گاهی عکسی که والدین برای زیباتر شدن یا ثبت یک خاطره در اختیار هوش مصنوعی می‌گذارند، ممکن است سر از مسیری دربیاورد که هرگز تصورش را نمی‌کردند. کارشناسان هشدار می‌دهند تصاویر کودکان می‌توانند به ابزاری برای نقض حریم خصوصی و حتی سوءاستفاده‌های خطرناک تبدیل شوند.
انتشار عکس فرزندان در فضای مجازی یا سپردن آن‌ها به ابزارهای هوش مصنوعی، برای بسیاری از والدین کاری ساده و بی‌خطر به نظر می‌رسد؛ اما پشت همین عکس‌های معمولی، خطری وجود دارد که کمتر به آن توجه می‌شود. هوش مصنوعی می‌تواند تصاویر واقعی کودکان را دستکاری کند و به محتوایی تبدیل کند که نه کودک و نه خانواده‌اش هرگز به آن رضایت نداده‌اند.
این روزها نگرانی کارشناسان فقط درباره انتشار اطلاعات شخصی کودکان نیست؛ مسئله، سوءاستفاده از هویت تصویری آن‌ها و تبدیل عکس‌های عادی به ابزار آزار و بهره‌کشی است.
آیا والدین اولین ناقضان حریم خصوصی فرزندانشان هستند؟
گزارش اخیر بی‌بی‌سی درباره خطر آپلود عکس کودکان در ابزارهای هوش مصنوعی، به رفتار رایجی میان والدین اشاره می‌کند: استفاده از ابزارهای AI برای ویرایش عکس مدرسه، حذف واترمارک، تغییر پس‌زمینه یا زیباتر کردن تصاویر فرزندان.
اما وقتی عکسی در یک ابزار هوش مصنوعی بارگذاری می‌شود، والدین همیشه نمی‌دانند تصویر کجا ذخیره می‌شود، چه مدت نگهداری خواهد شد و آیا ممکن است برای آموزش مدل‌ها یا کاربردهای دیگر مورد استفاده قرار بگیرد.
نگرانی مهم‌تر زمانی شکل می‌گیرد که این تصاویر به دست افراد سودجو برسند. عکس‌های واقعی کودکان ممکن است بدون اطلاع خانواده دستکاری شوند و در ساخت تصاویر جعلی با محتوای جنسی مورد استفاده قرار بگیرند. به این ترتیب، تصویری که والدین صرفاً برای ویرایش یا زیباتر شدن آپلود کرده‌اند، می‌تواند به ابزاری برای نقض جدی حریم خصوصی کودک تبدیل شود.
هوش مصنوعی ساخت تصاویر جعلی و آسیب‌زا از کودکان را آسان‌تر کرده است؛ تا جایی که طبق گزارش بنیاد نظارت بر اینترنت (IWF)، در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۶ هزار تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی و مرتبط با سوءاستفاده جنسی از کودکان شناسایی شده است؛ آماری که ضرورت مراقبت بیشتر والدین از تصاویر منتشرشده فرزندانشان را نشان می‌دهد
هوش مصنوعی؛ ابزار تازه سوءاستفاده از تصویر کودکان
گزارش پژوهشی بنیاد نظارت بر اینترنت (IWF) با عنوان «آسیب بدون محدودیت» نیز ابعاد نگران‌کننده‌تری از این ماجرا را نشان می‌دهد. این گزارش توضیح می‌دهد که مجرمان می‌توانند از تصاویر واقعی کودکان برای تولید محتوای جعلی سوءاستفاده جنسی استفاده کنند. حتی کودکانی که پیش‌تر قربانی سوءاستفاده شده‌اند، ممکن است با دستکاری دوباره تصاویرشان، بار دیگر در معرض آسیب قرار بگیرند.
