محمد زینالی_جامعه شناس
درگذشت مرحوم سوگند صیادی و نکتههای پسپردهی این قضیه، مثل طرد او از حمایت مدرسه و پرتاب شدن از بلندی پس از حادثهی ضربوجرح، نه صرفاً پرتاب شدن از بلندی، که پرتاب شدن از جامعه به سوی مرگ بود. پس از انتشار این خبر دلخراش، بلافاصله مطالبات صریحی از سوی جامعهی مدنی در خصوص پیگیری لایحهی حمایت از زنان مطرح شد و جوانب متعدد این حادثه ممکن است در زیر این مطالبات رنگ ببازد.
اگر اخبار حوادث اجتماعی به مطالبات حقوقی فروکاسته شود؛ یا چنانکه در مورد خانم سحر تبر دیدیم، برخورد سیستم قضایی با یک رفتار نابهنجار به صورت تکبعدی، مسئلهی اجتماعی را به موضوع مورد مناقشهی حقوقی تبدیل میکند؛ چه از سوی حکمرانی قضایی و چه از سوی مطالبهگران گروههای اجتماعی. آنچه لازم است به چنین مسائلی اضافه کرد، توجه به فرایند تاریخی این قبیل حادثههاست؛ این حادثهها در طی یک گذرگاه بزرگ و یک سری تغییرات تدریجی و زیرپوستی رخ میدهند. باید دید چه اتفاقی میافتد که این روزها چالش میان فرزند و والدین اینقدر حادثهانگیز میشود؟ اگر به منظومهای از مسائل دیگر هم توجه کنیم، باید بپرسیم چه اتفاقی میافتد که چالش میان زن و مرد در درون خانوادهها به رخ دادن حجم انبوهی از طلاق منجر میشود؟
این قبیل مسائل در روزهایی که انبوه مطالبات حقوقی گروههای اجتماعی پس از شنیدن اخبار یک حادثه خشمآلود به میان میآید، مانند پانسمانی بر زخم سر باز کرده عمل میکند و ریشهیابیهای تحلیلی را از ذهنها دور میکند.
سالیان سال است که جامعهشناسان از شکل گرفتن شکاف نسلی، شکاف جنسیتی، شکاف تمدنی و ارزشی و بسیاری از این دست دوقطبیها صحبت میکنند و اگر در فرایندهای بلندمدت به چنین موضوعاتی رسیدگی نشود، حادثههایی مثل انبوه طلاق، تجرد قطعی، تنشهای خانوادگی، اختلاف فرزندان و والدین و خدای نکرده رخدادهای بحرانی مثل قتل، خیانت، ترک تحصیل و موضوعات ناتمام ما را مدت کوتاهی درگیر مسائل قضایی کرده و سپس آن حوادث بلندمدت را از یاد ما میبرد.
شکاف نسلی، شکاف جنسیتی، شکافهای فرهنگی و شکافهای قومی پدیدههایی نیستند که بشود آنها را با پانسمانهای قضایی و نوشتن لایحههای برخورد حقوقی حل کرد؛ اگرچه چنین لوایحی لازماند و ضروری. حوادث دلخراش ممکن است کم شوند، اما اختلافها ممکن است از سهمالارث و طرد خانواده سر بزنند.
از این رو نیازمند این است که این پروندهها در یک پژوهش بزرگتر، تا ساماندهی و سیاستگذاری فرهنگی برای حل مناقشات میان اعضای خانواده و جامعه، باز مانده و مورد ارجاع پژوهشگران روانشناسی، جامعه شناسی، مردم شناسی و حتی روشنفکران و اندیشمندان اخلاقی قرار گیرند.
از این رو باید گفت با فروکاستن بررسیهای عمیق یک پرونده جنایی به مطالبات گروهی و طرح لوایح حقوقی، هرچند که در صورت تصویب و اعمال شاید از دامنهی آن بکاهد که بسیار بعید به نظر میرسد، فرایندهای تاریخی ناشی از شکافهای اجتماعی هر روز خال سیاه جدیدی از یک بیماری کشندهی اجتماعی برای ما رونمایی خواهند کرد.
