برای سنگ کلیه چی نخوریم؟ راهنمای کامل غذاهایی که بیماران سنگ کلیه باید محدود کنند. همراه با تمام نکات احتیاطی برای پیشگیری از عود سنگ کلیه.
اگر سنگ کلیه دارید یا نگران بازگشت آن هستید احتمالا این سوال به‌طور مداوم در ذهن‌تان تکرار می‌شود که برای سنگ کلیه چی نخوریم؟ پاسخ چنین سوالی درباره پرهیز غذایی به نوع سنگ بستگی دارد زیرا بعضی انواع رژیم غذایی فقط برای انواع خاصی از سنگ ضروری هستند. در این مقاله مهم‌ترین خوراکی‌هایی را که باید محدود کنید و نکات مربوط به تغذیه هنگام درد سنگ کلیه مرور می‌کنیم.
چرا نوع سنگ کلیه در انتخاب غذا مهم است؟
سنگ کلیه انواع مختلفی دارد و توصیه‌های غذایی برای همه آنها یکسان نیست. نوع سنگ، نتایج آزمایش ادرار و شرایط سلامت فرد مشخص می‌کنند که کدام مواد غذایی باید محدود شوند.
سنگ‌های کلسیمی (اگزالات کلسیم و فسفات کلسیم)
یکی از انواع شایع سنگ کلیه، سنگ‌های کلسیمی هستند، اما توصیه‌های غذایی برای همه آنها یکسان نیست. اگر سنگ اگزالات کلسیم دارید ممکن است لازم باشد مصرف خوراکی‌های پراگزالات مانند اسفناج، بادام و بادام‌زمینی را محدود کنید.
کاهش مصرف نمک و پرهیز از زیاده‌روی در پروتئین حیوانی نیز اهمیت دارد. در سنگ فسفات کلسیم، کنترل مصرف نمک و دریافت متعادل پروتئین مهم است. در هر دو نوع کلسیم غذایی را بدون توصیه پزشک حذف نکنید.
سنگ‌های اسید اوریک
سنگ‌های اسید اوریک معمولا در ادرار اسیدی تشکیل می‌شوند. مصرف زیاد گوشت قرمز، جگر و برخی غذاهای دریایی پرپورین (موادی که در بدن به اسید اوریک تبدیل می‌شوند.) نیز می‌تواند خطر تشکیل این سنگ‌ها را افزایش دهد. در برخی افراد علاوه بر اصلاح رژیم غذایی، درمان دارویی نیز لازم است.
سنگ‌های استروویت و سیستین
برخلاف سنگ‌های اسید اوریک، سنگ‌های استروویت معمولا با عفونت ادراری مرتبط‌اند و به درمان پزشکی نیاز دارند. در مقابل سنگ‌های سیستین زمینه ارثی دارند و ممکن است به برنامه اختصاصی شامل کاهش نمک و افزایش دریافت مایعات نیاز داشته باشند.
غذاهای پراگزالات را محدود کنید
اگزالات ماده‌ای طبیعی در بعضی غذاهاست که می‌تواند در افراد مستعد منجر به تشکیل سنگ اگزالات کلسیم شود. محدودکردن خوراکی‌های پراگزالات بیشتر برای افرادی اهمیت دارد که این نوع سنگ را دارند یا دفع اگزالات ادرارشان بالاست؛ سایر افراد لزوما به چنین محدودیتی نیاز ندارند.
اسفناج و سبزیجات برگ‌دار پراگزالات
اسفناج و چغندر از منابع پراگزالات هستند. اگر سنگ اگزالات کلسیم دارید مقدار مصرف آنها را با توجه به توصیه متخصص تنظیم کنید؛ نیازی به حذف همه سبزیجات نیست.
آجیل و مغزها (بادام، بادام‌زمینی و…)
بادام و بادام‌زمینی اگزالات دارند. پس در مصرف آنها زیاده‌روی نکنید. البته میزان اگزالات در انواع مغزها متفاوت است و حذف کامل این گروه غذایی ضروری نیست.
