هشت ساعت خواب، کاهش استرس و پرهیز از مصرف روزانه الکل از توصیه‌های رایج برای سلامت مغز هستند، اما متخصصان می‌گویند نیاز افراد به خواب یکسان نیست و عوامل دیگری مانند فعالیت ذهنی، نور طبیعی و حفظ ذخیره شناختی نیز نقش مهمی در سلامت مغز دارند.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از hindustantimes، سلامت مغز ارتباط نزدیکی با عادت‌های روزمره دارد؛ از کیفیت خواب و نحوه مدیریت استرس گرفته تا میزان فعالیت بدنی و مصرف الکل. اگرچه بسیاری از افراد سلامت مغز را تنها با حافظه و افزایش سن مرتبط می‌دانند، عوامل مختلف سبک زندگی می‌توانند در طول زمان بر عملکرد مغز تأثیر بگذارند.
دکتر «فی بیگتی»، متخصص مغز و اعصاب و عصب‌شناس، در یک پادکست درباره عوامل روزمره مؤثر بر سلامت مغز صحبت کرده و توضیح داده است که استرس مزمن، خواب نامناسب، مصرف الکل و کمبود فعالیت ذهنی چگونه می‌توانند بر مغز اثر بگذارند.
استرس مزمن می‌تواند حافظه و تمرکز را مختل کند
به گفته بیگتی، یکی از مهم‌ترین مشکلات برای سلامت مغز، قرار گرفتن در شرایطی است که فرد دائماً تحت استرس، فشار کاری و کمبود استراحت قرار داشته باشد.
اگرچه استرس کوتاه‌مدت می‌تواند هوشیاری و عملکرد فرد را افزایش دهد، استرس طولانی‌مدت می‌تواند بخش‌هایی از مغز را که در کنترل احساسات، حافظه و تمرکز نقش دارند، تحت تأثیر قرار دهد.
این متخصص توضیح می‌دهد که در شرایط استرس مزمن، هورمون کورتیزول که در حالت طبیعی باید صبح‌ها بیشتر و شب‌ها کمتر باشد، ممکن است در طول روز در سطح نسبتاً ثابتی باقی بماند.
استرس مزمن می‌تواند بر بخش‌هایی مانند آمیگدال، هیپوکامپ و قشر پیش‌پیشانی اثر بگذارد؛ بخش‌هایی که در واکنش‌های عاطفی، حافظه و تمرکز نقش دارند.
بیگتی می‌گوید تأثیر استرس مزمن بر مراکز حافظه می‌تواند به اندازه‌ای باشد که گاهی افراد با تصور ابتلا به مشکلات جدی حافظه به کلینیک‌های حافظه ارجاع داده شوند، در حالی که عامل اصلی علائم آنها ممکن است استرس باشد.
همه افراد واقعاً به ۸ ساعت خواب نیاز دارند؟
هشت ساعت خواب معمولاً به‌عنوان میزان ایده‌آل خواب معرفی می‌شود، اما متخصصان تأکید می‌کنند نیاز افراد به خواب یکسان نیست.
بیگتی می‌گوید عدد هشت ساعت، یک میانگین است و برخی افراد ممکن است با ۶ یا ۷ ساعت خواب عملکرد مناسبی داشته باشند، در حالی که برخی دیگر به ۱۰ یا ۱۱ ساعت خواب نیاز دارند.
او توصیه می‌کند برای تنظیم ساعت داخلی بدن، زمان بیدار شدن تا حد امکان ثابت باشد.
به گفته این متخصص، بهتر است فرد هر روز تقریباً در یک ساعت مشخص از خواب بیدار شود. قرار گرفتن در معرض نور طبیعی نیز می‌تواند به تنظیم ساعت زیستی بدن کمک کند و به مغز پیام دهد که چه زمانی باید هوشیار باشد و چه زمانی برای خواب آماده شود.
بیگتی توصیه می‌کند افراد در صورت امکان صبح‌ها از خانه خارج شوند و حتی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در معرض نور طبیعی قرار بگیرند. افزایش زمان حضور در فضای باز نیز با کاهش خستگی، بی‌خوابی و برخی علائم افسردگی مرتبط دانسته شده است.
مقدار بی‌خطر الکل برای سلامت مغز وجود دارد؟
الکل می‌تواند بر بخش‌های مختلف مغز تأثیر بگذارد؛ از جمله مخچه که در حفظ تعادل نقش دارد و قشر پیش‌پیشانی که در قضاوت و تنظیم احساسات مؤثر است.
بیگتی تأکید می‌کند که الکل یک ماده مخدر است و مستقیماً بر مغز اثر می‌گذارد.
او نسبت به تبدیل مصرف الکل به یک عادت روزانه هشدار می‌دهد و می‌گوید در محیط بالینی خود افرادی را دیده که لزوماً مصرف بسیار زیادی نداشته‌اند، اما سال‌ها روزانه یک یا دو نوشیدنی الکلی همراه شام مصرف کرده‌اند و همین الگوی طولانی‌مدت نیز با آثار منفی بر مغز همراه بوده است.
توصیه این متخصص این است که مصرف الکل به بخشی از برنامه روزمره تبدیل نشود.
مغز را با افزایش سن همچنان به چالش بکشید
به گفته بیگتی، فعال نگه داشتن ذهن می‌تواند به ایجاد ذخیره شناختی کمک کند؛ ظرفیتی که ممکن است تا حدی در برابر پیامدهای پیری مغز محافظت ایجاد کند.
یادگیری یک زبان جدید، دنبال کردن یک سرگرمی، نقاشی، یادگیری مهارت‌های تازه و حفظ ارتباطات اجتماعی از جمله فعالیت‌هایی هستند که می‌توانند مغز را فعال نگه دارند.
او معتقد است هرچه فرد در طول زندگی ذخیره شناختی بیشتری ایجاد کند، احتمال برخورداری از این ظرفیت در سال‌های بعدی نیز بیشتر خواهد بود.
اگرچه هیچ راه تضمین‌شده‌ای برای پیشگیری از زوال عقل وجود ندارد، این متخصص خواب مناسب و ایجاد ذخیره شناختی را از عوامل مهم سلامت مغز می‌داند.
او همچنین اشاره می‌کند که خواب در پاک‌سازی برخی پروتئین‌هایی که ممکن است به‌صورت نادرست تا بخورند و در بیماری‌های تحلیل‌برنده عصبی تجمع پیدا کنند، نقش دارد.
سلامت مغز نباید خودش به عامل استرس تبدیل شود
بیگتی در نهایت تأکید می‌کند که هدف از توجه به سلامت مغز نباید تبدیل شدن زندگی به مجموعه‌ای از قوانین سختگیرانه برای بهینه‌سازی دائمی سلامت باشد.
به گفته او، هدف اصلی مراقبت از سلامت مغز این است که فرد بتواند زندگی خوب و رضایت‌بخشی داشته باشد.
اگر تلاش برای حفظ سلامت یا سلامت مغز باعث شود فرد از لحظات شاد، خاطرات خوب و لذت بردن از زندگی محروم شود، ممکن است این تلاش از حد تعادل خارج شده باشد.
این متخصص دو عامل مهم را برای مراقبت از سلامت مغز برجسته می‌کند: خواب کافی و باکیفیت و ایجاد ذخیره شناختی از طریق یادگیری و فعالیت ذهنی.