در این میان، پیشرفت ابزارهای هوش مصنوعی کار را برای مجرمان آسان‌تر کرده است. برخی ابزارها بدون نیاز به دانش فنی پیچیده، امکان تولید تصاویر و حتی ویدئوهای واقع‌گرایانه را فراهم می‌کنند. گزارش IWF همچنین از فعالیت چت‌بات‌هایی خبر می‌دهد که برای شبیه‌سازی سناریوهای سوءاستفاده جنسی از کودکان به کار گرفته می‌شوند.
البته گزارش بی‌بی‌سی می‌گوید بیشتر ابزارهای هوش مصنوعی این امکان را دارند که کاربران از طریق تنظیمات، مانع استفاده از تصاویر و اطلاعات آپلودشده برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی شوند. البته این گزینه در همه پلتفرم‌ها یکسان نیست و ممکن است به‌طور پیش‌فرض غیرفعال باشد. بنابراین بهتر است والدین پیش از بارگذاری عکس فرزندشان، تنظیمات حریم خصوصی و نحوه استفاده از داده‌ها را بررسی کنند.
آمارها چه می‌گویند؟
ابعاد این تهدید را می‌توان در آمارهای منتشرشده هم دید. طبق گزارش ۵ اکتبر ۲۰۲۶ بنیاد IWF، کارشناسان این نهاد در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶، تعداد ۶ هزار و ۳۱۰ تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی را که مصداق قانونی سوءاستفاده جنسی از کودکان بودند، بررسی کردند؛ این رقم ۴۰ درصد بیشتر از کل تصاویر شناسایی‌شده در سال ۲۰۲۵ است.
نکته قابل‌توجه دیگر، جنسیت قربانیان است؛ بر اساس همین گزارش، ۹۸ درصد تصاویر شناسایی‌شده‌ای که جنسیت و سن در آن‌ها مشخص شده بود، دختران را نشان می‌دادند. همچنین در میان تصاویر بررسی‌شده، مواردی از کودکان زیر دو سال نیز وجود داشت.
این آمارها نشان می‌دهند که هوش مصنوعی فقط امکان ساخت تصاویر جعلی را فراهم نکرده، بلکه مقیاس و سرعت تولید محتوای مجرمانه را هم تغییر داده است.
والدین چطور از تصویر فرزندشان محافظت کنند؟
کارشناسان معتقدند قرار نیست خانواده‌ها به‌طور کامل از فناوری فاصله بگیرند؛ مسئله این است که بدانند هر تصویر را در اختیار چه پلتفرمی قرار می‌دهند و چه اتفاقی ممکن است برای آن بیفتد.
پیش از آپلود عکس کودک در ابزارهای هوش مصنوعی، باید سیاست حفظ حریم خصوصی و تنظیمات استفاده از داده‌ها بررسی شود. بهتر است از بارگذاری تصاویر قابل‌شناسایی کودک، به‌ویژه عکس‌هایی که لباس فرم مدرسه، نشان مؤسسه آموزشی یا موقعیت مکانی او را مشخص می‌کنند، خودداری شود. بررسی و محدود کردن دسترسی عمومی به عکس‌های قبلی در شبکه‌های اجتماعی و حذف اطلاعات مکانی تصاویر نیز می‌تواند به کاهش خطر کمک کند.
در کنار این اقدامات، یک نکته تربیتی را هم نباید فراموش کرد: کودک صاحب تصویر و هویت دیجیتال خود است. بهتر است والدین متناسب با سن فرزندشان، درباره عکاسی و انتشار تصاویر با او صحبت کنند و به حق او برای مخالفت با انتشار عکس‌هایش احترام بگذارند.
در نهایت، مسئله فقط این نیست که والدین چه عکسی را در اینترنت منتشر می‌کنند؛ مسئله این است که با انتشار هر تصویر، بخشی از حریم خصوصی کودکی را در اختیار فضایی قرار می‌دهند که همیشه کنترل کاملی بر آن ندارند. عکسی که امروز برای ثبت یک خاطره منتشر می‌شود، ممکن است سال‌ها بعد به شکلی کاملاً متفاوت و خارج از اراده خانواده مورد استفاده قرار بگیرد.
منابع: