برنامه «بر خط آواز» با محوریت پیوند اشعار محمدرضا شفیعی‌کدکنی و آوازهای استاد محمدرضا شجریان، با حضور جمعی از هنرمندان موسیقی و هنرهای تجسمی در موزه خوشنویسی ایران برگزار شد؛ رویدادی که در آن، هنرمندان به بررسی جایگاه فرهنگی و اجتماعی شجریان و نقش او در حافظه جمعی ایرانیان پرداختند.
سیدعباس دعایی در توضیح چگونگی شکل‌گیری این رویداد گفت: امسال برای بزرگداشت بزرگان خراسان، برنامه‌ای با عنوان «آیین مهمان» شکل گرفت که در قالب آن، مناسبت‌هایی همچون سالگرد ادیب نیشابوری با زبان هنر گرامی داشته شد. این برنامه‌ها در دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی برگزار شدند تا فرصتی برای یادآوری جایگاه و آثار چهره‌های برجسته فرهنگی خراسان فراهم شود.
وی افزود: در ادامه این رویکرد، به مناسبت زادروز استاد محمدرضا شجریان، برنامه‌ای در کتابخانه ملی در نظر گرفته شد که اجرای زنده بر اساس اشعار و آثار مرتبط با این هنرمند نیز بخشی از آن بود. در همان برنامه، روند خلق آثاری به یاد بزرگان خراسان و استاد شجریان آغاز شد و هنرمندانی که در آن مناسبت همراه بودند، در شکل‌گیری مجموعه‌ای مشارکت کردند که اکنون در نمایشگاه «بر خط آواز» ارائه شده است.
این رویداد با کنار هم قرار دادن شعر، خوشنویسی و موسیقی، بر ظرفیت هنر برای بازخوانی میراث فرهنگی و زنده نگه‌داشتن یاد هنرمندان اثرگذار تأکید دارد؛ مسیری که در آن، شعر شفیعی‌کدکنی در پیوند با آواز شجریان و بیان تصویری نقاشی‌خط، جلوه‌ای تازه پیدا می‌کند.
در ادامه برنامه، حسین محجوبی هنرمند سرشناس حوزه هنرهای تجسمی به بیان خاطراتی با استاد شجریان پرداخت.
حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی ایران، در سخنانی در برنامه «بر خط آواز»، با اشاره به پیوند دیرینه خوشنویسی و آواز، بر ابعاد مختلف شخصیت هنری و اجتماعی استاد محمدرضا شجریان تأکید کرد و گفت ماندگاری این هنرمند در حافظه مردم، تنها به توانایی‌های کم‌نظیر او در عرصه آواز محدود نمی‌شود، بلکه نوع زندگی، نگاه اجتماعی و همراهی‌اش با مردم نیز در شکل‌گیری این جایگاه نقش داشته است.
نوربخش با قدردانی از برگزارکنندگان برنامه برای فراهم کردن فرصتی در پاسداشت فرهنگ و هنر، به علاقه شجریان به هنر خوشنویسی اشاره کرد و گفت: این هنرمند در کنار فعالیت‌های گسترده موسیقایی خود، به خوشنویسی نیز علاقه‌مند بود و در دوره‌هایی از زندگی‌اش، با وجود مشغله‌های فراوان، این هنر را دنبال می‌کرد.
وی افزود: شجریان شخصیتی چندوجهی داشت و برای شناخت جایگاه او در جامعه، باید در کنار آواز و توانایی‌های هنری‌اش، به شخصیت اجتماعی و نوع ارتباطش با مردم نیز توجه کرد. او سال‌ها در کنار مردم زندگی کرد و با جامعه پیوندی نزدیک داشت؛ پیوندی که در ماندگاری نام و آثارش تأثیرگذار بوده است.
مدیرعامل خانه موسیقی ایران با اشاره به انتخاب‌های شجریان در طول زندگی حرفه‌ای خود اظهار کرد که این هنرمند، چه پیش از انقلاب و چه پس از آن، با پیشنهادها و فرصت‌های مالی مختلفی روبه‌رو بود، اما به گفته او، زرق‌وبرق دنیا و پیشنهادهای اغواکننده نتوانست شجریان را از مسیر هنری و باورهایش دور کند.
