در ۱۶ نوامبر ۱۹۷۴، نخستین پیام رادیوییِ هدفمندِ بشریت به سوی تمدن‌های احتمالیِ فرازمینی ارسال شد؛ تلاشی برای برقراری ارتباط با موجودات هوشمندِ فرضی.

باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - در ۱۶ نوامبر ۱۹۷۴ پژوهشگران در رصدخانه «آرسیبو» (Arecibo) در پورتوریکو که همان سال دستخوش ارتقای گسترده‌ای شده بود، از جمله نصب یک فرستنده رادیویی قدرتمند و بازسازی سطح بازتاب‌دهنده تلسکوپ پیامی نمادین را به فضا مخابره کردند. به گفته فرانک دریک، اخترشناسی که در آن زمان مدیریت رصدخانه را بر عهده داشت، ایده ارسال پیام به هوش‌های فرازمینی از سوی دستیارش، جین آلن، مطرح شده بود.

این مخابره هم‌زمان با مراسمی انجام شد که به مناسبت تکمیل ارتقای تلسکوپ برگزار شده بود. سیگنال با فرکانس ۲۳۸۰ مگاهرتز ارسال شد و پخش آن حدود ۱۶۹ ثانیه به طول انجامید. این پیام به سمت خوشه ستاره‌ای کروی «M۱۳» واقع در صورت فلکی هرکول و در فاصله حدود ۲۵ هزار سال نوری از زمین جهت‌دهی شده بود.

این مراسم، رویدادی منحصر‌به‌فرد و به‌یادماندنی بود؛ پس از پایان سخنرانی‌ها، پیام رادیویی به صدایی شنیداری متشکل از دو فرکانس متناوب تبدیل و از طریق سیستم صوتی مجموعه پخش شد. در آن لحظه، بسیاری از حاضران بی‌اختیار از جای برخاستند، از چادر بیرون رفتند و نگاه خود را به سوی تلسکوپ عظیم دوختند. برخی که به‌شدت تحت تأثیر این صحنه قرار گرفته بودند، نتوانستند جلوی احساسات خود را بگیرند و اشک از چشمانشان جاری شد.

این پیام شامل ۱۶۷۹ رقم دودویی (باینری) معادل تقریباً ۲۱۰ بایت بود که با فرکانس ۲۳۸۰ مگاهرتز مخابره شد. در این فرآیند، از یک جابه‌جایی فرکانسی ۱۰ هرتزی برای کدگذاری ارقام «یک» و «صفر» استفاده شد و نرخ انتقال داده‌ها ۱۰ بیت در ثانیه بود. کل فرآیند ارسال، اندکی کمتر از سه دقیقه به طول انجامید و تنها یک‌بار بدون تکرار مخابره شد.

عدد ۱۶۷۹ با دقت و ملاحظه انتخاب شده بود؛ این عدد یک عدد «نیم‌اول» (semiprime) است؛ یعنی حاصل‌ضرب دو عدد اول: ۲۳ و ۷۳. امید بر این بود که هر گیرندهٔ هوشمندی دریابد که می‌توان این دنبالهٔ ارقام را به صورت یک شبکهٔ مستطیلی مشخصاً ۷۳ سطر در ۲۳ ستون مرتب کرد تا تصویری معنادار شکل بگیرد؛ در حالی که هر چیدمان دیگری، تنها به نماد‌هایی تصادفی و نامفهوم منجر می‌شد.

این پیام حاوی داده‌های گوناگونی بود: اعداد ۱ تا ۱۰ در دستگاه اعداد دودویی (باینری)؛ اعداد اتمی یعنی تعداد پروتون‌های موجود در هستهٔ اتم برای عناصر شیمیایی هیدروژن، کربن، نیتروژن، اکسیژن و فسفر؛ فرمول‌های شیمیایی ساکارز و باز‌های نوکلئوتیدیِ سازندهٔ دی‌ان‌ای (DNA)؛ تعداد نوکلئوتید‌های موجود در دی‌ان‌ای به همراه سایر اطلاعات بیوشیمیایی؛ و همچنین نمایشی شماتیک از منظومهٔ شمسی که موقعیت زمین را نشان می‌داد. این پیام شامل طرحی از پیکر یک انسان و حتی تصویری از خودِ تلسکوپ «آرسیبو» بود.

این پیام عمدتاً ماهیتی نمادین داشت و هدف از آن، به نمایش گذاشتن توانمندی‌های فنی بشریت بود. دانشمندان انتظار پاسخی فوری نداشتند؛ چرا که رفت‌وبرگشتِ این سیگنال از زمین تا خوشهٔ ستاره‌ای M۱۳ و بازگشت به زمین حدود ۵۰ هزار سال به طول می‌انجامد. این رویداد نقطهٔ عطفی در توسعهٔ مفاهیم مرتبط با جست‌وجوی هوش فرازمینی و ارتباطات میان‌ستاره‌ای محسوب می‌شد.

با این حال، ارسال این پیام بحث‌هایی را دربارهٔ خطرات احتمالیِ چنین «تبادل فرهنگی» و میزان احتیاطی که باید در انتخاب اطلاعاتِ ارسالی به کار گرفته شود، برانگیخت.

«پیام آرسیبو» هرگز تکرار نشد و همچنان به سفر خود در فضای میان‌ستاره‌ای ادامه می‌دهد. اگر هم روزی پاسخی دریافت شود، رسیدن آن به دست ما ده‌ها هزار سال طول خواهد کشید. اگرچه رصدخانهٔ اصلی در سال ۲۰۲۰ فرو ریخت و دیگر هرگز بازسازی نشد، اما تأثیر فرهنگی این پیام همچنان زنده و ماندگار باقی مانده است.

به مناسبت پنجاهمین سالگرد این رویداد، گروهی از دانشجویان پورتوریکویی «پیام آرسیبو»‌ی جدیدی را طراحی کردند که به سوی «ستارهٔ تی‌گاردن» (Teegarden's Star) که در همسایگی ما قرار دارد نشانه رفته بود؛ اما این پیام هرگز مخابره نشد، چرا که تلسکوپی که توانایی ارسال آن را داشته باشد، دیگر وجود ندارد. ماجرای «پیام آرسیبو» ترکیبی به نظر می‌رسد از جسارت فنی، کنجکاوی علمیِ اصیل، و یک میل عمیق انسانی؛ اشتیاقی برای فرستادن ندایی به دل تاریکی، آن هم در حالی که کاملاً آگاهیم ممکن است هیچ پاسخی دریافت نکنیم.

منبع: آرتی