زنجان- یک ناشر زنجانی، با اشاره به مشکلات اقتصادی حوزه نشر، افزایش هزینه‌های تولید کتاب، کاهش شمارگان و حذف یارانه کاغذ را از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی ناشران و مؤلفان دانست.

محمدعلی بیانی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه نشر، اگرچه ماهیتی فرهنگی دارد، اما در فرآیند تولید کتاب با مسائل و الزامات اقتصادی متعددی روبه‌روست، اظهار کرد: تولید کتاب تنها به تألیف محتوا محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از هزینه‌ها از جمله کاغذ، زینک، چسب، صحافی، حمل‌ونقل، طراحی و امور گرافیکی و دستمزد عوامل اجرایی را در بر می‌گیرد. از این رو، صنعت نشر نیز مانند سایر حوزه‌های تولیدی از شرایط اقتصادی جامعه تأثیر می‌پذیرد.

وی افزود: یکی از مشکلات اساسی ناشران این است که در وضعیت فعلی، امکان پرداخت حق‌التألیف مناسب به نویسندگان وجود ندارد. در بسیاری از موارد، مؤلف علاوه بر صرف وقت و انرژی برای نگارش اثر، ناچار است هزینه چاپ کتاب خود را نیز شخصاً تأمین کند. پس از انتشار نیز کتاب باید از طریق کتاب‌فروشی‌ها و نمایشگاه‌ها در اختیار مخاطبان قرار گیرد؛ اما متأسفانه میزان استقبال و فروش، همواره متناسب با انتظارات و هزینه‌های انجام‌شده نیست و در مواردی تعداد قابل توجهی از کتاب‌ها در انبار ناشران باقی می‌ماند.

این ناشر زنجانی با اشاره به تأثیر کاهش شمارگان کتاب بر قیمت تمام‌شده آن تصریح کرد: در گذشته، شمارگان کتاب‌ها معمولاً حداقل دو هزار نسخه بود و همین مسئله موجب می‌شد هزینه تولید هر نسخه کاهش پیدا کند و قیمت پشت جلد کتاب برای مصرف‌کننده مناسب‌تر باشد. اما امروز با کاهش شمارگان، هزینه تولید هر نسخه افزایش یافته و در نتیجه قیمت کتاب نیز بالا رفته است؛ موضوعی که قدرت خرید مخاطبان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بیانی ادامه داد: در سال‌های گذشته، کاغذ از یارانه برخوردار بود، اما اکنون این حمایت نیز وجود ندارد و ناشر باید کاغذ مورد نیاز خود را از بازار آزاد تهیه کند. در کنار آن، سایر هزینه‌های تولید نیز افزایش یافته است و مجموع این عوامل باعث می‌شود تولید کتاب با هزینه بالایی همراه باشد.

وی با این حال معتقد است قیمت کتاب در مقایسه با بسیاری از کالاها و محصولات دیگر جامعه، همچنان قیمت نامتناسب و غیرمنطقی‌ای نیست و افزود: به اعتقاد من، کتاب محصولی مظلوم است؛ چراکه با وجود تمام هزینه‌هایی که برای تولید آن صرف می‌شود، قیمت نهایی آن همچنان تا حد زیادی متناسب نگه داشته شده است. در واقع، ناشران و نویسندگان با پذیرش بخشی از هزینه‌ها و صرف‌نظر کردن از منافع اقتصادی خود، به‌نوعی یارانه‌ای غیرمستقیم به جامعه و مخاطبان ارائه می‌کنند. اگر قرار باشد تمام هزینه‌های واقعی تولید کتاب محاسبه و به قیمت نهایی اضافه شود، بهای بسیاری از کتاب‌ها باید چند برابر قیمت فعلی باشد و حتی ممکن است به حدود سه برابر قیمت درج‌شده روی جلد برسد.

بیانی در بخش دیگری از سخنان خود درباره تأثیر گسترش فضای مجازی، تلفن‌های همراه و فناوری‌های جدید بر میزان مطالعه و استقبال از کتاب گفت: در نگاه نخست ممکن است تصور شود که فضای مجازی و استفاده گسترده از تلفن‌های همراه، کتاب را به حاشیه رانده است؛ اما من معتقدم نباید میان کتاب و فضای مجازی دوگانه‌سازی کرد و این دو را در مقابل یکدیگر قرار داد.

وی خاطرنشان کرد: تجربه و مشاهدات من نشان می‌دهد که نسل جوان، در عین استفاده از تلفن همراه، حضور در شبکه‌های اجتماعی و حتی بهره‌گیری از هوش مصنوعی، همچنان به خرید و مطالعه کتاب علاقه‌مند است. خود من نیز در فضای مجازی فعالیت دارم و در ارتباط با جوانان مشاهده می‌کنم که بسیاری از آن‌ها همچنان کتاب می‌خرند و مطالعه می‌کنند. بنابراین، نمی‌توان فناوری‌های جدید را لزوماً عامل کاهش علاقه به کتاب دانست و تقابل میان کتاب و فضای مجازی، تحلیل درستی از وضعیت امروز جامعه نیست.

ضرورت بررسی وضعیت کتاب‌خوانی در زنجان

این ناشر زنجانی در ادامه با اشاره به وضعیت نشر و عرضه کتاب در استان زنجان اظهار کرد: بر اساس مشاهدات و بررسی‌های میدانی شخصی، به نظر می‌رسد میزان استقبال از کتاب در زنجان در مقایسه با برخی شهرهای مشابه، کمتر باشد.

بیانی با اشاره به شهرهایی همچون اردبیل، قزوین و رشت گفت: وقتی وضعیت زنجان را با این شهرها مقایسه می‌کنم، به نظر می‌رسد تعداد کتاب‌فروشی‌ها، ناشران و مراکز عرضه کتاب در زنجان کمتر است. البته این موضوع در حال حاضر بیشتر یک برداشت مبتنی بر مشاهدات میدانی است و برای تبدیل شدن به یک نتیجه قطعی، نیازمند بررسی‌های آماری و پژوهشی دقیق است.

وی تأکید کرد: نمی‌توان بدون انجام تحقیق و بررسی کارشناسی، علت پایین بودن احتمالی استقبال از کتاب در زنجان را صرفاً به مسائل اقتصادی نسبت داد. لازم است ابتدا اصل این ادعا که میزان مطالعه و استقبال از کتاب در زنجان پایین‌تر از شهرهای مشابه است، با داده‌های معتبر اثبات شود و سپس عوامل مؤثر بر آن مورد بررسی قرار گیرد.

بیانی خاطرنشان کرد: وضعیت نشر در زنجان نیازمند آسیب‌شناسی و علت‌یابی دقیق است. باید مشخص شود که آیا واقعاً میزان استقبال از کتاب در این استان پایین‌تر از شهرهای مشابه است و اگر چنین است، چه عواملی در شکل‌گیری این وضعیت نقش دارند. بررسی شرایط اقتصادی مردم، وضعیت کتاب‌فروشی‌ها، شمار ناشران، امکانات عرضه و توزیع کتاب و همچنین عوامل فرهنگی و اجتماعی می‌تواند به شناخت دقیق‌تر مسئله و ارائه راهکارهای مؤثر برای بهبود وضعیت کتاب و کتاب‌خوانی در استان کمک کند.