حوزه/ استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر ضرورت تقویت ایمان، توکل و اعتماد به وعدههای الهی، هفت مانع استجابت دعا را بر اساس روایتی از امام سجاد(ع) تشریح کرد و گفت: بدگمانی، سنگدلی، دورویی، تأخیر در نماز، باور نداشتن قدرت خداوند، ترک کارهای خیر و انجام رفتارهای سبک و ناپسند، از عواملی است که مانع اجابت دعا میشود.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده در اجتماع شبانه موکب پایگاه بسیج شهدای روحانی مرکز مدیریت حوزههای علمیه که در خیابان ۴۵ متری صدوق(ره) قم برگزار شد، با اشاره به ضرورت تقویت ایمان و پایبندی به دستورات دینی اظهار داشت: خداوند را شاکریم که مردم ما در سایه قرآن کریم و اهلبیت(ع) به دستورات دین، حلال و حرام الهی و احکام شرعی مقید شدهاند و همین پایبندی، زمینهساز عنایت و یاری خداوند است.
وی با طرح این پرسش که چرا انسان با فراز و نشیبها، سختیها و حوادث مختلف مواجه میشود، افزود: یکی از حکمتهای این دشواریها آن است که انسان در مسیر زندگی رشد کند، از خودخواهی و وابستگیهای نفسانی فاصله بگیرد و به حقیقت بندگی خداوند نزدیک شود.
پایبندی به دستورات الهی؛ جلوهای از معامله انسان با خدا
استاد حوزه علمیه قم در ادامه با اشاره به خاطرهای از شهید زینالدین، به تبیین اهمیت توجه به تکالیف الهی و پرهیز از گناه پرداخت و گفت: شهید زینالدین در خانوادهای مؤمن و متدین پرورش یافته بود و پدر و مادر ایشان هر دو از شخصیتهای برجسته و اهل تقوا بودند.
وی با نقل خاطرهای از دوران جوانی این شهید اظهار داشت: روزی افرادی نزد پدر شهید زینالدین رفتند و گفتند فرزند شما رفتاری غیرعادی انجام داده است؛ او ساعت چهار بعدازظهر در کنار خیابان روی موتورسیکلت ایستاده و اذان گفته است. پدر ایشان ابتدا از شنیدن این موضوع نگران شد و پس از بازگشت فرزندش از نماز مغرب، علت این رفتار را جویا شد.
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده ادامه داد: شهید زینالدین در پاسخ به پدرش گفت: در مسیر، خودروی عروس و دامادی را دیدم که در آن، عروس با آرایش در معرض نگاه نامحرمان قرار داشت. هرچه فکر کردم چگونه میتوانم توجه مردم را از نگاه به آن نامحرم منصرف کنم، راهی به ذهنم نرسید؛ بنابراین تصمیم گرفتم با انجام حرکتی غیرمتعارف، توجه مردم را به خود جلب کنم تا از نگاه به آن زن نامحرم منصرف شوند. به همین دلیل روی موتورسیکلت ایستادم و اذان گفتم.
وی با تأکید بر اینکه چنین رفتارهایی نشاندهنده عمق توجه انسان مؤمن به دستورات الهی است، تصریح کرد: معامله با خداوند یعنی انسان در عمل نشان دهد که خدا را باور دارد و هرگاه فرمانی از سوی او صادر شد، بدون تردید بگوید چشم؛ چه در نماز خواندن، چه در پرهیز از نگاه به نامحرم و چه در سایر عرصههای زندگی.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به سیره امام خمینی(ره) و تأکید ایشان بر بندگی خداوند، خاطرنشان کرد: ایمان واقعی تنها به گفتن نام خداوند محدود نمیشود، بلکه باید در رفتار انسان تجلی پیدا کند. انسان باید از خود بیرون بیاید، برای خدا کار کند و در برابر دستورات الهی تسلیم باشد.