شکلات و فرآورده‌های کاکائویی
کاکائو و برخی محصولات شکلاتی اگزالات قابل‌توجهی دارند. اگر مستعد سنگ اگزالات کلسیم هستید خرید شکلات تلخ و مصرف زیاد و مکرر آن را محدود کنید.
چای سیاه و دمنوش‌های پراگزالات
چای سیاه یکی از منابع اگزالات است. اگر سنگ اگزالات کلسیم دارید و چای بخش عمده مایعات روزانه‌تان را تشکیل می‌دهد مقدار مصرف آن را بررسی کنید. ترکیبات دمنوش‌ها متفاوت است و همه آنها شواهد کافی برای کمک به دفع سنگ ندارند. برای اطلاعات بیشتر مقاله بهترین دمنوش برای دفع سنگ کلیه را بخوانید.
مصرف نمک و غذاهای پرسدیم را کم کنید
سدیم یکی از اجزای نمک خوراکی است که در بسیاری از غذاهای آماده و بسته‌بندی‌شده نیز وجود دارد. زیاده‌روی در خرید نمک و مصرف آن می‌تواند دفع کلسیم از ادرار را افزایش دهد و خطر تشکیل سنگ‌های کلسیمی را بیشتر کند.
تنقلات شور، چیپس و کنسروها
چیپس، پفک، خیارشور و بسیاری از کنسروها سدیم زیادی دارند. مصرف آنها را محدود کنید و برچسب تغذیه‌ای محصولات را بخوانید. برای طعم‌دادن به غذا از سبزی‌های معطر، ادویه‌های بدون نمک، آبلیمو یا آبغوره استفاده کنید.
فست‌فود و غذاهای آماده
پیتزا، سوسیس و کالباس، غذاهای نیمه‌آماده و بعضی سس‌های صنعتی معمولا سدیم زیادی دارند. مصرف آنها را کاهش دهید و بیشتر سراغ غذاهای خانگی با نمک کنترل‌شده بروید.
پروتئین حیوانی زیاد را کنترل کنید
مصرف بیش‌ازحد پروتئین حیوانی ممکن است خطر برخی سنگ‌ها، به‌ویژه سنگ اسید اوریک، را افزایش دهد. هدف مصرف متعادل پروتئین است، نه حذف کامل آن.
گوشت قرمز و فرآورده‌های گوشتی
گوشت قرمز و احشای حیوانی مانند جگر از منابع پورین هستند و مصرف زیاد آنها برای افراد مبتلا به سنگ اسید اوریک اهمیت بیشتری دارد. سوسیس و کالباس نیز معمولا سدیم زیادی دارند.
غذاهای دریایی پرپورین (مخصوص سنگ اسید اوریک)
ماهی‌های ساردین، آنچوی و برخی صدف‌های خوراکی پورین زیادی دارند. اگر سنگ اسید اوریک دارید میزان مصرف آنها را متناسب با شرایط خود تنظیم کنید.
لبنیات را کامل حذف نکنید
اگر سنگ کلیه دارید معمولا نیازی نیست شیر، ماست و پنیر را کاملا کنار بگذارید. کلسیم غذایی در مقدار مناسب می‌تواند در روده به اگزالات متصل شود و جذب آن را کاهش دهد.
چنان‌چه بیماری زمینه‌ای دارید یا مکمل کلسیم مصرف می‌کنید، درباره مقدار و زمان مناسب مصرف آن با پزشک مشورت کنید؛ زیرا دریافت کلسیم از غذا با مصرف مکمل یکسان نیست.
نوشیدنی‌ها و مکمل‌هایی که باید مراقبشان بود
آب برای تامین مایعات روزانه انتخاب مناسبی است، اما مصرف بعضی نوشیدنی‌ها و مکمل‌ها نیز نیاز به توجه دارد.
