«اسرائیل هیوم» روزنامه رایگانی است که هر روز در سرتاسر سرزمینهای اشغالی توزیع میشود. ماه گذشته (۳۰ می) این روزنامه گزارشی از یک واحد تازهتأسیس نوشت که هدفش مقابله با جمهوری اسلامی ایران است، اما با روشی کم و بیش متفاوت. این واحد که «ماشین سم» (Poison Machine) نام دارد میکوشد با انتشار اطلاعات جعلی در فضای مجازی، فضایی از نفرت و چنددستگی در فضای جامعه ایران ایجاد کند.
مرور دوباره این گزارش، به روایت پایگاه خبری «آرنانیوز» که رسانه مستقلی است و به پوشش اخبار خاورمیانه میپردازد، بهویژه در این روزها که بهنظر میرسد میتوان نتایجی از عملکرد این واحد نفرتپراکنی را در فضای مجازی مشاهده کرد، خالی از لطف نیست.
گزارش روزنامه اسرائیل هیوم از عملیات خود در ایران را باید بیش از آنکه یک افشاگری رسانهای دانست، نشانهای از تحول در دکترین رویارویی اسرائیل با ایران تلقی کرد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، موساد طی سالهای اخیر بخشی از تمرکز خود را از عملیاتهای کلاسیک اطلاعاتی و حذف فیزیکی، به سمت جنگ شناختی، عملیات نفوذ در افکار عمومی و فرسایش تدریجی مشروعیت سیاسی منتقل کرده است. در این چارچوب، افشای هدفمند اطلاعات، بهرهگیری از شبکههای رسانهای، عملیات تأثیرگذاری در فضای مجازی و تشدید شکاف میان حکومت و جامعه، به اجزای مکمل فشارهای اقتصادی و امنیتی تبدیل شدهاند. اهمیت راهبردی این رویکرد در آن است که تلاش میشود هزینههای سیاسی و اجتماعی را از درون بر حاکمیت تحمیل کند. صرفنظر از میزان صحت ادعاهای مطرحشده، انتشار چنین گزارشی خود بخشی از یک پیام بازدارنده و عملیات روانی محسوب میشود که مخاطب اصلی آن، نخبگان سیاسی و امنیتی جمهوری اسلامی هستند.
یک شاخه مخفی در سازمان موساد
روزنامه اسرائیلی اسرائیل هیوم در گزارشی بیسابقه از وجود یک شاخه مخفی در سازمان موساد خبر داده که از سال ۲۰۲۱ با هدف تغییر رژیم در ایران آغاز بە فعالیت کرده است.این شاخه که بعد جدید (New Dimension) نام دارد، با بودجهای از طریق یک شرکت صوری در قبرس و با استفاده از شبکه سهلایهای موسوم به «ماشین سم (Poison Machine)» که شامل حسابهای جعلی، وبسایتهای
خبری تقلبی و چتباتهای هوش مصنوعی است، عملیات افشای اطلاعات خصوصی مقامات ایرانی را طراحی و اجرا کرده است.به گفته منابع این گزارش، دستکم سه عملیات موفق شامل برکناری رستم قاسمی (وزیر نفت اسبق) و دو مقام ارشد دیگر، همچنین خنثیسازی دو عملیات دیگر توسط دستگاه اطلاعاتی ایران، بخشی از کارنامه این شاخه است.
دیوید بارنئا، رئیس موساد، شخصاً این شاخه را هدایت میکند. وی بهعنوان مقام ارشد امنیتی دولت اسرائیل برآورد کرده است که در صورت تداوم فشار اقتصادی، جمهوری اسلامی ایران تا پایان سال ۲۰۲۶ سقوط خواهد کرد.
انتخاب روزنامه اسرائیل هیوم- که مالک آن میریام ادلسون، بیوه شلدون ادلسون از حامیان مالی دونالد ترامپ است- برای افشای یک شاخه فوقمحرمانه، خود بخشی از عملیات روانی تلقی میشود.
نویسنده گزارش، ایتای ایلناعی، خبرنگار ارشد امنیتی این روزنامه، منبع خود را یکی از مقامات پیشین موساد که ریاست همین شاخه را بر عهده داشته، معرفی و با نام مستعار «O.» از او یاد کرده است.
به گفته نویسنده مقاله، این مقام پس از بازنشستگی به بخش خصوصی در حوزه امنیت سایبری رفته است. طبق گزارش مذکور، واحد «بُعد جدید» در سال ۲۰۲۱ و بلافاصله پس از انتصاب دیوید بارنئا به ریاست موساد تأسیس شده است.
