باشگاه خبرنگاران جوان - حضور سگ‌های بلاصاحب در معابر همدان، این روزها به مسئله‌ای دووجهی بدل شده که در یک سو ترس شهروندان از امنیت خانواده‌ها و در سوی دیگر دغدغه حامیان برای رفاه حیوانات قرار دارد؛ چالشی که با ثبت رشد ۶ درصدی حیوان‌گزیدگی در نیمه نخست سال جاری، بیش از پیش بر ضرورت مدیریت علمی و ساماندهی هدفمند این پدیده تاکید می‌کند.
گاهی یک ترس از یک اتفاق بزرگ شروع نمی‌شود؛ از چند جفت چشم است که در تاریکی کوچه برق می‌زند، از صدای پارس‌هایی که ناگهان سکوت شب را می‌شکند یا از لحظه‌ای که کودکی دست مادرش را محکم‌تر می‌گیرد و می‌گوید: «می‌ترسم».
حضور سگ‌های بلاصاحب در برخی معابر و محله‌های همدان، این روزها به نگرانی بخشی از شهروندان تبدیل شده است؛ مساله‌ای شهری که در سوی دیگر آن، حامیان حیوانات نیز بر ضرورت ساماندهی، عقیم‌سازی و مدیریت علمی جمعیت این حیوانات تاکید دارند.
یک عصر، چند سگ در گوشه‌ای از مسیر بازگشت به خانه جمع شده بودند؛ دخترم دستم را محکم گرفت و گفت «مامان، من می‌ترسم»، شاید این جمله کوتاه، ساده به نظر برسد، اما پشت آن پرسشی بزرگ‌تر پنهان است؛ در شهری که سگ‌های بلاصاحب در برخی معابر، پارک‌ها و حاشیه‌های شهری دیده می‌شوند، چگونه می‌توان هم امنیت شهروندان را حفظ کرد و هم با حیوانات به شیوه‌ای علمی و انسانی رفتار کرد؟
من این ترس را یک عصر، هنگام بازگشت پیاده به خانه با دخترم دیدم، چند سگ در گوشه‌ای از مسیر جمع شده بودند، اتفاقی نیفتاد؛ از کنارشان گذشتیم و به خانه رسیدیم، اما جمله دخترم تا مدت‌ها در ذهنم ماند؛ اینکه برای یک کودک، دیدن چند سگ در مسیر خانه چگونه می‌تواند یک خیابان آشنا را به مسیری پر از احتیاط تبدیل کند.
این تجربه البته به معنای خطرناک بودن همه سگ‌های بلاصاحب نیست بلکه بسیاری از این حیوانات ممکن است هیچ رفتار تهاجمی نداشته باشند، اما تجمع آنها در برخی نقاط شهری، به‌ویژه در نزدیکی مدارس، پارک‌ها، فضاهای سبز و مسیرهای پرتردد، می‌تواند برای بخشی از شهروندان احساس ناامنی ایجاد کند.
از همین‌جا مساله‌ای چندلایه شکل می‌گیرد؛ مساله‌ای که یک سوی آن خانواده‌ای ایستاده است که امنیت کودک خود را می‌خواهد و سوی دیگر، حامی حیواناتی قرار دارند که با کشتن یا آزار سگ‌ها مخالف هستند و بر ضرورت مدیریت اصولی جمعیت، عقیم‌سازی، واکسیناسیون و ساماندهی آنها تاکید می‌کنند.
سگ‌های بلاصاحب؛ وقتی پارک از نگاه خانواده‌ها تغییر می‌کند
پارک برای کودک یعنی بازی، برای مادر یعنی چند دقیقه آسودگی و برای سالمند یعنی فرصتی برای قدم زدن، اما وقتی گروهی از سگ‌ها در گوشه‌ای از فضای سبز جمع می‌شوند، همین تصویر ساده برای برخی خانواده‌ها تغییر می‌کند.
مادری که کودک خردسالش را به پارک آورده، ممکن است تمام مدت مراقب فاصله کودک با سگ‌ها باشد و خانواده‌ای که صبح زود فرزندش را به مدرسه می‌فرستد، شاید مسیر رفت‌وآمد را نه با نزدیکترین راه، بلکه با مسیری انتخاب کند که سگ کمتری در آن دیده می‌شود.