سختیها و حوادث، زمینه رشد و تعالی انسان هستند
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شرایط کشور و حضور گسترده مردم در اجتماعات شبانه اظهار داشت: آنچه امروز در قم و دیگر نقاط کشور مشاهده میکنیم، جلوهای از لطف خداوند متعال است. مردم با حضور در صحنه، نشان دادهاند که به ارزشهای دینی و اعتقادی خود پایبند هستند.
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده با اشاره به اینکه انسان برای یک زندگی محدود دنیوی آفریده نشده است، گفت: علامه طباطبایی(ره) در بیانات بلندی به حقیقت جاودانگی انسان اشاره میکنند. انسان برای هفتاد یا هشتاد سال زندگی دنیایی آفریده نشده، بلکه حیات او ابدی است. انسان آغاز دارد، اما پایان ندارد و مرگ به معنای پایان زندگی نیست، بلکه آغاز مرحلهای دیگر از حیات انسان است.
وی افزود: باید نگاه خود را به سختیها و حوادث زندگی اصلاح کنیم؛ زیرا بسیاری از این دشواریها برای رشد و تعالی انسان است. همانگونه که دانه گندم باران، برف، آفتاب، درو، آسیاب و حرارت را پشت سر میگذارد تا به نان تبدیل شود، انسان نیز برای رسیدن به کمال باید از مراحل دشوار عبور کند.
استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه سختیها میتوانند نعمت و زمینهساز سازندگی انسان باشند، خاطرنشان کرد: اگر انسان معرفت لازم را داشته باشد، حتی مشکلات را نیز در مسیر رشد خود میبیند؛ بنابراین نباید با هر سختی دچار ناامیدی شود.
دعا سه رکن اساسی دارد؛ خواندن، خواستن و شناختن
وی در ادامه با اشاره به توصیههای رهبر شهید درباره قرائت سوره فتح، دعای توسل و دیگر ادعیه، به تبیین جایگاه دعا در زندگی مؤمنان پرداخت و اظهار داشت: از همه مردم، بهویژه اساتید حوزه و روحانیت، درخواست میکنم به سه عبارت در موضوع دعا توجه کنند؛ دعا یعنی خواندن، خواستن و شناختن.
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده با تشریح نخستین رکن دعا، یعنی خواندن، گفت: وقتی انسان دعایی را بر زبان جاری میکند، باید به مضامین و مفاهیم آن توجه داشته باشد و بداند از خداوند چه چیزی درخواست میکند. برای مثال، مضامین دعای کمیل بسیار عمیق است و شایسته است انسان هنگام قرائت آن، در عباراتی همچون «مَن لی غَیرُکَ أَسأَلُهُ کَشفَ ضُرّی» تأمل کند و متوجه باشد که جز خداوند چه کسی میتواند گره از مشکلات او بگشاید.
وی افزود: دومین رکن دعا، خواستن است. امروز همه ما پیروزی کشور و نظام اسلامی را میخواهیم؛ اما باید از خود بپرسیم آیا واقعاً این خواسته را دنبال میکنیم؟ آیا کسی که پیروزی جمهوری اسلامی را میخواهد، حاضر است برای تحقق این هدف در صحنه حضور داشته باشد یا با کوچکترین سختی، سرما و گرما از حضور در میدان کنار میکشد؟
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به حضور شبانه مردم در اجتماعات مردمی تأکید کرد: شما عزیزانی که ماههاست در خیابانها حضور دارید، نشان دادهاید که خواسته خود را در عمل دنبال میکنید. دعا تنها گفتن و خواندن نیست؛ خواستن واقعی نیز باید در رفتار انسان دیده شود.
