کرمان - ایرنا - قرارگیری باغ‌های گردوی کرمان در مناطق کوهستانی، سنتی بودن سازه باغ‌ها، محدودیت منابع آبی، سرما زدگی در کنار آفت کرم خراط، کار نگهداری و برداشت این محصول را به سدّی بزرگ تبدیل کرده و کارشناسان این حوزه راه عبور از بحران را، اصلاح ژنتیکی، کاشت ارقام اصلاح شده، مدیریت تلفیقی آفات و به طور کلی باغداری نوین می‌دانند.
به گزارش ایرنا، استان پهناور، حاصل‌خیز و چهار فصل کرمان میزبان محصولات باغی و زراعی متنوعی است و گردو یکی از محصولات باغی محسوب می‌شود که در مناطق کوهستانی و خوش آب و هوای استان کاشت و برداشت می‌شود که مقدار آن نیز قابل توجه است.
استان کرمان با برخورداری از بیش‌از ۱۹ هزار هکتار باغ گردو، رتبه دوم کشور از نظر سطح زیرکشت و رتبه سوم تولید این محصول را به خود اختصاص داده است، شهرستان‌هایی مانند بافت، رابر، بردسیر، سیرجان، شهربابک، کرمان و کوهبنان از مهمترین مناطق کاشت و برداشت گردو در این استان بشمار می‌روند.
با توجه به کاربری فراوان گردو در صنایع غذایی و همچنین ارزش غذایی بالا و تاثیر مثبت آن بر سلامتی، مشتریان و بازار مصرف بسیار خوبی دارد، هر چند طی سال‌های گذشته مشکلاتی نظیر آفت کرم خراط و تغییرات اقلیمی، سرمازدگی و خشکسالی، موجب از بین رفتن محصول و کاهش بهره‌وری باغات گردو در استان کرمان شده است.
امسال نیز به دلیل کاهش شدید محصول دست گردو کاران استان کرمان از درآمد گردو کوتاه شده و باغداران گردو در مناطقی برای مصرف خود نیز به سختی گردو برداشت کرده‌اند و مشکلات گردو کاران، کاشت و نگهداری این محصول ارزشمند را غیر اقتصادی کرده است.
شرایط سخت باغداران گردو
حامد سالاری از باغداران گردوی شهرستان رابر با اشاره به خسارت سنگین به گردو کاران طی سال‌های گذشته گفت: حدود یک دهه است که محصول گردو دیگر مثل گذشته تولید نمی‌شود و تقریبا هر سال آفت یا سرمازدگی بخش بزرگی از محصول باغ را از بین می‌برد.
وی تاکید کرد: امسال نیز در منطقه رابر افت شدید محصول را شاهد هستیم، به طوریکه نیاز خودمان هم به سختی تامین شده و با وجود هزینه فراوان عمده گردو از بین رفته است.
این باغدار رابری ادامه داد: درختان گردو که معمولا سن و سال بالایی دارند و زحمت زیادی برای کاشت و پرورش و نگهداری آنها کشیده شده را مجبوریم به دلیل آفت و خشکسالی ببریم تا در آینده دوباره به ثمر دهی برسند که زمان نسبتا زیادی طول می‌کشد.
وی تصریح کرد: کرم خراط هم ضربه بزرگی به باغات گردو در سال‌های گذشته زده است و زمانی که یک باغ آلوده به این آفت می‌شود، درختان گردو به تدریج خشک می‌شوند که باید با سرعت با آفت مقابله کرد و اقدام پیشگیرانه هم داشته باشیم.
سالاری خاطر نشان کرد: با وجود هزینه‌های بسیار بالای کشاورزی و کمبود آب و آفات مختلف، گردوکاران خسارات زیادی متحمل می‌شوند، مسئولان حوزه کشاورزی و دولت به کمک گردو کاران بیایند تا اقتصاد این محصول از بین نرود.