این نگرانی را نمی‌توان با یک جمله کنار گذاشت؛ همان‌طور که نمی‌توان صرف حضور یک سگ را نشانه خطر دانست و آنچه نیازمند توجه است، مدیریت جمعیت سگ‌های بلاصاحب و کاهش تعارض میان انسان و حیوان در محیط شهری است.
حامیان حیوانات چه می‌گویند؟
در سوی دیگر ماجرا، حامیان حقوق حیوانات قرار دارند؛ کسانی که معتقدند افزایش سگ‌های بلاصاحب را نباید با حذف فیزیکی حیوانات پاسخ داد.
از نگاه این گروه، راهکار باید بر پایه کنترل جمعیت و رعایت اصول بهداشتی و رفاه حیوانات باشد؛ عقیم‌سازی، واکسیناسیون و شناسایی و پایش، جمع‌آوری موارد بیماری یا پرخطر و جلوگیری از رهاسازی حیوانات خانگی از آن جمله است.
آنان همچنین معتقدند انتقال مقطعی سگ‌ها از یک نقطه شهر به نقطه‌ای دیگر، اگر بدون برنامه جمعیتی و پایش مستمر انجام شود، مساله را حل نمی‌کند و تنها محل بروز آن را تغییر می‌دهد.
اما در این میان، یک پرسش دیگر نیز مطرح است آیا غذا دادن به سگ‌های بلاصاحب، بدون آنکه همزمان برنامه‌ای برای کنترل جمعیت وجود داشته باشد، می‌تواند به افزایش تجمع آنها در یک محدوده منجر شود؟
یک کاسه غذا و یک چرخه ناخواسته
تصویر فردی که برای سگ‌های گرسنه غذا می‌گذارد، در نگاه نخست تصویری از مهربانی است اما کارشناسان حوزه حیوانات شهری تاکید می‌کنند که حمایت از حیوانات زمانی می‌تواند اثربخش باشد که در چارچوب یک برنامه منظم انجام شود.
غذا در یک نقطه مشخص می‌تواند سگ‌ها را به همان محدوده جذب کند و اگر این تغذیه با عقیم‌سازی، واکسیناسیون، پایش جمعیت و مدیریت تولیدمثل همراه نباشد، احتمال تداوم تجمع و افزایش جمعیت وجود دارد، بنابراین مساله، نفی غذا دادن یا نفی حمایت از حیوانات نیست؛ مساله، تبدیل دلسوزی فردی به یک رفتار مسوولانه و مدیریت‌شده است.
اگر قرار است حیوانی حمایت شود، باید سلامت آن، جمعیت آن و پیامدهای حضورش در محیط شهری نیز همزمان دیده شود و مسوولیت سگ‌های بلاصاحب فقط بر دوش شهرداری نیست که یکی از چالش‌های اصلی در مدیریت سگ‌های بلاصاحب، نگاه تک‌بعدی به این مساله است.
مدیریت شهری، دستگاه‌های دامپزشکی و بهداشتی، محیط‌زیست، گروه‌های مردمی و حامیان حیوانات، هرکدام بخشی از زنجیره مدیریت این مساله را برعهده دارند و در کنار آنها، شهروندان نیز با رفتارهایی مانند رها نکردن حیوانات خانگی، تغذیه مسئوولانه و اطلاع‌رسانی درباره موارد پرخطر می‌توانند در کاهش مساله نقش داشته باشند.
وقتی سگ‌های شهری به حاشیه طبیعت می‌رسند
داستان سگ‌های بلاصاحب به خیابان‌های شهر ختم نمی‌شود و در حاشیه شهرها و مناطق طبیعی نیز حضور سگ‌های آزاد می‌تواند با حیات وحش تداخل پیدا کند، سگ‌های اهلی‌شده، حتی زمانی که آزادانه در محیط‌های طبیعی رفت‌وآمد می‌کنند، بخشی طبیعی از زیست‌بوم محسوب نمی‌شوند بلکه حضور آنها می‌تواند در برخی شرایط بر رفتار یا دسترسی گونه‌های حیات وحش به منابع تأثیر بگذارد و احتمال انتقال برخی بیماری‌ها میان حیوانات را افزایش دهد.
