تهران- ایرنا- در فاصله چند روز مانده به دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل، «لولا دا سیلوا» رئیس‌جمهوری فعلی، با وعده‌های اقتصادی و «فلاویو بولسونارو» سناتور راستگرا، با گفتمان امنیت و مبارزه با فساد، آخرین تلاش‌های خود را برای پیروزی به کار بسته‌اند.
به گزارش روز چهارشنبه ایرنا از بخش اسپانیولی تارنمای فرانس۲۴، در آستانه دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری در ۲۵ اکتبر (یکشنبه/ سوم آبان)، لولا داسیلوا و فلاویو بولسونارو در فضایی به شدت دوقطبی و با استراتژی‌هایی کاملا متمایز به خط پایان رقابت‌ها رسیده‌اند.
رئیس‌جمهوری کنونی که در ۸۰ سالگی به دنبال چهارمین دوره غیرمتوالی ریاست‌جمهوری خود است، با اعلام پیاپی طرح‌های اقتصادی و اجتماعی می‌کوشد فاصله ایجادشده با رقیب را جبران کند. در سوی مقابل، سناتور حزب لیبرال (PL) و فرزند ارشد ژائیر بولسونارو رئیس‌جمهوری پیشین راستگرای افراطی، گفتمان خود را بر موضوع امنیت عمومی و حمله به دولت بر سر پرونده‌های فساد متمرکز کرده است.
فاصله میان این دو نامزد بسیار اندک است. در دور نخست انتخابات که چهارم اکتبر (۱۲ مهر) برگزار شد، فلاویو بولسونارو ۴۷.۰۳ درصد آرا را کسب کرد و داسیلوا ۴۵.۱۶ درصد را به دست آورد. آخرین نظرسنجی موسسه «دیتافولها» (Datafolha) که بین ۱۳ تا ۱۵ اکتبر (۲۱ تا ۲۳ مهر) انجام شد، سهم بولسونارو را ۵۱ درصد و سهم داسیلوا را ۴۹ درصد نشان می‌دهد؛ اختلافی که ظرف یک هفته به نصف رسیده و کاملا در حاشیه خطای آماری قرار دارد.
ژرمان سِگره (Germán Segré) تحلیلگر سیاسی به فرانس۲۴ گفت: «از نظر آماری، چرخش نتیجه به نفع لولا یک شگفتی خواهد بود»، چرا که از سال ۱۹۸۹ تاکنون، برنده دور نخست در تمامی دورهای دوم انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل پیروز نهایی میدان بوده است.
آغازی غافلگیرکننده
نتیجه دور نخست دولت برزیل را شگفت‌زده کرد. نظرسنجی‌ها لولا داسیلوا را پیشتاز نشان می‌دادند و این شکست، به گفته برونا کاوالکانتی (Bruna Cavalcanti) کارشناس حوزه امنیت و استاد روابط بین‌الملل و علوم سیاسی، رئیس‌جمهوری برزیل را در روزهای اول کارزار سردرگم کرد. وی در گفت‌وگو با فرانس۲۴ تاکید کرد: «در هفته اول دور دوم، ما با نامزدی روبه‌رو بودیم که کاملا جهت خود را گم کرده بود.»
به باور این استاد دانشگاه، واکنش لازم از بیرون ستاد انتخاباتی شکل گرفت: لحن پیروزمندانه و مغرورانه فلاویو بولسونارو پس از دور اول، بخش‌هایی از جامعه به‌ویژه جوانان را نگران کرد و جریانی از دانشجویان را به راه انداخت که لزوما وابسته به حزب کارگران (PT) نبودند؛ روندی که «انگیزه و شتاب بسیار قدرتمندی به لولا بخشید».
دنیس آر. بورگیرمن (Denis R. Burgierman) روزنامه‌نگار و نویسنده برزیلی نیز در گفت‌وگو با فرانس۲۴ تایید کرد که بخش عمده‌ای از حمایت بازیابی‌شده لولا، خارج از ساختار رسمی ستاد او و از طریق تجمعات خودجوش در ریو دو ژانیرو و سائوپائولو و همچنین موج‌سازی در شبکه‌های اجتماعی پدید آمد؛ عرصه‌ای که به گفته کاوالکانتی، برخلاف رقیب، لولا «هیچ‌گاه در آن قدرتمند نبوده است».
