سینماپرس: در شرایطی که غلبه متنمحوری سالهاست بر فرآیند تولید در سینما و تلویزیون سایه انداخته، یک طرح پژوهشی جدید با تبیین «تقدم هستیشناختی تصویر بر فیلمنامه»، بهدنبال بازتعریف جایگاه دراماتورژی بصری و ایجاد تحولی ساختاری در خلق آثار رسانهای است؛ طرحی که بهتازگی در گروه تولید دانشگاه صداوسیما مطرح شده و ریشههای شکلگیری آن به سالهای متمادی فعالیت آموزشی و پژوهشی و حرفهای بازمیگردد.
رها علینژاد، طراح صحنه، عضو هیئت علمی دانشگاه هنر در دانشکده سینما و تئاتر و دانشجوی دکتری دانشگاه صداوسیما، در گفتگو با سینماپرس درباره این طرح پژوهشی گفت: «این طرح با تمرکز بر دراماتورژی بصری، نسبت متن، تصویر و جهان بصری اثر را در سینما و تلویزیون بازخوانی میکند و با نقد غلبه متنمحوری در رسانههای تصویری، ظرفیتهای اندیشه فضایی و جهان بصری را در روند شکلگیری اثر بررسی میکند تا جایگاه دراماتورژی بصری در بازتعریف فرایند تولید آثار سینمایی و تلویزیونی یا به نوعی بازپیکر بندی روایت ها سینمایی و تلویزیونی مورد توجه قرار گیرد.»
وی در ادامه با اشاره به پشتوانه شکلگیری این ایده بیان کرد: «این مسیر به مجموعهای از فعالیتهای مستمر آموزشی، پژوهشی و حرفهای از حدود دهه ۱۳۷۰ بازمیگردد که با تحصیل در رشتههای ارتباط تصویری، طراحی صحنه و کارگردانی و در ادامه مطالعات رسانه شکل گرفته و با پژوهش و فعالیت اجرایی گسترش یافته است. تدریس درس نقد و تحلیل طراحی صحنه و فعالیتهای پژوهشی متمرکز بر مطالعات بصری، طراحی صحنه و نسبت تصویر و فضا در سینما، تئاتر و تلویزیون، از جمله زمینههای شکلگیری این طرح بوده است؛ همچنین مقاله و پژوهش اینجانب در حوزه آیندهپژوهی و ادراک بصری، در رویداد چهارساله طراحی صحنه پراگ ــ از مهمترین رویدادهای جهانی این حوزه که از آن با عنوان “المپیک طراحان صحنه” یاد میشود ــ انتخاب و در کتاب تحولات نیمقرن این رویداد به چاپ رسیده است.»
پژوهشگر این طرح درباره موضوع محوری این پژوهش افزود: «موضوع محوری این پژوهش، بازنگری در رویکردی است که در آن متن مکتوب و غیربصری غالباً نقش پیشران را در سینما و تلویزیون بر عهده میگیرد و ساحت بصری اثر را در جایگاهی تابع قرار میدهد. این طرح میکوشد نسبت تصویر، فضا و فیلمنامه را از منظر دراماتورژی بصری بررسی کند و امکان حضور مؤثرتر تصویر و جهان بصری را در شکلگیری اثر رسانهای بسنجد. در این چارچوب، تصویر و فضا صرفاً عناصر اجرایی یا ترجمان دیداری فیلمنامه تلقی نمیشوند، بلکه میتوانند در سازماندهی و تکوین ساختار اثر نقشی تعیینکننده داشته باشند. از این منظر، صورتبندی نظری طرح، در صورت تبیین و پیگیری در پیوند با دراماتورژی بصری، بهطور بالقوه ظرفیت ایجاد تحول ساختاری در فرایند خلق آثار سینمایی و تلویزیونی را دارد.»
وی در خصوص روند طیشده این طرح خاطرنشان کرد: «فصل نخست این طرحنامه در تیرماه ۱۴۰۵ در گروه تولید دانشگاه صداوسیما مطرح شده و این طرح برای نخستینبار در قالب پروپوزال دکتری در این گروه ارائه شده است. همچنین مستندات ایده پیش از آن نزد مراجع معتبر به ثبت رسیده و نوآوری آن مورد تأیید قرار گرفته است. این یادداشت بهعنوان معرفی اولیه طرح منتشر میشود و قرار است در ادامه، تبیین دقیقتر و یافتههای تکمیلی پژوهش در قالب کرسی ترویجی ارائه و داوری شود.»
علینژاد در پایان ضمن طرح درخواستی از مسئولان تصریح کرد: «از مسئولان و متولیان امر درخواست دارم با حمایت از حقوق مؤلفان و پژوهشگران، زمینه صیانت از پیشینه و حق تقدم ایدههای پژوهشی را فراهم کنند.»
