در ماه‌های اخیر، جمعی از خانواده‌های دارای فرزند معلول از فعالیت یک مرکز درمانی غیرمجاز به مدیریت فردی به نام «م.ب.ش» خبر داده و ابعاد هولناکی از سوءاستفاده از نیاز و امیدشان به درمان را افشا کرده‌اند. این پرونده نشان می‌دهد که چگونه استیصال خانواده‌ها می‌تواند بستری برای جولان روش‌های غیرعلمی و آسیب‌زا فراهم کند.
رویا بابایی: در این گزارش، هشت خانواده از خمینی‌شهر، خوزستان، ایذه، سمنان، تهران و دیگر مناطق کشور، روایت‌های مشابهی از تجربه خود مطرح کرده و مدعی شده‌اند فرزندانشان در جریان روشی که به گفته آنان «شوک‌درمانی و شبیه‌سازی ذهن» نامیده می‌شد، مورد ضرب‌وشتم قرار گرفته‌اند. این خانواده‌ها همچنین می‌گویند در این مرکز، دست‌کم ۱۵۰ تا ۲۰۰ خانواده را دیده‌اند که از شهرهای مختلف کشور، با امید به درمان فرزندان یا دیگر اعضای خانواده خود، به تهران مراجعه کرده بودند.
خلاصه گزارش
-
هشت خانواده از شهرهای مختلف کشور، از آسیب جسمی فرزندانشان در جریان جلسات درمانی مرکز تحت مدیریت مجتبی بیگدلی شاملو خبر داده‌اند.
-
خانواده‌ها از ضرب‌وشتم کودکان، شکستگی پای یک کودک و دریافت هزینه‌های میلیونی برای جلسات درمان روایت کرده‌اند.
-
فعالان حوزه اوتیسم و انجمن کاردرمانی ایران، روش‌های ادعاشده را زیر سؤال برده و از پیگیری قانونی و ثبت شکایت علیه فعالیت‌های این مرکز خبر داده‌اند.
-
بیگدلی شاملو مدعی برخورداری از مجوزهای قانونی شده و تأکید کرده است که نتیجه درمان تضمینی نیست.
از کدگذاری ذهن تا شکستن استخوان
مهدی احمدی، پدر یک پسر ۱۰ ساله دارای معلولیت از اصفهان، می‌گوید از طریق صفحه اینستاگرام این فرد و پست‌های تبلیغاتی او درباره درمان کودکان دارای اوتیسم، فلج مغزی (CP) و سایر اختلالات، با روش کاری او آشنا شده و به همین دلیل برای فرزندش وقت گرفته است.
احمدی درباره آنچه در این مرکز اتفاق افتاده است، می‌گوید: این فرد هنگام معرفی روش کار خود، آن را به برنامه‌نویسی رایانه تشبیه کرده و گفته بود: «کار من مشابه برنامه‌نویسی کامپیوتر است و من روی عصب و عضله به‌صورت کدگذاری کار می‌کنم.» او پسرم را به همراه فرزندان چند مراجعه‌کننده دیگر به اتاقی برد که صدای موسیقی در آن بسیار بلند بود. حدود نیم ساعت بعد، بچه را در حالی به ما تحویل دادند که به‌شدت گریه می‌کرد و پایش را کج نگه می‌داشت. ما از اتفاقاتی که داخل اتاق افتاده بود، اطلاعی نداشتیم و مرتب پای او را ماساژ می‌دادیم تا دردش آرام شود. او در تمام مسیر بازگشت به اصفهان درد کشید و همان شب دچار تشنج شد. پس از انجام تصویربرداری مشخص شد که پایش از ناحیه بالای ران دچار شکستگی شده است. علت این آسیب، وارد شدن ضربات چوب به پای پسرم بود.
اینجا خبری از درمان نیست
فهیمه مهری، مادر دیگری از خوزستان که به گفته خودش تحت‌تأثیر تبلیغات اینستاگرامی این روان‌شناس، دو فرزند دارای معلولیت خود را به امید درمان نزد او برده بود، می‌گوید: دو روز طول کشید تا با دو فرزند دارای معلولیتم خودمان را به تهران برسانیم. از نیمه‌شب جلوی در مطب و در خیابان ماندیم تا مطب باز شود. به‌جز ما، دست‌کم ۲۰۰ تا ۳۰۰ خانواده دیگر هم حضور داشتند و در مطب حتی جایی برای نشستن نبود.
این مادر می‌افزاید: ظرف یک روز، ۲۴ میلیون تومان بابت ویزیت و نقشه مغزی بچه‌ها از ما گرفتند. بچه‌ها را به اتاقی با هشت تخت بردند که کنار هر تخت یک پرستار ایستاده بود. بعد صدای موسیقی بلند شد. حدود ۱۵ دقیقه بعد، پسرم را در حالی برگرداندند که به‌شدت گریه می‌کرد؛ اما دخترم تا پایان ۴۵ دقیقه در اتاق ماند و بعد، در حالی که گیج و پریشان بود، برگشت.
مهری درباره روند انجام نقشه مغزی نیز می‌گوید فرزندانش را بدون بیهوشی روی صندلی نشاندند و پس از انجام این فرایند، به گفته او، به خانواده توضیح داده شد که تفاوت رنگ در بخش‌هایی از نقشه مغزی، نشان‌دهنده موفقیت درمان است.
این مادر در بخش دیگری از روایت خود مدعی است که در مطب، روی نسخه بیماران مهر پزشکانی زده می‌شد که در آنجا حضور نداشتند. او با اشاره به حضور جمعیت زیادی مقابل مطب می‌گوید: جمعیت آن‌قدر زیاد بود که یک پزشک هنگام عبور از آنجا پیاده شد و از همه ما خواست این دروغ‌ها را باور نکنیم؛ اما هیچ‌کدام از ما نرفتیم، چون فکر می‌کردیم امیدی برای درمان فرزندانمان پیدا شده است.
خانواده‌ای از ایذه که به گفته خود از این روان‌شناس شکایت کرده‌اند، می‌گویند: پنج جلسه به این مطب مراجعه کردیم و برای هر جلسه ۴۵ دقیقه‌ای، ۱۱ میلیون تومان پرداختیم. در هر جلسه، دخترمان را با چوب می‌زدند و تأکید داشتند که باید تا دو سال، هر هفته به مطب مراجعه کنیم.
مادر این دختر ۱۲ ساله که به فلج مغزی (CP) مبتلاست، می‌گوید: دخترم امید داشت با این روش، سلامت پاهایش را به دست بیاورد و همسرم با کارگری این پول‌ها را تهیه می‌کرد تا شاید شرایط فرزندمان بهتر شود.
«م.ب.ش»: تضمینی نمی‌دهیم
«م.ب.ش» در تماس تلفنی با خبرنگار خبرآنلاین، خود را روان‌شناس و مدیر مرکز اوتیسم معرفی کرد و مدعی شد که مرکز او به‌طور هم‌زمان از سازمان بهزیستی و سازمان نظام پزشکی مجوز دارد.
او درباره هزینه خدمات ارائه‌شده گفت: هزینه ویزیت ما برای درمان کودکان دارای معلولیت، شامل ویزیت متخصص مغز و اعصاب، بررسی داروها، گرفتن دو نقشه مغزی قبل و بعد از درمان و تفسیر نقشه‌ها، پنج میلیون تومان است. با توجه به اینکه تعرفه سایر همکاران برای هر نقشه پنج میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است، قیمت ما مناسب است.
«م.ب.ش» با اشاره به زمان انتظار و طول دوره درمان افزود: تعیین نوبت مراجعان از یک روز تا یک ماه زمان می‌برد. دوره درمان هر کودک دو سال به طول می‌انجامد و یک ماه پشتیبانی نیز در نظر گرفته شده است. هزینه هر جلسه درمان هم هشت میلیون تومان است.
او در پاسخ به پرسشی درباره تضمینی بودن نتیجه درمان گفت: هیچ تضمینی وجود ندارد و اساساً در علم هیچ چیزی تضمینی نیست و همه‌چیز متغیر است. چه‌بسا در نتیجه کاردرمانی و گفتاردرمانی هم هیچ تضمینی وجود نداشته باشد.
از وعده درمان تا هزینه‌های میلیونی
رها مختاری، فعال حوزه اوتیسم که به گفته خودش فرزند او نیز در جریان روندی مشابه از این روش درمانی آسیب دیده است، با اشاره به هزینه‌های دریافت‌شده از خانواده‌ها می‌گوید: در حالی که آخرین تعرفه کاردرمانی برای نیم ساعت ۹۰۰ هزار تومان و برای ۴۵ دقیقه یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان است،«م.ب.ش» بین هفت تا ۱۱ میلیون تومان از خانواده‌ها هزینه دریافت می‌کند.
او در تشریح آنچه به گفته‌اش در اتاق درمان رخ می‌دهد، بیان می‌کند:«م.ب.ش» کودکان دارای معلولیت را در گروه‌های هشت‌نفره به اتاقی می‌برد و با پخش موسیقی با صدای بلند، مانع از رسیدن صدای گریه آن‌ها به گوش خانواده‌ها می‌شود.
به گفته مختاری، «م.ب.ش» این روش را «تغییر فرکانس مغزی» می‌نامد و در همان فضای پرسروصدا، با چوب به دست‌ها، پاها و نواحی درگیر معلولیت کودکان ضربه می‌زند. او معتقد است این اقدامات باعث تحریک عصب افراد دارای معلولیت و برطرف شدن معلولیت آن‌ها می‌شود.