برگ برنده لولا داسیلوا: تمرکز بر اقتصاد
در ۱۴ اکتبر (۲۲ مهر)، سنای برزیل با ۷۵ رای موافق در برابر یک رای مخالف، اصلاحیه‌ای در قانون اساسی تصویب کرد که نظام کاری «۶ روز کار و یک روز استراحت» را لغو و ساعات کار هفتگی را بدون کاهش حقوق، به‌صورت تدریجی از ۴۴ به ۴۰ ساعت کاهش می‌دهد؛ طرحی که یکی از شعارهای اصلی دولت بود.
فلاویو بولسونارو که پیشتر این لایحه را مورد انتقاد قرار داده بود، در نهایت به آن رای مثبت داد. لولا این چرخش را به فشار افکار عمومی نسبت داد و گفت: «به گمانم پس از فشار جامعه و تمامی اعتراضات، حزب لیبرال تصمیم گرفت به پایان نظام کاری شش روزه رای دهد.»
علاوه بر این، ممنوعیت شرط‌بندی‌های آنلاین و وعده اصلاحیه‌ای برای رایگان کردن حمل‌ونقل عمومی در روزهای پایان هفته که ۱۵ اکتبر (۲۳ مهر) اعلام شد، از دیگر اقدامات رئیس‌جمهوری برزیل است.
بورگیرمن معتقد است که دولت کارزاری «بسیار سنتی» را با محوریت «دفاع از میراث و مسیر کنونی کشور» پیش برده است؛ کشوری که وضعیت بدی ندارد: تورم مهار شده، نرخ بیکاری در پایین‌ترین سطح چند دهه اخیر قرار دارد و رشد اقتصادی، هرچند اندک، پایدار مانده است.
با این حال، سگره این رویکرد را یک نقطه ضعف می‌داند؛ زیرا به باور او، در برابر نامزدی که به دنبال چهارمین دوره است، رای‌دهندگان مردد و تعیین‌کننده تنها «فهرستی طولانی از وعده‌های قدیمی» را مشاهده می‌کنند.
فلاویو بولسونارو نیز این طرح‌ها را زیر سوال برد و در پخش زنده هفتگی خود در شبکه‌های اجتماعی گفت: «او حالا که در دور اول شکست خورده، وعده چیزهایی را می‌دهد که هرگز عملی نخواهد کرد» و رئیس‌جمهوری برزیل را به «خرید رای» متهم کرد.
امنیت و فساد؛ پرچم‌های فلاویو بولسونارو
یکشنبه گذشته و ساعاتی پیش از مناظره تلویزیونی، فلاویو بولسونارو در گردهمایی خیابان پائولیستای سائوپائولو در کنار استاندار و شهردار این شهر ظاهر شد و با لحنی تهاجمی گفت: «جرائمی را که او علیه ملت مرتکب شده، به رُخش خواهم کشید»؛ هرچند توضیحی درباره این اتهامات نداد.
او همچنین به دیوان عالی کشور تاخت و وعده داد دست‌کم چهار قاضیِ مخالف سقط جنین و قانونی شدن مواد مخدر را منصوب خواهد کرد.
امنیت عمومی شعار اصلی فلاویو بولسونارو است. بورگیرمن معتقد است: «مردم برزیل از خشونت به تنگ آمده‌اند؛ موضوعی که به سود فلاویو تمام می‌شود، چرا که او ادبیاتی شدیدا مجازات‌محور دارد و به طور آشکار از نابودی مجرمان سخن می‌گوید.»
در کنگره نیز جریان بولسوناریست‌ها اصلاحیه‌ای برای کاهش سن مسئولیت کیفری از ۱۸ به ۱۶ سال (و برای جرائم سنگین مانند قاچاق مواد مخدر و تروریسم به ۱۴ سال) ارائه دادند. حزب کارگران طرحی محدودتر برای جرائم بسیار خشن پیشنهاد کرد و دولت خواستار بررسی جداگانه موضوع شد. سنا به دلیل نبود توافق، رای‌گیری را به بعد از انتخابات موکول کرد؛ تصمیمی که برنامه لولا را برای تصویب آن و تاسیس «وزارت امنیت عمومی» پیش از ۲۵ اکتبر (سوم آبان) به بن‌بست کشاند.
