ورزش یکی از راهکارهای مؤثر برای کنترل قند خون، به‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت است. فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، شنا و تمرینات قدرتی به عضلات کمک می‌کنند از گلوکز به‌عنوان منبع انرژی استفاده کنند و حساسیت بدن به انسولین را بهبود ببخشند.
به‌گزارش انتخاب و به نقل از انلی‌مای‌هلث؛ با این حال، بعضی افراد پس از ورزش، هنگام اندازه‌گیری قند خون متوجه افزایش آن می‌شوند؛ اتفاقی که ممکن است عجیب به نظر برسد.
به گفته متخصص غدد و دیابت، افزایش موقت قند خون پس از فعالیت بدنی همیشه نگران‌کننده نیست و به نوع، شدت و مدت ورزش، میزان انسولین و وضعیت کنترل قند خون بستگی دارد.
چرا قند خون بعد از ورزش بالا می‌رود؟
یکی از دلایل اصلی این اتفاق، ترشح هورمون‌های استرس مانند آدرنالین و کورتیزول است.
هنگام فعالیت بدنی، عضلات به انرژی بیشتری نیاز دارند. برای تأمین این انرژی، کبد مقداری از گلوکز ذخیره‌شده را وارد جریان خون می‌کند و حتی ممکن است گلوکز جدید تولید کند.
در ورزش‌های شدید، ترشح هورمون‌های استرس باعث می‌شود کبد گلوکز بیشتری آزاد کند. گاهی مقدار گلوکز آزادشده از میزان مصرف آن توسط عضلات بیشتر می‌شود و در نتیجه قند خون به‌طور موقت افزایش پیدا می‌کند.
۱. ورزش‌های شدید می‌توانند قند خون را بالا ببرند
همه فعالیت‌های ورزشی تأثیر یکسانی بر قند خون ندارند.
ورزش‌های متوسط مانند پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری و شنا معمولاً به عضلات کمک می‌کنند گلوکز بیشتری جذب کنند و در نتیجه قند خون کاهش پیدا می‌کند.
اما فعالیت‌های شدید مانند دو سرعت، تمرینات تناوبی با شدت بالا (HIIT) و وزنه‌برداری سنگین ممکن است با تحریک ترشح آدرنالین، باعث افزایش موقت قند خون شوند.
این افزایش لزوماً به معنای آسیب‌رسان بودن ورزش نیست و معمولاً پس از استراحت و بازگشت بدن به حالت طبیعی کاهش می‌یابد.
۲. نقش کبد در افزایش قند خون هنگام ورزش
کبد نقش مهمی در تنظیم قند خون هنگام فعالیت بدنی دارد.
زمانی که عضلات به انرژی بیشتری نیاز دارند، کبد با تجزیه گلیکوژن (ذخیره قند بدن)، گلوکز را وارد جریان خون می‌کند. این فرایند «گلیکوژنولیز» نام دارد.
کبد همچنین می‌تواند از مواد دیگر، گلوکز جدید تولید کند.
این سازوکار به جلوگیری از افت بیش از حد قند خون هنگام ورزش کمک می‌کند. اما در افراد مبتلا به دیابت، به‌ویژه کسانی که مقاومت به انسولین دارند یا انسولین کافی در بدنشان وجود ندارد، ممکن است گلوکز آزادشده به‌درستی مصرف نشود و قند خون افزایش یابد.
۳. ورزش صبحگاهی ممکن است قند خون را افزایش دهد
برخی افراد هنگام ورزش در ساعات اولیه صبح، افزایش قند خون را تجربه می‌کنند.
این موضوع می‌تواند با پدیده‌ای به نام «اثر سپیده‌دم» مرتبط باشد؛ وضعیتی که در آن قند خون به دلیل تغییرات هورمونی، در ساعات ابتدایی صبح به‌طور طبیعی افزایش پیدا می‌کند.
هورمون‌هایی مانند کورتیزول و هورمون رشد، کبد را به آزادسازی گلوکز تحریک می‌کنند تا بدن برای شروع فعالیت روزانه آماده شود. ورزش در این ساعات ممکن است این افزایش را تشدید کند.
۴. کم‌آبی بدن نیز می‌تواند قند خون را افزایش دهد
هنگام ورزش، بدن از طریق تعریق آب از دست می‌دهد. اگر این مایعات به‌اندازه کافی جایگزین نشوند، حجم خون کاهش پیدا می‌کند و غلظت گلوکز در خون افزایش می‌یابد.
کم‌آبی همچنین فشار بیشتری به بدن وارد می‌کند و کنترل قند خون را دشوارتر می‌سازد.
بنابراین نوشیدن آب کافی قبل، حین و بعد از ورزش اهمیت زیادی دارد.
۵. ورزش با قند خون بالا همیشه بی‌خطر نیست
افراد مبتلا به دیابت باید پیش از شروع ورزش، وضعیت قند خون خود را بررسی کنند.
در صورت کمبود انسولین، به‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت نوع یک، ورزش شدید ممکن است باعث افزایش بیشتر قند خون شود.
اگر قند خون بسیار بالا باشد و کتون در بدن وجود داشته باشد، ورزش کردن می‌تواند خطرناک باشد و احتمال بروز کتواسیدوز دیابتی (DKA) را افزایش دهد. این وضعیت یک عارضه جدی و نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است.
چگونه از افزایش قند خون بعد از ورزش جلوگیری کنیم؟
افزایش موقت قند خون به این معنا نیست که باید ورزش را کنار بگذارید. با رعایت چند نکته می‌توانید واکنش بدن خود را بهتر کنترل کنید:
چه زمانی باید نگران افزایش قند خون باشیم؟
افزایش موقت قند خون پس از ورزش همیشه خطرناک نیست، اما اگر این افزایش به‌طور مکرر اتفاق بیفتد، باید بررسی شود.
علائمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، تهوع و خستگی غیرعادی نیز نباید نادیده گرفته شوند.
افراد مبتلا به دیابت بهتر است در صورت تکرار افزایش قند خون پس از ورزش، با پزشک مشورت کنند تا در صورت نیاز، زمان‌بندی وعده‌های غذایی، شدت تمرینات یا داروهایشان تنظیم شود.
جمع‌بندی
ورزش همیشه باعث کاهش فوری قند خون نمی‌شود. اگرچه عضلات هنگام فعالیت بدنی گلوکز بیشتری مصرف می‌کنند، کبد و هورمون‌های استرس نیز بر میزان قند خون تأثیر می‌گذارند.
بنابراین افزایش موقت قند خون پس از ورزش، به‌ویژه تمرینات شدید، می‌تواند واکنشی طبیعی از سوی بدن باشد. شناخت این واکنش‌ها و انتخاب فعالیت بدنی متناسب با شرایط جسمی، به افراد مبتلا به دیابت کمک می‌کند با ایمنی بیشتری ورزش کنند و قند خون خود را بهتر مدیریت کنند.