ابراهیم اصغری با تأکید بر ضرورت بازتاب فرهنگ فاطمی در آثار نمایشی گفت: سیره حضرت فاطمه زهرا(س) ظرفیت گسترده‌ای برای الگوسازی در زندگی زنان امروز دارد و نباید معرفی این شخصیت بزرگ به تولیدات مناسبتی محدود شود.
خبرگزاری حوزه | ابراهیم اصغری، تهیه‌کننده سینما و تلویزیون در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه فرهنگ فاطمی یکی از ظرفیت‌های مهم و کمتر استفاده‌شده در عرصه هنرهای نمایشی است، گفت: حضرت فاطمه زهرا(س) شخصیتی جامع و چندبعدی دارند که پرداختن به ابعاد مختلف زندگی ایشان می‌تواند زمینه‌ساز تولید آثار ارزشمند و اثرگذار در سینما و تلویزیون باشد. فرهنگ فاطمی صرفاً به بیان مناسبت‌های تاریخی یا بازگویی چند واقعه از زندگی آن حضرت محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از معارف اخلاقی، اجتماعی، اعتقادی و تربیتی را در بر می‌گیرد که برای جامعه امروز نیز کاربرد دارد.
وی با اشاره به اینکه هنر نمایش از ظرفیت بالایی برای انتقال مفاهیم دینی برخوردار است، اظهار کرد: سینما و تلویزیون می‌توانند مفاهیم عمیق دینی را در قالب داستان‌هایی قابل فهم و تأثیرگذار به مخاطبان منتقل کنند. گاهی یک فیلم یا مجموعه نمایشی می‌تواند مفهومی را که در چندین سخنرانی مطرح می‌شود، به شکلی ماندگار در ذهن مخاطب ثبت کند. از این منظر، پرداختن به فرهنگ فاطمی در آثار نمایشی یک انتخاب صرفاً مناسبتی نیست، بلکه ضرورتی فرهنگی و اجتماعی به شمار می‌رود.
اصغری ادامه داد: اگر بخواهیم نسل جدید با شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) ارتباط برقرار کند، باید از شیوه‌های هنری متناسب با زبان و نیازهای این نسل بهره ببریم. مخاطب امروز با حجم گسترده‌ای از محصولات فرهنگی و رسانه‌ای مواجه است و نمی‌توان انتظار داشت که تنها با شیوه‌های سنتی، همه ابعاد یک شخصیت تاریخی و دینی را بشناسد. هنر باید بتواند این مفاهیم را در قالب روایت‌های جذاب و باورپذیر ارائه کند.
فرهنگ فاطمی؛ ظرفیتی فراتر از تولید آثار مناسبتی
این تهیه‌کننده سینما و تلویزیون با تأکید بر اینکه پرداختن به شخصیت حضرت زهرا(س) نباید به ایام فاطمیه محدود شود، بیان کرد: یکی از آسیب‌های موجود در تولیدات دینی این است که گاهی مناسبت‌ها به اصلی‌ترین عامل شکل‌گیری یک اثر تبدیل می‌شوند. در چنین شرایطی، پس از پایان مناسبت، توجه رسانه‌ای نیز کاهش پیدا می‌کند؛ در حالی که شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) و آموزه‌های ایشان ظرفیت آن را دارد که در تمام طول سال موضوع آثار نمایشی قرار گیرد.
وی افزود: باید میان تولید اثری که صرفاً به یک مناسبت مذهبی پاسخ می‌دهد و اثری که یک مسئله فرهنگی و انسانی را با بهره‌گیری از معارف دینی مطرح می‌کند، تفاوت قائل شد. فرهنگ فاطمی می‌تواند در موضوعاتی مانند خانواده، تربیت فرزند، مسئولیت اجتماعی، همسرداری، عفاف، عدالت‌خواهی، دفاع از حقیقت و توجه به محرومان مورد استفاده قرار گیرد. این موضوعات مسائلی نیستند که تنها به یک دوره تاریخی تعلق داشته باشند، بلکه در زندگی امروز مردم نیز حضور دارند.
اصغری با اشاره به ضرورت توجه به کیفیت هنری آثار دینی تصریح کرد: برای آنکه یک اثر نمایشی بتواند مخاطب را با خود همراه کند، باید از ساختار داستانی مناسب، شخصیت‌پردازی دقیق و پرداخت حرفه‌ای برخوردار باشد. صرف انتخاب یک موضوع مقدس نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت یک فیلم یا مجموعه تلویزیونی باشد. مخاطب حق دارد اثری باکیفیت تماشا کند و نمی‌توان از او انتظار داشت به دلیل مذهبی بودن موضوع، ضعف‌های روایی و ساختاری یک تولید را نادیده بگیرد.