این واحد، در داخل سازمان، به دلیل آنکه نام بنیانگذار واقعی آن سانسور شده، با حرف اول نام او شاخه O. خوانده میشود.
مقاله فاش میکند بودجه این شاخه از طریق یک شرکت صوری ثبتشده در قبرس تأمین میشود که توسط حسابهای خصوصی حامیان اسرائیلی در لندن و نیویورک شارژ میشده است.
ابزار سهلایه جنگ شناختیِ ماشین سم
مقاله جزئیات فنی ابزار اصلی این شاخه یعنی ماشین سم را تشریح کرده است. این شبکه سه لایه دارد؛ لایه اول شامل صدها حساب جعلی در توییتر، تلگرام و اینستاگرام با نامهای کاربری فیک و هویتهای جعلی ایرانی است که به تولید و پخش محتوای قطبیساز میپردازند.
لایه دوم وبسایتهای خبری جعلی هستند که طراحی بصری آنها شبیه رسانههای معتبر غربی (بیبیسی و گاردین) و حتی برخی رسانههای فارسیزبان مخالف است تا مخاطب را فریب دهد.
لایه سوم چتباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی هستند که بهطور خودکار با کاربران ایرانی وارد گفتوگو میشوند، لهجهها و گویشهای مختلف را تقلید کرده و بحثهای حساس (نظیر نابرابری اقتصادی، فساد و حقوق زنان) را شعلهور میکنند. مقاله تأکید کرده از سال ۲۰۲۳ این فناوری بهشدت گسترش یافته است.
طبق توضیحات منبع مقاله، پروژه ماشین سم چهار سال پیش آغاز شده و ۵/۲سال پیش به بلوغ عملیاتی کامل رسیده است. این شبکه نه تنها از حسابهای جعلی، بلکه از همکاری با اینفلوئنسرهای واقعی در داخل و خارج ایران و حتی خلق اینفلوئنسرهای مجازی با استفاده از هوش مصنوعی بهره میبرد. یک منبع آگاه این شبکه را چنان مؤثر توصیف کرده که معتقد است هر سیاستمداری آرزوی داشتن آن را دارد.
۳ عملیات فاششده؛ قاسمی، شاهرخ و دو مدیر ارشد
مقاله بهصراحت نام سه عملیات موفق این شاخه را ذکر کرده است. نخستین عملیات «قاسمی» نام دارد که در آبان ۱۴۰۱ انجام شد. در جریان این عملیات، تصویری از وزیر راه و شهرسازی دولت وقت منتشر شد که در نهایت به استعفای او انجامید.
در این بارە، در مقاله اسرائیل هیوم آمده است که موساد این عکس را از سال ۲۰۱۱ در اختیار داشت، اما زمان انتشار آن را با اوج اعتراضهای سراسری موسوم به «زن، زندگی، آزادی» هماهنگ کرد.
از نگاه موساد، این اقدام یک سود دوگانه داشت؛ از یک سو به کنار زدن یک چهره نظامی باتجربه و زیرک منجر میشد و همزمان به اعتراضات مردم علیه حجاب که در آن زمان ایران را به آشوب کشانده بود، بیش از پیش دامن میزد.
تا آن زمان، استفاده از رسانهها برای برکنار کردن مقامهای ارشد ایرانی از سمتهایشان، در موساد رایج نبود.
به نظر موساد، اجرای یک عملیات تأثیرگذار در فضای افکار عمومی که در نهایت مقامی را از صحنه خارج کند، بسیار ارزانتر و سادهتر از عملیات ترور است. در گذشته، موساد با این منطق فکر نمیکرد، اما تا به امروز، موساد مسئول برکناری شمار قابل توجهی از مقامهای ارشد در ایران بوده است.
دومین عملیات با عنوان «شاهرخ» در سال ۲۰۲۳ شکل گرفت که در جریان آن، تماسهای صوتی یک فرمانده ارشد سپاه با یک بازیگر زن ساکن ترکیه فاش شد. گزارش، بدون ذکر نام فرمانده، میگوید این تماسها منجر به حذف او از چرخه تصمیمگیری شد.سومین عملیات با عنوان «دو رئیس» در سال ۲۰۲۴ انجام شد که مربوط به انتشار همزمان اسناد مالی مربوط به یک وزیر دولت سیزدهم و رئیس یک نهاد نظامی بوده است.
هدف، القای فساد هماهنگ در دو قوه بوده و هر دو نفر ظرف دو ماه از سمت خود کنار رفتند. یکی ناگزیر به استعفا و دیگری به صورت اجباری بازنشسته شد. این گزارش تأکید میکند این موارد تنها نمونههایی از عملکرد این شاخه هستند و نه همه عملیاتها.