وی با تأکید بر اینکه در رأس دعاهای مؤمنان باید دعا برای فرج امام زمان(عج) قرار داشته باشد، گفت: باید برای تعجیل در فرج حضرت ولیعصر(عج) بسیار دعا کنیم و ادعیهای همچون دعای استغاثه و زیارت آلیاسین را بخوانیم؛ اما باید از خود بپرسیم چه کسی واقعاً ظهور امام زمان(عج) را میخواهد؟ کسی که حقیقتاً منتظر ظهور است، باید آمادگی اصلاح تمام ابعاد زندگی، اخلاق، رفتار و خلوت خود را داشته باشد.
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده سومین رکن دعا را شناختن خداوند دانست و تصریح کرد: باید بدانیم از چه خدایی حاجت میخواهیم و اساساً خداوند را چگونه شناختهایم؛ زیرا شناخت صحیح خداوند، نقش اساسی در کیفیت دعا و میزان اعتماد انسان به قدرت و رحمت الهی دارد.
امام سجاد(ع) هفت مانع استجابت دعا را معرفی کردهاند
وی در ادامه با استناد به روایتی از امام سجاد(ع)، به بیان گناهانی پرداخت که مانع استجابت دعا میشوند و اظهار داشت: امام سجاد(ع) در روایتی، عواملی را برمیشمارند که موجب میشود دعای انسان به اجابت نرسد. نخستین عامل، سوءظن و بدگمانی است.
استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه نخستین و مهمترین مصداق بدگمانی، بدگمانی به خداوند است، گفت: انسان نباید در قدرت خداوند برای پیروزی جبهه حق و شکست دشمنان تردید کند. اگر کسی نتواند باور کند که خداوند قادر است قدرتهای مستکبر را شکست دهد، در حقیقت در اعتماد خود به وعدههای الهی دچار مشکل شده است.
وی با اشاره به مواجهه حضرت موسی(ع) با فرعون افزود: حضرت موسی(ع) در برابر فرعونی قرار گرفت که از قدرت و امکانات گستردهای برخوردار بود؛ اما خداوند به او مأموریت داد در برابر فرعون بایستد. این موضوع نشان میدهد که محاسبات ظاهری و امکانات مادی، تعیینکننده نهایی نتیجه نیستند و اراده الهی بر همه قدرتها حاکم است.
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده همچنین با اشاره به خاطرهای از دوران مبارزات انقلاب اسلامی و دیدار با مرحوم آیتالله سیدرضا بهاءالدینی(ره) اظهار داشت: در مقطعی که نیروهای نظامی و کماندوها در قم به خیابانها آمده بودند و تیراندازی و آتشسوزی جریان داشت، عدهای از نگرانیهای خود درباره تهدیدهای رژیم پهلوی با ایشان سخن گفتند. آن عالم بزرگوار در پاسخ فرمودند: «خدا هم برای آنها نقشههایی دارد.»
وی با تأکید بر ضرورت اعتماد به خداوند افزود: انسان نباید تصور کند که در مشکلات و حوادث تنها مانده است. خداوند بنده خود را دوست دارد و گاهی سختیهایی را در مسیر زندگی او قرار میدهد که زمینهساز رشد و تعالی اوست.
استاد حوزه علمیه قم برای تبیین این موضوع به مثال مادری اشاره کرد که فرزند خود را برای شستوشو به حمام میبرد و کودک به دلیل ناآگاهی از مصلحت کار، گریه و مقاومت میکند؛ درحالیکه مادر از سر محبت این کار را انجام میدهد. بسیاری از سختیهای زندگی نیز چنین است و انسان باید با معرفت و اعتماد به خداوند، حکمت آنها را درک کند.
بدگمانی به مردم و سنگدلی، از دیگر موانع استجابت دعاست
وی دومین عامل از موانع استجابت دعا را «خبث سریره» و سنگدلی عنوان کرد و گفت: سنگدلی و بیتفاوتی نسبت به رنج دیگران از صفات ناپسند است. نمونه روشن سنگدلی را میتوان در رفتار دشمنانی مشاهده کرد که از کشتار انسانهای بیگناه، از جمله دانشآموزان مدرسه میناب و جنایت علیه کودکان و زنان، نهتنها ابایی ندارند، بلکه به آن افتخار میکنند.