پیش بینی برداشت ۲۴ هزار تن گردو از باغات کرمان
رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان با اشاره به قدمت باغ‌های گروی استان گفت: گردو به‌عنوان یکی از محصولات مهم باغبانی کرمان، علاوه‌بر ارزش غذایی و اقتصادی، نقش قابل‌توجهی در اشتغال و معیشت بهره‌برداران، به‌ویژه در مناطق کوهستانی و سردسیر منطقه دارد.
ایمان کریم قاسمی تصریح کرد: میانگین عملکرد باغ‌های گردو در استان کرمان بین یک تا ۱.۲ تن در هکتار است و با توجه به ظرفیت‌های اقلیمی، تنوع ژنتیکی و سابقه دیرینه کشت این محصول، بهبود مدیریت باغ‌ها، افزایش بهره‌وری و توسعه صنایع مرتبط می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای جایگاه گردوی کرمان در بازارهای داخلی و خارجی باشد.
وی افزود: برداشت گردو از اواسط تابستان در استان کرمان آغاز می‌شود و تا اواخر مهر ماه ادامه دارد و پیش‌بینی می‌شود که امسال حدود ۲۴ هزار تن گردو از شمال استان برداشت شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان بیان کرد: بخش قابل‌توجهی از باغ‌های این مناطق در نواحی کوهستانی قرار گرفته‌اند و کشت گردو از گذشته‌های دور در آنها رواج داشته است، این پیشینه، در کنار شرایط اقلیمی و ذخایر ژنتیکی ارزشمند، ظرفیت ممتازی برای توسعه تولید و ایجاد هویت تجاری ویژه برای گردوی استان فراهم کرده است.
وی اظهار کرد: در باغ‌های گردوی استان، ارقام ایرانی نظیر پرشیا، چالدران، کاسپین و جمال و همچنین ارقام خارجی از جمله چندلر، فرنور و فرانکت مورد توجه قرار دارند و علاوه‌بر ارقام شناخته‌شده، استان کرمان از تنوع قابل توجهی در ژنوتیپ‌های بومی گردو برخوردار است.
اصلاح ژنتیک و تکثیر ارقام سازگار گردو
کریم قاسمی ادامه داد: انتخاب رقم مناسب با توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه، زمان وقوع سرمای بهاره، نیاز سرمایی، کیفیت مغز، عملکرد و ویژگی‌های بازارپسند محصول، از عوامل مؤثر در موفقیت ساخت و اصلاح باغ‌های گردو است و شناسایی، ارزیابی، حفظ و تکثیر ژنوتیپ‌های برتر می‌تواند زمینه معرفی ارقام سازگار با شرایط محلی، بهبود کیفیت محصول و افزایش مقاومت باغ‌ها در برابر تنش‌های محیطی را فراهم کند.
وی با اشاره به لزوم استفاده بهینه از باغ‌های گردوی استان کرمان تاکید کرد: بهره‌گیری علمی از این ذخایر ژنتیکی، در کنار استفاده اصولی از ارقام اصلاح‌شده، از راهبردهای مهم توسعه پایدار باغ‌های گردو در استان است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان با اشاره به مهمترین چالش‌های حوزه کشاورزی گردو اظهار کرد: با وجود ظرفیت‌های ارزشمند تولید گردو در استان، این بخش با چالش‌های متعددی مواجه است که یکی از مهمترین آنها آفت کرم خراط است، زیرا این آفت با ایجاد دالان در تنه و شاخه‌های درختان، موجب تضعیف درخت، خشکیدگی شاخه‌ها، کاهش باردهی و در موارد شدید، از بین رفتن درختان می‌شود.
وی افزود: از سوی دیگر، قدمت بالای بسیاری از باغ‌های گردوی استان، ساختار سنتی آنها و قرارگیری در مناطق کوهستانی، محدودیت‌هایی برای نوسازی، مکانیزاسیون عملیات باغبانی، مدیریت بهینه آبیاری و برداشت محصول ایجاد کرده است.
کریم قاسمی خاطر نشان کرد: در برخی مناطق، شیب زمین و پراکندگی باغ‌ها نیز هزینه‌های نگهداری، برداشت و انتقال محصول را افزایش می‌دهد. کمبود منابع آب، خشکسالی و خسارت سرمازدگی بهاره نیز از دیگر عواملی هستند که می‌توانند بر عملکرد و پایداری تولید اثر بگذارند.