از این منظر، مدیریت سگ‌های بلاصاحب فقط موضوعی مربوط به زیبایی یا نظم شهری نیست؛ بلکه در نقاطی که شهر با طبیعت مرز مشترک دارد، می‌تواند با مسائل محیط‌زیستی نیز پیوند بخورد.
نه ترس شهروندان باید نادیده گرفته شود، نه صدای حیوانات
یک مادر حق دارد نگران کودک خود باشد و یک حامی حیوانات نیز حق دارد با کشتن و آزار حیوانات مخالفت کند و چالش واقعی، پیدا کردن راهی است که این دو نگرانی را در مقابل یکدیگر قرار ندهد.
راهکار، حذف صورت مساله نیست؛ مدیریت علمی جمعیت سگ‌های بلاصاحب، پیشگیری از رهاسازی حیوانات، واکسیناسیون و عقیم‌سازی هدفمند، ساماندهی تغذیه، رسیدگی به حیوانات بیمار یا پرخطر و آموزش شهروندان می‌تواند مجموعه‌ای از اقداماتی باشد که در یک برنامه جامع مورد بررسی قرار گیرد.
مساله سگ‌های بلاصاحب، در نهایت، آزمونی برای شیوه مواجهه ما با یک مساله شهری است؛ مساله‌ای که نه با بی‌تفاوتی حل می‌شود و نه با تصمیم‌های مقطعی بلکه شهر زمانی می‌تواند میان امنیت انسان و رفاه حیوان تعادل برقرار کند که دلسوزی، علم و مسوولیت‌پذیری در کنار هم قرار بگیرند.
شاید پرسش درست دیگر این نباشد که با سگ‌های بلاصاحب چه کنیم؟ پرسش این است که چگونه می‌توانیم شهری بسازیم که در آن کودک با آرامش از کوچه عبور کند و حیوان نیز قربانی بی‌تدبیری انسان نباشد؟
افزایش ۶ درصدی حیوان گزیدگی در همدان
معاون فنی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان گفت: آمار حیوان گزیدگی در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ نسبت به زمان مشابه در سال گذشته در این استان ۶ درصد افزایش داشته است.
محمد کاظم زاده بیان کرد: پنج هزار و ۸۸۵ مورد حیوان گزیدگی از ابتدای سال جاری تا پایان شهریورماه در این استان رخ داده است.
وی افزود: ۷۲ درصد از حیوان گزیدگی توسط حیوانات خانگی و ۲۸ درصد توسط حیوانات بلاصاحب صورت گرفته و بیشترین حیوان گزیدگی ها به ترتیب مربوط به سگ و گربه بوده است.
معاون فنی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان اضافه کرد: همه افرادی که دچار حیوان گزیدگی شدند سه نوبت واکسن خود در روز نخست، سوم و هفتم را دریافت کردند بنابراین تزریق واکسن ضدهاری به صورت ۱۰۰ درصد انجام شده است.
کاظم زاده با بیان اینکه میزان بروز حیوان گزیدگی در این استان ۶۱۹ نفر به ازای ۱۰۰ هزار جمعیت است، افزود: واکسیناسیون حیوان گزیدگی و رسیدگی به وضعیت بیمار در بیمارستان و مرکز بهداشت صورت می گیرد.
وی توصیه کرد: افراد پس از بروز حیوان گزیدگی در گام نخست اقدام به شستشوی محل زخم با آب و صابون سپس انتقال مصدوم به نزدیکترین مرکز درمانی کنند.
معاون فنی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان تاکید کرد: واحد واکسیناسیون هاری به صورت ۲۴ ساعته در بیمارستان ها فعال بوده و آماده ارائه خدمات رایگان به مراجعان است.
کاظم زاده درباره پانسمان زخم ناشی از حیوان گزیدگی،گفت: پانسمان در مراحل اولیه و تنها در صورت مشاهده بروز خونریزی شدید و با هدف پیشگیری از خونریزی صورت می گیرد در غیر این صورت جان فرد را به خطر می اندازد.
وی از خانواده های خواست به فرزندان خود آموزش دهند تا از نزدیک شدن به حیوانات پرهیز کرده و هیچ اقدام منجر به تحریک حیوانات وحشی نکنند.