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده با تأکید بر ضرورت توجه به نیازمندان جامعه اظهار داشت: انسان نباید نسبت به مشکلات همسایه، بستگان و اطرافیان خود بیتفاوت باشد. اگر خانوادهای در زمستان برای تهیه لباس گرم فرزند شهید خود با مشکل مواجه است و ما توان کمک داریم، باید برای رفع نیاز آنها اقدام کنیم. حتی هنگام خرید برای خانواده خود نیز میتوانیم با صرفهجویی و انتخاب کالای ارزانتر، بخشی از امکاناتمان را به نیازمندان اختصاص دهیم.
وی سومین عامل را دورویی و نفاق دانست و تصریح کرد: نفاق یعنی ظاهر و باطن انسان با یکدیگر متفاوت باشد. این صفت بسیار خطرناک است و موجب میشود انسان در روابط خود با خداوند، بندگان خدا، خانواده و جامعه دچار بدبینی و بیاعتمادی شود.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به ضرورت تقویت اعتماد اجتماعی افزود: دشمن امروز درصدد است میان مردم بدگمانی و اختلاف ایجاد کند و احترام متقابل را از جامعه بگیرد. ممکن است افراد در ظاهر به یکدیگر احترام بگذارند، اما در باطن نسبت به هم سوءنیت داشته باشند؛ درحالیکه احترام واقعی باید از درون انسان سرچشمه بگیرد.
تأکید بر پرهیز از دوقطبیسازی و حفظ وحدت جامعه
وی با اشاره به توصیه رهبر شهید و تأکیدات حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای درباره ضرورت جلوگیری از ایجاد دوقطبی در جامعه اظهار داشت: باید مراقب باشیم اختلاف و دودستگی در جامعه شکل نگیرد و افرادی را که اکنون در مسئولیتهای مختلف حضور دارند، بیجهت تخریب و بدنام نکنیم.
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده با اشاره به ضرورت حضور در نماز جمعه گفت: همه ما باید به شرکت در نماز جمعه مقید باشیم. نماز جمعه یکی از پایگاههای مهم وحدت و همبستگی جامعه اسلامی است و نباید اجازه دهیم رفتارهای نادرست، به تضعیف این جایگاه منجر شود.
وی افزود: گاهی پس از نماز جمعه، افرادی با لباس مقدس روحانیت یا دیگر افراد، به مسئولان و شخصیتهای مختلف توهین میکنند. باید توجه داشته باشیم که دشمن درصدد ترور شخصیت و تخریب مسئولان است و ما نیز نباید با رفتارهای نسنجیده در همین مسیر حرکت کنیم.
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه این سخنان به معنای نادیده گرفتن اشکالات و خطاهای احتمالی مسئولان نیست، خاطرنشان کرد: ما نمیگوییم در عملکرد مسئولان هیچ ایرادی وجود ندارد؛ اما کشور دارای رهبری است و در همه امور باید تابع رهبری باشیم. اگر افرادی دچار خطا شوند، رهبری با تدبیر و اشراف خود برای اصلاح امور اقدام میکنند؛ بااینحال، گاهی نیز اقتضائات و شرایطی وجود دارد که باید آنها را در نظر گرفت.
وی با اشاره به سیره اهلبیت(ع) گفت: همانگونه که امام حسین(ع) را داریم، امام حسن(ع) نیز در تاریخ اسلام جایگاه ویژهای دارند و باید سیره همه ائمه اطهار(ع) را با توجه به شرایط و اقتضائات زمان خود بشناسیم و از آن درس بگیریم.
تأخیر در نماز، مانع دیگری در مسیر اجابت دعا
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده چهارمین عامل را تأخیر در انجام نماز و بیتوجهی به وقت آن عنوان کرد و اظهار داشت: نماز باید در اول وقت اقامه شود و انسان نباید در انجام این فریضه الهی سهلانگاری کند.