وی خاطرنشان کرد: در تولید آثار مرتبط با فرهنگ فاطمی باید پژوهش و شناخت منابع معتبر در اولویت قرار گیرد. هر اندازه شناخت عوامل تولید از شخصیت حضرت زهرا(س)، شرایط تاریخی صدر اسلام و جایگاه اجتماعی و اعتقادی ایشان بیشتر باشد، امکان ارائه تصویری دقیق‌تر و عمیق‌تر فراهم خواهد شد. البته این پژوهش باید در خدمت شکل‌گیری یک روایت هنری قرار گیرد و به شکلی ارائه نشود که اثر به مجموعه‌ای از اطلاعات تاریخی و توضیحات مستقیم تبدیل شود.
این تهیه‌کننده با بیان اینکه پرداختن به سیره اهل‌بیت(ع) نیازمند شناخت زبان هنر است، گفت: نمی‌توان صرفاً با کنار هم قرار دادن چند واقعه تاریخی، انتظار خلق یک اثر نمایشی ماندگار را داشت. هنرمند باید بتواند از دل این وقایع، موقعیت‌های انسانی و دراماتیک را شناسایی کند و آن‌ها را در قالب داستانی منسجم به مخاطب انتقال دهد. در این مسیر، احترام به شأن شخصیت‌های دینی و پرهیز از روایت‌های غیرمستند نیز اهمیت فراوانی دارد.
سیره فاطمی؛ الگویی زنده برای زنان امروز
اصغری در ادامه با تأکید بر ضرورت معرفی حضرت فاطمه زهرا(س) به‌عنوان الگویی برای زنان معاصر اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که باید در آثار نمایشی مورد توجه قرار گیرد، معرفی ابعاد مختلف شخصیت آن حضرت است. گاهی در معرفی شخصیت‌های بزرگ دینی، تنها به یک جنبه از زندگی آنان پرداخته می‌شود؛ در حالی که حضرت زهرا(س) در عرصه‌های مختلف زندگی، از جمله خانواده، تربیت، عبادت، اندیشه، مسئولیت اجتماعی و دفاع از ارزش‌ها، الگویی جامع به شمار می‌روند.
وی افزود: زنان امروز با مسائل و دغدغه‌های متنوعی روبه‌رو هستند و آثار نمایشی می‌توانند با معرفی درست سیره فاطمی، نسبت میان ارزش‌های دینی و نیازهای زندگی معاصر را روشن کنند. این الگوپردازی نباید به بیان توصیه‌های کلی و شعاری محدود شود، بلکه لازم است مخاطب در جریان یک داستان نمایشی با شیوه مواجهه حضرت زهرا(س) با مسائل زندگی آشنا شود و بتواند از آن برای شناخت بهتر مسئولیت‌ها و انتخاب‌های خود بهره بگیرد.
این تهیه‌کننده ادامه داد: یکی از ویژگی‌های مهم شخصیت حضرت فاطمه(س)، جامعیت ایشان است. آن حضرت در عین توجه به خانواده و مسئولیت‌های مربوط به آن، از مسائل اجتماعی و سرنوشت جامعه اسلامی غافل نبودند. چنین تصویری می‌تواند برای زنان امروز بسیار راهگشا باشد؛ زیرا نشان می‌دهد که حضور مؤثر در خانواده و جامعه الزاماً در تقابل با یکدیگر قرار ندارند و می‌توان میان مسئولیت‌های مختلف زندگی تعادل برقرار کرد.
اصغری با بیان اینکه الگوسازی از شخصیت‌های دینی باید متناسب با اقتضائات زمانه صورت گیرد، گفت: نسل امروز نیازمند شناخت الگوهایی است که بتواند با زندگی واقعی خود ارتباطی ملموس برقرار کند. اگر قرار است حضرت زهرا(س) به‌عنوان الگوی زن مسلمان معرفی شوند، باید ابعاد مختلف شخصیت ایشان به‌درستی تبیین شود. مخاطب باید بداند که سیره فاطمی تنها مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی نیست، بلکه شیوه‌ای برای اندیشیدن، انتخاب کردن و مسئولیت‌پذیری در زندگی است.