گزارش پرسه سگ های ولگرد به سامانه ۱۳۷
مدیریت خدمات شهری شهرداری همدان نیز با اشاره به نارضایتی برخی از شهروندان در خصوص پرسه زنی سگ ها گفت: شهروندان پرسه زنی سگ های ولگرد در سطح محله ها را به سامانه پاسخگویی ۱۳۷ گزارش کنند تا نسبت به اعزام گروه برای جمع آوری اقدام شود.
مرتضی رضایی اظهار کرد: گروه های جمع آوری سگ های ولگرد همه روزه در محله های مختلف سطح شهر به خصوص حاشیه ها اقدام به گشت زنی می کنند و نسبت به زنده گیری سگ ها اقدام لازم انجام می شود.
وی بیان کرد: اغلب این سگ ها دارای چند توله هستند که نسبت به شناسایی آنها و انتقال به مرکز نگهداری واقع در مرکز دفن زباله اقدام می کنیم ضمن اینکه واکسیناسیون، انگل زدایی و عقیم کردن سگ ها به صورت مستمر انجام می شود.
رضایی ادامه داد: اکثر سگ ها مربوط به روستاهای نزدیک به شهر همدان است که برای تامین غذا رهسپار می شوند و دلسوزی شهروندان باعث افزایش پرسه زنی آنها در محله ها و نزدیک منازل مسکونی می شود که خطرآفرین است.
مدیر خدمات شهری شهرداری همدان خاطرنشان کرد: برخی از سگ های نگهداری شده در مرکز دفن زباله که قابلیت نگهبانی دارند و قدرتمند هستند را به کارخانجات واگذار می کنیم تا به عنوان سگ نگهبان بکار گرفته شوند.
وی افزود: برخی سگ ها نیز به خواست باغداران، برای ادامه حیات به آنها سپرده می شود و این واگذاری ها به صورت رایگان انجام خواهد شد.
فعالیت سه اکیپ زنده‌گیری و عقیم‌سازی سگ‌های بلاصاحب در همدان
رییس سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان نیز از فعالیت سه گروه زنده‌گیری سگ‌های بلاصاحب در سطح شهر خبر داد و گفت: سگ‌های زنده‌گیری‌شده پس از انتقال به محل نگهداری، تحت فرآیند عقیم‌سازی قرار می‌گیرند.
امیرحسین اسکندری اظهار کرد: سه اکیپ زنده‌گیری سگ‌های بلاصاحب در سطح شهر همدان فعال هستند و با هدف ساماندهی جمعیت این حیوانات و کاهش پیامدهای ناشی از افزایش آنها، عملیات زنده‌گیری را انجام می‌دهند.
وی افزود: سگ‌های زنده‌گیری‌شده پس از انتقال به محل تعیین‌شده، مراحل لازم برای عقیم‌سازی را طی می‌کنند و این روند با هدف کنترل جمعیت سگ‌های بلاصاحب و مدیریت اصولی این موضوع انجام می‌شود.
رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان با تاکید بر نقش شهروندان در کنترل جمعیت سگ‌های بلاصاحب، از مردم خواست از غذا دادن به این حیوانات در معابر، بوستان‌ها و نقاط مختلف شهر خودداری کنند.
اسکندری توضیح داد: تجمع سگ‌ها در نقاطی که به‌صورت مستمر به آنها غذا داده می‌شود، می‌تواند موجب افزایش حضور و تجمع این حیوانات در یک محدوده شود؛ بنابراین همکاری شهروندان در کنار اقدامات مدیریت شهری برای ساماندهی این وضعیت ضروری است.
وی تاکید کرد: مدیریت جمعیت سگ‌های بلاصاحب نیازمند همکاری شهروندان و مجموعه‌های مسوول است و شهروندان می‌توانند با خودداری از تغذیه مستقیم حیوانات در معابر، در اجرای برنامه‌های ساماندهی و کنترل جمعیت آنها با مدیریت شهری همکاری کنند.
رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان همچنین بر ضرورت تداوم اقدامات ساماندهی و کنترل جمعیت سگ‌های بلاصاحب در سطح شهر تاکید کرد و گفت: فعالیت گروه های زنده‌گیری در راستای مدیریت این مساله و کاهش حضور سگ‌های بلاصاحب در محیط شهری انجام می‌شود.