وی با قدردانی از حضور پرشور مردم در مساجد و نمازهای جماعت پس از شهادت رهبر شهید افزود: به برکت عنایت خداوند، در بسیاری از مساجد و مناطق کشور شاهد استقبال گسترده مردم از نماز جماعت و برنامههای عبادی هستیم و این حضور در ماههای اخیر جلوهای ویژه پیدا کرده است.
استاد حوزه علمیه قم تأکید کرد: باید به نماز اول وقت و نماز امام زمان(عج) توجه ویژه داشته باشیم. نماز امام زمان(عج) در پیشگاه خداوند جایگاه خاصی دارد و امیدواریم به برکت آن، نمازهای ما نیز مورد قبول درگاه الهی قرار گیرد؛ در غیر این صورت، حساب و کتاب اعمال انسان دشوار خواهد بود.
باور نداشتن قدرت خداوند؛ پنجمین مانع استجابت دعا
وی پنجمین و یکی از مهمترین موانع استجابت دعا را «عدم تصدیق به اجابت» دانست و گفت: انسان باید باور داشته باشد که خداوند قدرت اجابت دعا و برآورده کردن حاجات را دارد. صرف شعار دادن کافی نیست؛ بلکه باید این باور در عمق وجود انسان شکل بگیرد.
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده با اشاره به قدرت و جایگاه جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت: امروز جمهوری اسلامی ایران، نظامی قرآنی و مبتنی بر ولایت فقیه است و قدرت واقعی آن از اعتقاد به خداوند سرچشمه میگیرد. البته حمایت دیگر کشورها و همراهی ملتها نیز ارزشمند است، اما نباید قدرت اصلی را در امکانات و حمایتهای بیرونی خلاصه کنیم؛ قدرت حقیقی از آن خداوند است.
وی افزود: باید باور کنیم خدایی که دریا را برای حضرت موسی(ع) شکافت و در آن راهی گشود، همان خدایی است که آتش را بر حضرت ابراهیم(ع) گلستان کرد، برای حضرت صالح(ع) از دل کوه شتر بیرون آورد و امام زمان(عج) را در طول بیش از هزار سال حفظ کرده است.
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه این باور باید در حاجتهای شخصی و فردی نیز وجود داشته باشد، به نقل خاطرهای از یکی از بیماران پرداخت و گفت: بیماری را میشناسم که خانوادهاش برای شفای او تعداد زیادی گوسفند به آشپزخانه امام رضا(ع) اهدا کردند و با امید به شفا، نذر خود را ادا کردند؛ اما نتیجهای که انتظار داشتند حاصل نشد. سپس بیمار را برای درمان به آمریکا بردند، اما پزشکان اعلام کردند اگر او را سریع بازنگردانند، ممکن است مجبور شوند پیکر او را بازگردانند.
وی ادامه داد: همان خانواده پس از ناامیدی از درمان در آن کشور، دوباره به امام رضا(ع) متوسل شدند و این بار بدون نذر و هدیهای که پیشتر داده بودند، برای بیمار خود درخواست شفا کردند و بیمارشان شفا یافت. این خاطره نشان میدهد که انسان باید امید و اعتماد خود را به خداوند و اولیای الهی حفظ کند و قدرت خدا را محدود به محاسبات مادی نداند.
صدقه و انجام کار خیر، زمینهساز استجابت دعا
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده ششمین عامل از موانع استجابت دعا را بیتوجهی به تقرب الهی از طریق نیکی و صدقه دانست و اظهار داشت: انسان پیش از دعا کردن، شایسته است کار خیری انجام دهد، صدقهای بپردازد، برای مؤمنان و مؤمنات فاتحهای بخواند و برای پدر و مادر خود کار خیری انجام دهد.
