگر، گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که تنش ایران و آمریکا تنها به پرونده هسته‌ای محدود نیست. رویترز پیش از این گزارش داده بود که ایران در حال تغییر تاکتیک‌های خود در تنگه هرمز است؛ مسیری راهبردی که اختلال در تردد کشتی‌ها در آن می‌تواند بازار جهانی انرژی را تحت فشار قرار دهد. این گزارش همچنین از افزایش خطر برای کشتیرانی تجاری در منطقه حکایت دارد.
در چنین شرایطی، حمله به یک تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی می‌تواند به‌سرعت از یک عملیات محدود فراتر برود. اگر ایران به حمله پاسخ نظامی بدهد، احتمال گسترش درگیری به اهداف نظامی، زیرساخت‌های راهبردی و مسیر‌های دریایی منطقه وجود خواهد داشت. در مقابل، خودداری از پاسخ نیز می‌تواند با هزینه‌های امنیتی و سیاسی داخلی همراه شود. به همین دلیل، تصمیم‌های دو طرف فقط بر اساس توانایی نظامی آنها تعیین نمی‌شود؛ محاسبه پیامد‌های مرحله بعدی نیز اهمیت دارد.
تناقض در پیام‌های ترامپ؛ تهدید نظامی یا فشار برای توافق؟
اظهارات تازه ترامپ را باید در کنار پیام‌های قبلی او نیز بررسی کرد. رئیس‌جمهور آمریکا هفته گذشته گفته بود واشنگتن پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در سوم نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد و هم‌زمان از گفت‌و‌گو‌های سازنده با تهران سخن گفته بود. اما تهدید‌های روز‌های اخیر نشان می‌دهد که این پیام آرام‌کننده، به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی نبوده است.
این تغییر لحن می‌تواند نشانه تلاش برای افزایش فشار بر ایران در مذاکرات باشد؛ به‌ویژه آنکه اختلاف‌ها بر سر پیشنهاد‌های تهران و آینده تردد در تنگه هرمز همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند. با این حال، نمی‌توان احتمال آمادگی واقعی برای ازسرگیری حملات را نیز نادیده گرفت.
مشکل اصلی آن است که تهدید‌های متناقض، فضای تصمیم‌گیری را پیچیده‌تر می‌کند. تهران نمی‌تواند صرفاً بر اساس اظهارات قبلی ترامپ درباره خودداری از حمله، احتمال اقدام نظامی را نادیده بگیرد؛ همان‌طور که نباید هر تهدید تازه را به معنای قطعی بودن جنگ در ساعات آینده تلقی کند.
خطر اصلی؛ حمله‌ای که ممکن است محدود آغاز شود، اما محدود نماند
حمله احتمالی به کوه کلنگ از دو جهت اهمیت دارد: نخست، به دلیل حساسیت برنامه هسته‌ای ایران و دوم، به دلیل احتمال واکنش متقابل و گسترش درگیری. حتی اگر هدف اولیه عملیات، وارد کردن خسارت به یک تأسیسات مشخص باشد، نتیجه آن الزاماً به همان نقطه محدود نخواهد ماند.
در چنین سناریویی، تهدید‌های متقابل می‌تواند مسیر‌های دیپلماتیک را مسدودتر کند و هزینه‌های اقتصادی و امنیتی را افزایش دهد. اختلال در تنگه هرمز نیز ممکن است فشار تازه‌ای بر بازار نفت و حمل‌ونقل دریایی وارد کند؛ پیامدی که تنها به ایران و آمریکا محدود نمی‌شود و اقتصاد کشور‌های منطقه و مصرف‌کنندگان جهانی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در نهایت، تهدید تازه ترامپ را باید جدی گرفت، اما تبدیل آن به پیش‌بینی قطعی جنگ در ۲۴ ساعت آینده، بدون شواهد معتبر، دقیق نیست. آنچه اکنون می‌توان با اطمینان بیشتری گفت، افزایش خطر محاسبه اشتباه و احتمال بازگشت درگیری‌های گسترده‌تر است. در وضعیتی که هر اقدام نظامی می‌تواند به واکنشی زنجیره‌ای منجر شود، مهم‌ترین هشدار این است که فاصله میان یک تهدید علنی و یک بحران واقعی ممکن است کوتاه باشد؛ اما زمان و چگونگی عبور از این فاصله هنوز روشن نیست.