در بخش اقتصاد، طرح بولسونارو بر کاهش هزینه‌های دولت بدون ارائه جزئیات متمرکز است. کاوالکانتی می‌گوید: «او مدام از کاهش هزینه‌ها می‌گوید، اما مشخص نیست این تعدیل دقیقا از کدام بخش‌ها خواهد بود.»
به گفته بورگیرمن، در دور اول راهبرد ستاد بولسونارو «صحبت نکردن از شخصِ فلاویو» و متمرکز ساختن فضا بر نقد لولا و بهره‌گیری از حس نارضایتی عمومی و میل به تغییر بود.
اما این راهبرد با پرونده «بانک مستر» دچار چالش شد؛ بانکی که در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۵ توسط بانک مرکزی برزیل منحل گردید. در ماه مه گذشته (اردیبهشت- خرداد)، پیام‌ها و فایل صوتی منتشر شد که نشان می‌داد فلاویو از دانیل ورکارو مالک بازداشت‌شده این بانک، برای ساخت مستندی درباره پدرش تقاضای پول کرده است. هرچند فلاویو مدعی است که این یک حمایت مالیِ خصوصی بوده، اما بورگیرمن معتقد است: «حالا توجهات به سمت خود فلاویو جلب شده و او ناچار به دفاع از خود است.» با این وجود، به زعم این کارشناس، در برابر رقیبی که سه‌بار رئیس‌جمهوری بوده، این سناتور همچنان از مزیت معرفی خود به عنوان چهره «ضد سیستم» بهره می‌برد.
مناظره‌ای بدون برنامه
نخستین مناظره تلویزیونی دور دوم انتخابات برزیل، بر فضای پرتنش حاکم مهر تایید زد. مناظره‌ای که سگره آن را چنین توصیف می‌کند: «لجن‌پراکنی، بی‌احترامی به رای‌دهندگان و دوئلی صرفا برای ساخت ویدئوهای کوتاه شبکه‌های اجتماعی با هدف تهییج هواداران»
کاوالکانتی رفتار فلاویو را با رفتار دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا در برابر هیلاری کلینتون در سال ۲۰۱۶ مقایسه کرد: «فلاویو پیوسته به دنبال ارعاب بود و اجازه صحبت به لولا نمی‌داد؛ در مقابل، رئیس‌جمهوری تا حدی منفعل ظاهر شد.»
اوج تنش زمانی رخ داد که لولا رقیب خود را به شفاف‌سازی و افشای اطلاعات حساب‌های بانکی و تماس‌های تلفنی خود و اعضای خانواده‌شان پیش از موعد رای‌گیری به چالش کشید.
بررسی موسسه‌های راستی‌آزمایی نیز حاکی از غلبه ادعاهای نادرست در سخنان این سناتور بود؛ بر اساس گزارش «ائوس فاتوس» (Aos Fatos)، فلاویو بولسونارو ۱۰ ادعای دروغ و ۲ ادعای درست مطرح کرد، در حالی که لولا ۱۶ گزاره درست و ۲ گزاره نادرست بر زبان آورد. از جمله ادعاهای نادرست بولسونارو، افزایش نرخ جرم و جنایت در دوران دولت فعلی بود.
این ۲ نامزد روز جمعه ۲۳ اکتبر (یکم آبان) در آخرین مناظره تلویزیونی در شبکه «گلوبو»، دو روز پیش از باز شدن حوزه‌های رای‌گیری، بار دیگر روبه‌روی هم قرار خواهند گرفت.
نبرد برای جلب نظر کسانی که رای ندادند
با توجه به شمار بسیار کم رای‌دهندگان مردد، هر دو ستاد چشم به ۳۳.۴ میلیون نفری دوخته‌اند که در دور نخست پای صندوق‌ها نیامدند؛ آماری که ۲۱.۰۸ درصد از واجدان شرایط را شامل می‌شود و بالاترین نرخ عدم مشارکت در انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل از سال ۱۹۹۸ تاکنون به شمار می‌رود.
سگره در پایان تاکید کرد: «هر دو کارزار تمرکز خود را روی این قشر گذاشته‌اند، زیرا به دلیل شکاف عمیق و تضاد کامل شخصیتی میان دو نامزد، بسیار بعید است رای‌دهندگانِ یکی از طرفین ناگهان به سوی رقیب تغییر موضع دهند.»