وی افزود: کسی که میخواهد دعایش مستجاب شود، باید در کنار درخواست از خداوند، در عمل نیز به بندگان او نیکی کند. امروز که بسیاری از امور از طریق کارتهای بانکی انجام میشود، میتوانیم برای کمک به نیازمندان و انجام کارهای خیر برنامهریزی کنیم و بخشی از امکانات خود را در این مسیر قرار دهیم.
رفتارهای سبک، بیحجابی و کنترل نکردن زبان از موانع استجابت دعاست
استاد حوزه علمیه قم هفتمین عامل را انجام رفتارهای سبک، سخنان ناپسند و بیتوجهی به حفظ شأن و شخصیت انسانی دانست و گفت: انسان باید مراقب رفتار و گفتار خود باشد و اجازه ندهد با حرکات و سخنان نامناسب، ارزش و شخصیت خود را زیر سؤال ببرد.
وی با اشاره به اهمیت عفاف و حجاب اظهار داشت: بیحجابی و بیتوجهی به ارزشهای انسانی، موجب خدشهدار شدن شخصیت و کرامت انسان میشود. زن باید برای شخصیت و ارزش وجودی خود احترام قائل باشد و اجازه ندهد با رفتارهای نامناسب، جایگاه انسانی او آسیب ببیند.
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده با اشاره به خاطرهای از یک جلسه سخنرانی در جمع بانوان در ایام شهادت حضرت زهرا(س) گفت: در آن جلسه درباره چادر و جایگاه آن صحبت میکردم که خانمی برخاست و گفت چادر یعنی «جای دور». این تعبیر را میتوان از زاویهای دیگر نیز مورد توجه قرار داد؛ چادر انسان را از نگاهها و آسیبهایی که با کرامت و عفاف او سازگار نیست، دور نگه میدارد.
وی با تشبیه جایگاه عفاف به طلا افزود: طلا برای رسیدن به خلوص و ارزش واقعی، از مراحل مختلفی عبور میکند و در کوره قرار میگیرد تا ناخالصیهای آن جدا شود؛ اما ارزش و حقیقت آن از بین نمیرود. چادر نیز نمادی از حفظ ارزش و کرامت زن است و نباید آن را صرفاً یک پوشش ظاهری تلقی کرد.
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر ضرورت کنترل زبان و رفتار خاطرنشان کرد: شوخی در اسلام وجود دارد و اگر در چارچوب درست باشد، اشکالی ندارد؛ اما انسان نباید با شوخیهای نامناسب، سخنان سبک و رفتارهایی که شخصیت او را زیر سؤال میبرد، از شأن خود فاصله بگیرد. حتی در گفتوگوهای روزمره نیز باید مراقب باشیم بهجای سخنان ناپسند، از کلمات محترمانه استفاده کنیم.
باور به قدرت خداوند، محور اصلی حرکت مؤمنان است
حجتالاسلام والمسلمین حائریزاده با تأکید بر اینکه مؤمنان باید در کنار توجه به توانمندیهای نظامی و تلاشهای فرماندهان، قدرت اصلی را از آن خداوند بدانند، گفت: ما به توان موشکی، فرماندهان شجاع و رهبری عزیزمان توجه داریم و قدردان تلاشهای آنان هستیم؛ اما باید باور کنیم که مؤثر حقیقی در عالم وجود، خداوند متعال است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: حقیقت توحید آن است که انسان بداند هیچ قدرت مستقلی در عالم جز خداوند وجود ندارد و هیچ نیرویی بدون اراده او تأثیرگذار نیست. تمام زندگی شیعه باید در مسیر خداوند باشد؛ عزاداری، سینهزنی، روضهخوانی و اجتماعات ما نیز باید برای خداوند و در مسیر بندگی او قرار گیرد. اساس مکتب تشیع، توحید است و رسیدن به خداوند نیز جز از مسیر اهلبیت عصمت و طهارت(ع) امکانپذیر نیست.