نوشابه‌های گازدار و نوشیدنی‌های شیرین
استفاده زیاد نوشابه‌های گازدار شیرین و نوشیدنی‌های حاوی قند افزوده انتخاب مناسبی برای افراد مستعد سنگ کلیه نیست. بهتر است آب را نوشیدنی اصلی روزانه خود قرار دهید.
مکمل ویتامین C با دوز بالا
این موضوع به معنی حذف میوه‌ها و سبزیجات حاوی ویتامین C نیست؛ نگرانی اصلی مصرف بیش‌ازحد مکمل‌های ویتامین C است. پس اگر سابقه سنگ اگزالات کلسیم دارید پیش از مصرف مکمل با دوز بالا با پزشک مشورت کنید.
مصرف الکل
ارتباط مصرف الکل با خطر تشکیل سنگ کلیه به میزان مصرف و شرایط فرد بستگی دارد و نمی‌توان آن را به‌طور قطعی عامل ایجاد سنگ دانست. اگر سنگ اسید اوریک دارید، درباره تاثیر مصرف الکل بر وضعیت خود، نظر پزشک را بپرسید.
در زمان درد حاد سنگ کلیه چه چیزهایی را موقتا کنار بگذاریم؟
اگر می‌پرسید برای درد سنگ کلیه چی نخوریم، بهتر است هنگام درد از مصرف زیاد غذاهای شور، نوشیدنی‌های شیرین و وعده‌های غذایی سنگین پرهیز کنید. البته هیچ‌کدام از این محدودیت‌ها به‌تنهایی درد را برطرف نمی‌کنند یا دفع سنگ را تضمین نمی‌کنند.
در این شرایط آب را متناسب با نیاز بدن و توصیه پزشک بنوشید. نوشیدن حجم بسیار زیاد آب در مدت کوتاه روش مطمئنی برای دفع سریع سنگ نیست؛ زیرا امکان دفع خودبه‌خودی به اندازه و محل سنگ بستگی دارد.
مهم‌تر از محدودیت غذایی توجه به علائم هشدار است. اگر درد شدید یا مداوم، تب و لرز، استفراغ مکرر یا مشکل در دفع ادرار دارید، فورا به مرکز درمانی مراجعه کنید؛ این علائم ممکن است به بررسی و درمان فوری نیاز داشته باشند.
برای آشنایی بیشتر مقاله ۱۶ درمان خانگی برای کاهش درد سنگ کلیه را بخوانید و توجه داشته باشید که روش‌های خانگی جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیستند.
اشتباهات رایج در رژیم غذایی بیماران سنگ کلیه
برای پیشگیری از سنگ کلیه بعضی تغییرات غذایی ممکن است غیرضروری یا حتی نامناسب باشند. بنابراین جواب سوال برای جلوگیری از سنگ کلیه چی نخوریم؟ به این سادگی‌ها هم نیست.
حذف کامل لبنیات بدون توصیه پزشک، کنارگذاشتن همه خوراکی‌های حاوی اگزالات به‌جای محدودکردن منابع پراگزالات و کاهش مصرف آب و مایعات از جمله این اشتباهات هستند. همچنین کم‌کردن نوشیدنی‌های شیرین زمانی تاثیر بیشتری می‌گذارد که آب کافی جایگزین آنها شود مگر اینکه پزشک به دلیل شرایط خاص سلامت مصرف مایعات را محدود کرده باشد.
جمع‌بندی
برای پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه لازم نیست گروه‌های غذایی را خودسرانه حذف کنید. مصرف نمک و پروتئین حیوانی را متعادل نگه دارید و در صورت ابتلا به سنگ اگزالات کلسیم درباره محدودکردن خوراکی‌های پراگزالات با پزشک مشورت کنید و لبنیات را بدون توصیه پزشکی کنار نگذارید. شناخت نوع سنگ و تنظیم رژیم غذایی بر اساس شرایط بدنی، به انتخاب محدودیت‌های مناسب و کاهش خطر عود کمک می‌کند.