توسعه نیافتگی صنایع تبدیلی و نبود برند تجاری قدرتمند
رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان گفت: یکی دیگر از چالش‌های مهم صنعت گردوی استان، توسعه‌نیافتگی بخش‌های پس از تولید است و محدودیت امکانات فرآوری، خشک‌کردن اصولی، درجه‌بندی، بسته‌بندی استاندارد و صنایع تبدیلی، موجب می‌شود بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی محصول به‌طور کامل مورد بهره‌برداری قرار نگیرد.
وی تصریح کرد: نبود برندهای تجاری قدرتمند و شناخته‌شده، ضعف در بازاریابی هدفمند و محدودیت در عرضه محصول با کیفیت یکنواخت و بسته‌بندی مناسب نیز از عواملی هستند که می‌توانند قدرت رقابت گردوی استان را در بازارهای داخلی و خارجی کاهش دهند.
کریم قاسمی بیان کرد: توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی، ایجاد واحدهای مجهز فرآوری و بسته‌بندی، ارتقای استانداردهای بهداشتی و کیفی و تقویت تشکل‌های تولیدکنندگان می‌تواند به افزایش ارزش افزوده محصول و سهم باغداران از منافع اقتصادی زنجیره تولید کمک کند.
وی ادامه داد: توسعه برند اختصاصی گردوی کرمان و معرفی ویژگی‌های کیفی و منشأ تولید این محصول نیز می‌تواند به ایجاد مزیت رقابتی برای آن در بازارهای هدف کمک کند.
رویکرد مدیریت تلفیقی کنترل آفت کرم خراط
طی سال‌های اخیر یکی از مهمترین چالش‌های پیش روی گردوکاران در استان کرمان، آفت کرم خراط است که با آسیب‌های بسیار مخرب باعث از بین رفتن درختان گردو در بسیاری از مناطق تولید محصول شده است، بطوریکه کشاورزان برای مقابله با این آفت مجبور به بریدن درختان کهسنال و ثمرده شده‌اند.
مدیرحفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان با اشاره به خسارت سنگین کرم خراط به باغ‌های گردوی استان گفت: کرم خراط، یکی از چالش برانگیزترین آفات چوب‌خوار است. خطر اصلی این آفت در پنهان بودن آن نهفته است؛ چرا که لارو در داخل بافت‌های چوبی فعالیت می‌کند و زمانی که علائم ظاهری مانند خشکیدگی شاخه در درخت مشاهده می‌شود، بخش بزرگی از شبکه انتقال آب و مواد غذایی درخت از بین رفته است.
فاطمه منگلی افزود: این پدیده منجر به کاهش شدید فتوسنتز، ضعف ساختاری شاخه‌ها و در نهایت خشکیدگی و مرگ تدریجی درخت می‌شود. از آنجا که فعالیت اصلی لارو در داخل بافت‌های چوبی انجام می‌شود، شناسایی زودهنگام این آفت چالش‌برانگیز بوده و مدیریت آن نیازمند رویکرد مدیریت تلفیقی (IPM) است.
وی تصریح کرد: برای تشخیص به‌موقع، باغداران باید به نشانه‌های زیر در تنه و شاخه‌های اصلی درختان گردو مانند وجود سوراخ‌های ورود و خروج، خروج فضولات، تغییر رنگ بافت و علائم فیزیولوژیک، خشکیدگی تدریجی شاخه‌های انتهایی و کاهش تولید محصول توجه ویژه‌ای داشته باشند و مدیریت نامناسب این آفت نه تنها باعث کاهش عملکرد، بلکه می‌تواند به کاهش شدید عمر اقتصادی درختان منجر شود.
مدیرحفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان تاکید کرد: مدیریت تغذیه‌ای و آبیاری، پایش و شناسایی زودهنگام، اقدامات مکانیکی و هرس اصولی، امحای صحیح بقایا، استفاده از روش‌های ردیابی و پایش، مدیریت شیمیایی هدفمند، از جمله راهبردهای مدیریت موفق آفت کرم خراط محسوب می‌شود.