نوربخش ادامه داد: شجریان در مقاطعی از زندگی حتی دشواری‌های اقتصادی را تجربه کرد، اما همواره تلاش کرد استقلال هنری خود را حفظ کند و در مسیری حرکت کند که به آن باور داشت. به گفته او، این پایداری در کنار کیفیت آثار و شخصیت اجتماعی شجریان، از عوامل ماندگاری او در میان مردم است.
شجریان نماد اعتمادبه‌نفس ملی در عرصه فرهنگ بود
جواد بختیاری، خوشنویس، در سخنانی در برنامه «بر خط آواز»، با تأکید بر جایگاه فراتر از موسیقی استاد محمدرضا شجریان، او را نمادی از اعتمادبه‌نفس ملی و سرمایه فرهنگی جامعه ایران توصیف کرد و گفت: شجریان فقط آوازخوان نبود، بلکه هنرمندی بود که در عرصه‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی، به جامعه ایرانی احساس هویت و اعتمادبه‌نفس می‌بخشید.
وی با اشاره به ابعاد شخصیتی شجریان اظهار کرد که بخشی از شأن و جایگاه این هنرمند، نه‌تنها به کارهایی که انجام داد، بلکه به کارهایی بازمی‌گردد که آگاهانه از انجام آن‌ها پرهیز کرد. به گفته بختیاری، رسیدن به چنین جایگاهی مستلزم شایستگی شخصیتی و جامعیتی است که هر هنرمندی به آن دست نمی‌یابد؛ ویژگی‌هایی که شجریان را از یک خواننده برجسته به نمادی برای جامعه تبدیل کرد.
این خوشنویس با اشاره به خاطرات و تجربه‌های جمعی ایرانیان از شنیدن آثار شجریان گفت: جامعه ایران سال‌ها به‌صورت رایگان از صدای این هنرمند بهره‌مند بوده و لحظات درخشانی از زندگی بسیاری از مردم با شنیدن آوازهای او پیوند خورده است.
وی با بیان اینکه نام شجریان ماندگار خواهد ماند، احترام به بزرگان فرهنگ و هنر را یکی از نشانه‌های اعتمادبه‌نفس ملی دانست و افزود: ملتی از اعتمادبه‌نفس برخوردار است که بزرگان خود را بشناسد و قدر بداند؛ چه آن‌هایی که همچنان در قید حیات‌اند و چه هنرمندانی که از میان ما رفته‌اند.
این هنرمند با اشاره به گنجینه غنی فرهنگ و ادب ایران، از چهره‌هایی چون سعدی و حافظ و نیز هنرمندان برجسته هنرهای تجسمی، از جمله سلطان‌محمد نقاش، یاد کرد و گفت ایران از میراث فرهنگی ارزشمندی برخوردار است که نه‌تنها برای ایرانیان، بلکه برای بشریت اهمیت دارد. او ابراز امیدواری کرد که جایگاه شجریان نیز با گذشت زمان بیش از پیش شناخته شود و نسل‌های آینده قدر این هنرمند را عمیق‌تر بدانند.
بختیاری در پایان، از برگزارکنندگان برنامه «بر خط آواز» برای تلاش و زحمتی که در شکل‌گیری این رویداد متحمل شده‌اند، قدردانی کرد. او با اشاره به زمان برگزاری برنامه و دشواری حضور مخاطبان در این ساعت از روز، ابراز امیدواری کرد که چنین رویدادهایی در آینده نیز ادامه یابد و زمینه بیشتری برای پاسداشت بزرگان فرهنگ و هنر ایران فراهم شود.
در بخش موسیقایی برنامه «بر خط آواز»، محسن کریمی و ایوب سعیدی به اجرای دوتارنوازی خراسان پرداختند. این اجرا در امتداد رویکرد برنامه برای پاسداشت میراث فرهنگی و هنری خراسان و پیوند میان شاخه‌های مختلف هنر ایرانی برگزار شد و بخشی از موسیقی نواحی این خطه را در کنار آثار خوشنویسی و نقاشی‌خط به مخاطبان عرضه کرد.
غلامحسین الطافی، باربد یزدانی، پیمان پیروی، خسرو شیرچی دیگر حاضران در این مراسم بودند.