در شرایطی که مذاکرات پیشرفت ملموسی نداشته، سومین ناوگروه آمریکا به خاورمیانه رسیده است. شرایطی که بسیار به قبل از جنگ ۴۰ روزه شباهت دارد، با این تفاوت که آمر...
اقتصادآنلاین: در شرایطی که مذاکرات پیشرفت ملموسی نداشته، سومین ناوگروه آمریکا به خاورمیانه رسیده است. شرایطی که بسیار به قبل از جنگ ۴۰ روزه شباهت دارد، با این تفاوت که آمریکا یک بار گزینه نظامی را علیه ایران آزموده است.
گروه سیاسی: ورود سومین ناو هواپیمابر آمریکا به خاورمیانه، همزمان با افزایش حوادث دریایی در تنگه هرمز و حملات متقابل ایران و آمریکا، احتمال رویارویی نظامی را افزایش داده است. در شرایطی که چشمانداز مذاکرات همچنان مبهم است، واشنگتن میان دو راهی بازگشت به جنگ گسترده و ادامه محاصره اقتصادی و نظامی قرار گرفته است.
آمادگی برای جنگ یا ابزار فشار؟
حضور همزمان سه ناو هواپیمابر از نظر نظامی ظرفیت قابل توجهی برای افزایش قدرت هوایی و دریایی آمریکا در منطقه فراهم میکند. هر گروه رزمی ناو هواپیمابر، مجموعهای از هواپیماهای جنگنده، شناورهای اسکورت و سامانههای پشتیبانی در اختیار دارد و میتواند در عملیات هوایی، دفاع موشکی و حفاظت از مسیرهای دریایی مشارکت کند.
البته ورود ناو سوم را نباید بهتنهایی نشانه تصمیم قطعی واشنگتن برای آغاز عملیات گسترده علیه ایران دانست. گزارش مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل نشان میدهد جابهجایی گروههای رزمی ناوهای هواپیمابر در چارچوب برنامههای عملیاتی و چرخشی آمریکا نیز انجام میشود. در واقع، حضور ناو روزولت در منطقه در ابتدا با مأموریت جایگزینی یکی از ناوهای مستقر مرتبط بود.
با این همه، استقرار همزمان سه ناو نشان میدهد آمریکا میخواهد گزینه نظامی را همچنان معتبر و قابل استفاده نگه دارد.
افزایش حوادث دریایی در تنگه هرمز
آبهای تنگه هرمز همچنان یکی از کانونهای رویارویی ایران و آمریکا است و حوادث دریایی افزایش یافتهاند. نیروی دریایی ارتش ایران روز دوشنبه اعلام کرد یک نفتکش دیگر در محدوده شرقی تنگه هرمز با مین دریایی برخورد کرده و دچار آتشسوزی شد. سپاه پاسداران نیز اعلام کرد دو نفتکش دیگر با مین برخورد کردهاند. به روایت سپاه، شمار نفتکشهای آسیبدیده در دو روز گذشته به شش فروند رسیده است.
ترامپ به دنبال راه سوم؟
به گزارش اقتصادآنلاین، افزایش تحرکات نظامی در شرایطی رخ میدهد که مذاکرات ایران و آمریکا نیز پیشرفتی نداشت. در حالی که میانجیهای قطری و پاکستانی تلاشهای گستردهای از واشنگتن تا تهران و دوحه انجام دادهاند، ایران همچنان بر هفت شرط خود برای رسیدن به نقطه تفاهم و آغاز مذاکرات هستهای تاکید دارد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مسئول تیم مذاکرهکننده ایران پیشتر اعلام کرده بود تهران شروط خود را از طریق میانجیگر قطری به آمریکا منتقل کرده و اکنون منتظر پاسخ واشنگتن است.
در سوی مقابل، دونالد ترامپ روز پنجشنبه گذشته در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت آمریکا دیگر به توافق با ایران نیازی ندارد. ترامپ، جیدی ونس معاون خود را هم از پرونده ایران کنار گذاشته و به نظر میرسد این مسئولیت را به مارکو روبیو وزیر خارجه خود سپرده است. روبیو نیز از رویکردی سخن گفته که میتوان آن را راه سوم واشنگتن نامید؛ ادامه محاصره و فشار اقتصادی بدون بازگشت به جنگ گسترده یا پذیرش توافقی که از نظر دولت آمریکا مطلوب نیست.
روبیو در نشست غیرعلنی گروه هفت گفته بود ترامپ میان ازسرگیری جنگ و دستیابی به توافقی نامطلوب، گزینه ادامه فشار اقتصادی را انتخاب کرده است. او معتقد است اگر واشنگتن بتواند از طریق فشار اقتصادی به اهداف خود برسد، نیازی به حملات نظامی نخواهد داشت.
این رویکرد در عمل به معنای حفظ وضعیت کنونی است؛ محاصره بنادر ایران، محدود کردن صادرات نفت، فشار بر شبکههای تجاری، مالی و حفظ حضور نظامی گسترده آمریکا در منطقه. واشنگتن امیدوار است افزایش هزینههای اقتصادی، تهران را در نهایت به پذیرش شروط آمریکا وادار کند.
واکنش ایران چه خواهد بود؟
به نظر میرسد ایران هم قصد ندارد این وضعیت را بهعنوان یک واقعیت دائمی بپذیرد. قالیباف روز یکشنبه در مجلس اعلام کرد ایران در وضعیت نه جنگ، نه صلح باقی نخواهد ماند و اگر آمریکا شروط تهران را بپذیرد، مسیر توافق همچنان باز است.
این موضع در کنار هشدارهای محسن رضایی و دیگر مقامهای ایرانی درباره پاسخ گستردهتر به حملات احتمالی آمریکا، نشان میدهد جمهوری اسلامی میخواهد هزینه ادامه محاصره و فشار نظامی را برای واشنگتن افزایش دهد. اما سوال اینجاست که واکنش ایران در سطح ضربههای محدود باقی میماند یا میتواند به جنگ گسترده منجر شود؟
در این میان، تحولات بازار نفت نیز تصویر پیچیدهتری از پیامدهای بحران ارائه میکند. با وجود افزایش حوادث دریایی، قیمت نفت برنت در معاملات روز دوشنبه حدود ۹۵ دلار در هر بشکه باقی ماند و از مرز ۱۰۰ دلار عبور نکرد. رویترز دلیل این وضعیت را انتظار بازار برای مازاد عرضه جهانی، افزایش عرضه برخی تولیدکنندگان و کاهش تقاضای چین میداند. با این حال، هزینه حملونقل و بیمه دریایی همچنان بالاست و خطر اختلال در تنگه هرمز یکی از عوامل حمایتکننده قیمت نفت محسوب میشود.
جنگ، محاصره یا درگیری محدود؟
اکنون پرسش اصلی این است که دولت ترامپ تا چه زمانی میتواند میان فشار اقتصادی و ضربات محدود نظامی حرکت کند، بدون آنکه دوباره وارد جنگی گسترده شود؟
به نظر میرسد هیچ گزینه بدون هزینهای برای آمریکا و ایران باقی نمانده است. هم وضعیت تعلیق و نه جنگ نه صبح به ضرر دو طرف است و هم جنگ گسترده. اما روشن است که ادامه محاصره دریایی و وضعیت موجود، بدون افق روشنی از مذاکرات، سرانجام به رویارویی خواهد انجامید.