وی تصریح کرد: در این زمینه، سینما و تلویزیون وظیفه دارند از کلیشه‌های رایج فاصله بگیرند. شخصیت زن در آثار دینی نباید تنها در چارچوب چند نقش محدود تعریف شود. لازم است توانایی‌های فکری، معنوی، اخلاقی و اجتماعی زنان با الهام از سیره حضرت زهرا(س) مورد توجه قرار گیرد. چنین رویکردی می‌تواند به تقویت هویت زن مسلمان کمک کند و در عین حال تصویری قابل فهم برای مخاطبان مختلف ارائه دهد.
ضرورت حمایت از تولیدات نمایشی با محوریت سیره اهل‌بیت(ع)
این تهیه‌کننده سینما و تلویزیون با اشاره به مسئولیت نهادهای فرهنگی در زمینه تولید آثار دینی بیان کرد: تولید یک اثر نمایشی با محوریت شخصیت‌های بزرگ دینی، به برنامه‌ریزی و حمایت جدی نیاز دارد. چنین آثاری معمولاً به پژوهش گسترده، نویسندگی توانمند، طراحی صحنه و لباس متناسب با دوره تاریخی و بهره‌گیری از عوامل حرفه‌ای نیازمند هستند. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت که بدون تأمین امکانات و حمایت‌های لازم، آثار شاخص و ماندگاری در این حوزه تولید شود.
وی افزود: نهادهای فرهنگی و رسانه‌ای باید برای تولید آثار مرتبط با فرهنگ فاطمی برنامه‌ای مستمر داشته باشند. اگر قرار است در این زمینه به نتیجه برسیم، نباید همه فعالیت‌ها به چند برنامه تلویزیونی یا تولیدات محدود در ایام فاطمیه خلاصه شود. لازم است از مرحله ایده‌پردازی و نگارش فیلمنامه تا تولید و عرضه اثر، یک مسیر مشخص و هدفمند طراحی شود.
اصغری با تأکید بر اهمیت حضور نویسندگان و کارگردانان توانمند در این عرصه اظهار کرد: موضوعات دینی به دلیل جایگاه اعتقادی و فرهنگی خود، حساسیت‌های ویژه‌ای دارند و همین مسئله مسئولیت عوامل تولید را افزایش می‌دهد. هنرمند باید در کنار برخورداری از دانش و مهارت حرفه‌ای، شناخت مناسبی از موضوعی داشته باشد که قصد روایت آن را دارد. همکاری میان پژوهشگران حوزه دین و فعالان سینما و تلویزیون می‌تواند به ارتقای کیفیت این آثار کمک کند.
وی ادامه داد: یکی دیگر از ضرورت‌ها، توجه به مخاطب کودک و نوجوان است. اگر می‌خواهیم فرهنگ فاطمی در نسل‌های آینده استمرار پیدا کند، باید از همان دوران کودکی زمینه آشنایی با شخصیت حضرت زهرا(س) فراهم شود. تولید انیمیشن، فیلم‌های کوتاه، مجموعه‌های تلویزیونی و آثار نمایشی ویژه نوجوانان می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد. البته این تولیدات باید با زبان و ساختار متناسب با گروه سنی مخاطب ساخته شوند تا بتوانند ارتباطی واقعی با آنان برقرار کنند.
این تهیه‌کننده بیان کرد: نباید تصور کنیم که پرداختن به موضوعات دینی تنها برای مخاطبان مذهبی جذابیت دارد. مفاهیمی مانند محبت، ایثار، صداقت، عدالت‌خواهی، مسئولیت‌پذیری و احترام به خانواده، ارزش‌هایی انسانی هستند که می‌توانند مخاطبان گسترده‌ای را با خود همراه کنند. هنر زمانی موفق خواهد بود که بتواند این مفاهیم را در قالب داستانی جذاب و بدون تحمیل پیام به مخاطب ارائه دهد.
اصغری در پایان تأکید کرد: فرهنگ فاطمی سرمایه‌ای ارزشمند برای جامعه اسلامی است و سینما و تلویزیون نباید از ظرفیت‌های گسترده آن غافل بمانند. معرفی حضرت فاطمه زهرا(س) به نسل امروز، تنها با بیان فضائل و برگزاری برنامه‌های مناسبتی محقق نمی‌شود، بلکه به روایت هنرمندانه و مستمر از سیره ایشان نیاز دارد. اگر بتوانیم شخصیت آن حضرت را با زبانی دقیق، جذاب و متناسب با نیازهای جامعه معرفی کنیم، آثار نمایشی می‌توانند در تقویت هویت دینی، تحکیم بنیان خانواده و الگوسازی برای زنان و دختران نقش مؤثری ایفا کنند.