وی با بیان اینکه سلامت درخت، بهترین سپر دفاعی در برابر کرم خراط است، افزود: مدیریت کرم خراط در باغات گردو، یک فرآیند مستمر است که نباید تنها به مبارزه شیمیایی محدود شود بلکه باغداران موظفند با حفظ تعادل آبی و تغذیه‌ای و پایش دقیق، در صورت مشاهده هرگونه علامت مشکوک، بلافاصله با کارشناسان متخصص حفظ نباتات تماس حاصل کنند.
اقدامات پیشگیرانه حفظ نباتات برای کنترل آفت
منگلی اظهار کرد: در راستای مدیریت و کنترل آفت کرم خراط در باغ‌های استان کرمان، مدیریت حفظ نباتات با رویکردی جامع و مبتنی بر مدیریت تلفیقی آفت و مشارکت کشاورزان، اقدامات متعددی در مناطق آلوده به اجرا گذاشته شد که از جمله این اقدامات، آموزش و توصیه به هرس شاخه‌های آلوده و امحای هماهنگ و هم‌زمان آنها در سطح منطقه با هدف کاهش جمعیت آفت و جلوگیری از گسترش آلودگی است.
وی ادامه داد: همچنین بر ضرورت تغذیه و آبیاری مناسب درختان و ساخت باغ متناسب با ظرفیت منابع آبی منطقه تأکید شده تا با تقویت بنیه درختان، زمینه افزایش مقاومت آنها در برابر آفات فراهم شود.
مدیرحفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان بیان کرد: همچنین در بخش آموزش و ترویج، کلاس‌های آموزشی در شهرستان‌های آلوده برگزار شده و ابزارهای اولیه مبارزه، از جمله سیم مفتولی برای شناسایی و از بین بردن لاروهای در دسترس، به همراه فرمون و تله‌های جلب‌کننده در اختیار کشاورزان شرکت‌کننده قرار گرفته و با آموزش نوجوانان و اجرای برنامه خرید لارو آفت از کشاورزان، تلاش شده تا علاوه‌بر افزایش آگاهی عمومی، مشارکت خانواده‌ها و نسل جوان در شناسایی و کنترل این آفت تقویت شود.
وی گفت: از دیگر اقدامات مهم، ایجاد پایلوت‌های الگویی مدیریت تلفیقی کرم خراط در مناطق آلوده است که در آنها روش‌های مختلف کنترل آفت به‌صورت عملی اجرا می‌شود تا کشاورزان بتوانند با مشاهده نتایج، با شیوه‌های صحیح مدیریت آفت آشنا شوند، افزون‌بر این، زمان‌های مناسب اجرای اقدامات کنترلی از طریق اطلاعیه‌ها، بنرها، پوسترها، کاروان هشدار حفظ نباتات، کشاورزان پیشرو و سایر ظرفیت‌های اطلاع‌رسانی به بهره‌برداران اعلام می‌شود.
مدیرحفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان تاکید کرد: هدف از این مجموعه اقدامات، حرکت از مبارزه‌های پراکنده و انفرادی به سمت مدیریت هماهنگ، مستمر و مشارکتی آفت و کاهش خسارت آن در باغ‌های استان است.
با توجه به جایگاه ملی استان کرمان در تولید گردو و برخورداری از ذخایر ژنتیکی ارزشمند، حرکت از تولید سنتی و عرضه محصول خام به سمت تولید بهره‌ور، فرآوری‌شده و دارای هویت تجاری، ضرورتی مهم برای آینده این بخش است و اصلاح و احیای باغ‌های قدیمی، مدیریت علمی آفات، توسعه روش‌های نوین باغداری، شناسایی و معرفی ژنوتیپ‌های برتر بومی، افزایش بهره‌وری مصرف آب و تقویت زیرساخت‌های فرآوری و بسته‌بندی، می‌تواند زمینه ارتقای کیفیت و ارزش اقتصادی محصول را فراهم کند.