این فعال حوزه اوتیسم در ادامه، با اشاره به فعالیت‌های تبلیغاتی«م.ب.ش»در اینستاگرام، می‌گوید: او هر روز مطالبی را منتشر می‌کند که غیرعلمی و نمایشی‌اند. والدین این کودکان نیز با امید به بهبود فرزندانشان، از نقاط مختلف کشور و با وجود دشواری‌های سفر، خود را به محل فعالیت او می‌رسانند؛ اما در نهایت، با آسیب‌های جسمی، سرخوردگی روحی و صرف میلیون‌ها تومان هزینه، بدون دستیابی به نتیجه مورد انتظار، به محل زندگی خود بازمی‌گردند.
مختاری معتقد است انتشار فیلم‌های تبلیغاتی با عنوان «پکیج درمان قطعی اوتیسم»، مصداق مداخله درمانی خارج از صلاحیت حرفه‌ای است. به گفته او، ارائه خدمات کاردرمانی و گفتاردرمانی در مداخلات توان‌بخشی افراد مبتلا به اوتیسم، مستلزم برخورداری از صلاحیت‌ها، مدارک و مجوزهای مرتبط است.
شکایت از «م.ب.ش»
بهنوش قادری، نایب‌رئیس انجمن کاردرمانی ایران، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرآنلاین از ثبت شکایت این انجمن درباره فعالیت‌های «م.ب.ش» خبر داد و گفت: به دلیل مداخلات غیرمجاز او در حوزه درمان، هزینه‌های دریافتی و نوع فعالیت‌هایش، تاکنون سه مرحله به سازمان تعزیرات حکومتی و اخیراً به سازمان نظام پزشکی شکایت کرده‌ایم و منتظر پیگیری جدی مراجع هستیم.
وی افزود: افراد فاقد شماره و مجوزهای حرفه‌ای لازم برای فعالیت درمانی، اجازه ورود به حوزه درمان را ندارند و مداخله آن‌ها خارج از حدود صلاحیت حرفه‌ای، مصداق فعالیت غیرمجاز است. مجوز«م.ب.ش»برای فعالیت در حوزه روان‌شناسی است، اما او در حال حاضر با استفاده از تکنیک‌های غیرعلمی، در حوزه‌های توان‌بخشی مداخله غیرمجاز می‌کند. همکارانی که با او همکاری دارند نیز در فهرست سیاه سازمان نظام پزشکی قرار گرفته‌اند.
به گفته قادری، او درمان را در فضایی دربسته و بدون ارائه هیچ‌گونه اطلاعات و توضیحی به خانواده‌ها انجام می‌دهد و مدعی است مقالاتی درباره دانش خود منتشر کرده است؛ در حالی که انتشار این مقالات به معنای تأیید فعالیت‌ها و تخصص او نیست و ارتباطی با تکنیک‌های درمانی حوزه توان‌بخشی ندارد.
او با اشاره به شرایط دشوار خانواده‌های دارای فرزند معلول گفت: برخی والدین به دلیل استیصال و امید به بهبود وضعیت فرزندشان، ممکن است ادعاهای افرادی را که وعده درمان می‌دهند، باور کنند و حتی برای امتحان کردن یک روش، تن به آن بدهند؛ در حالی که ممکن است از پیامدهای احتمالی آن آگاهی کافی نداشته باشند.
هشدار به خانواده‌ها
نایب‌رئیس انجمن کاردرمانی ایران در بخش دیگری از سخنانش، نسبت به خطر استفاده از روش‌های درمانی فاقد پشتوانه علمی هشدار داد و گفت: برخی افراد ممکن است از نیاز و امید خانواده‌ها سوءاستفاده کنند و با به‌کارگیری روش‌های غیرعلمی، آسیب‌های جسمی و روانی به مراجعان وارد کنند؛ آسیب‌هایی که خانواده‌ها ممکن است در کوتاه‌مدت متوجه ابعاد آن‌ها نشوند.
قادری همچنین درباره پیامدهای احتمالی ضربه‌های واردشده به بدن گفت: چنین ضرباتی، حتی در بزرگسالان، می‌تواند در شرایطی به عوارض خطرناکی از جمله آمبولی، سکته مغزی و حتی مرگ منجر شود.
وی به خانواده‌ها توصیه کرد هنگام مراجعه به پزشکان و ارائه‌دهندگان خدمات درمانی، شماره نظام پزشکی و مجوزهای حرفه‌ای آن‌ها را درخواست کنند و از طریق مراجع رسمی، صحت آن‌ها را بررسی کنند.
به گفته قادری، خانواده‌هایی که خود را متضرر می‌دانند، می‌توانند شکایت‌های مرتبط با صلاحیت و مداخلات درمانی را به سازمان نظام پزشکی، معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی مربوط یا دادسرای جرایم پزشکی اعلام کنند. شکایت درباره هزینه‌های دریافتی نیز می‌تواند از طریق سازمان تعزیرات حکومتی پیگیری شود؛ چراکه از نظر او، مبالغ مورد اشاره با تعرفه‌های متعارف خدمات درمانی و توان‌بخشی همخوانی ندارد.