ارومیه- آذربایجان‌غربی با بیش از ۵۰ نوع ماده معدنی،استخراج سالانه بیش از ۲۰ میلیون تن از قطب های معادن کشور محسوب می شود، ظرفیتی که چالش‌هایی از جمله کمبود سرمایه‌گذار، خام‌فروشی روبه روست.
خبرگزاری مهر، گروه استانها- سکینه اسمی: آذربایجان غربی همچنین دارای ۳ معدن طلا با ذخیره قطعی بیش از ۳۳ میلیون تن کانسنگ طلا، ۲۶ معدن آهن با ذخیره ۸ هزار و ۸۵۱ میلیون تن و ۳ معدن کرومیت با ذخیره ۲۲۴ هزار تن است که از مهمترین معادن استان نیز به شمار می‌روند.
ویژگی‌های زمین‌شناسی به ویژه در برداشتن دو پهنه ساختاری رسوبی آذربایجان زاگرس سبب شده کانی‌سازی متنوعی از مواد معدنی از جمله میکا، طلا، نقره، جیوه، کرومیت، مس، انواع سنگ‌های ساختمانی و پوکه معدنی سیلیس، دولومیت، تیتان و انواع متنوعی از سنگ‌های تزئینی مرمر، تراورتن، مرمریت، چینی و گرانیت و فلدسپات، ذغال سنگ خاک نسوز… به‌عنوان ذخایر و ثروتی کم‌نظیر در استان به وجود آید.
این استان از لحاظ تنوع و غنای مواد معدنی، رتبه سوم کشوری را به خود اختصاص داده و ۵۲ نوع از ۶۸ ماده معدنی شناسایی شده در کشور در این استان شناسایی شده که ۲۰ نوع آن در مرحله اکتشاف و ۳۱ نوع در مرحله بهره‌برداری است.
زیر پهنه‌های زمین آذربایجان‌غربی، ذخایری نهفته است که می‌تواند فراتر از استخراج مواد خام، به موتور محرک تولید، اشتغال و سرمایه‌گذاری در استان تبدیل شود. تنوع مواد معدنی، وجود ذخایر ارزشمند فلزی و غیرفلزی و موقعیت جغرافیایی استان، مزیت‌هایی است که در صورت پیوند با صنایع فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش، می‌تواند سهم بخش معدن را در اقتصاد منطقه افزایش دهد.
با این حال، فاصله میان ظرفیت‌های زمین‌شناسی و ارزش اقتصادی حاصل از آنها همچنان یکی از مسائل مهم این بخش است. استخراج مواد معدنی، بدون توسعه صنایع پایین‌دستی و ایجاد ارزش افزوده، نمی‌تواند تمام منافع اقتصادی این ذخایر را نصیب استان کند؛ به‌ویژه آنکه بخشی از معادن موجود همچنان غیرفعال‌اند و برای ورود به چرخه تولید به سرمایه‌گذاری جدید نیاز دارند.
آذربایجان‌غربی با شناسایی ۵۱ نوع از ۶۸ نوع ماده معدنی شناخته‌شده کشور، از استان‌های شاخص در تنوع معدنی به شمار می‌رود. سیلیس، طلا، باریت، میکا، مس، تیتان، نقره و انواع سنگ‌های تزئینی از جمله گرانیت، تراورتن، مرمر و بازالت، بخشی از ذخایر معدنی این استان را تشکیل می‌دهند؛ ذخایری که ظرفیت توسعه فعالیت‌های معدنی و صنایع وابسته را فراهم کرده‌اند.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت آذربایجان‌غربی، بیش از یک میلیارد و ۲۷۸ میلیون تن ذخیره معدنی در استان شناسایی شده است. همچنین ظرفیت استخراج سالانه معادن استان بیش از ۲۰ میلیون تن برآورد می‌شود؛ ظرفیتی که بهره‌برداری مؤثر از آن، به نوسازی تجهیزات، تأمین منابع مالی و توسعه واحدهای فرآوری وابسته است.
۱۰۸ معدن در انتظار ورود سرمایه‌گذاران
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت آذربایجان‌غربی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه معدنی استان اظهار کرد: آذربایجان‌غربی از نظر تنوع مواد معدنی، سومین استان کشور است و تاکنون بیش از ۵۰ نوع ماده معدنی در آن شناسایی شده است.
سخاوت خیرخواه افزود: ذخایر معدنی شناسایی‌شده استان شامل ۳۵ معدن فلزی با ذخیره ۱۱۸ میلیون تن، ۱۹۲ معدن سنگ‌های تزئینی با ذخیره ۶۳ میلیون تن، ۱۹ معدن سیلیس با ذخیره بیش از ۱۹ میلیون تن و سه معدن طلا با ذخیره ۵۲ میلیون تن کانسنگ است.
وی با اشاره به اهمیت ذخایر طلا در استان خاطرنشان کرد: حدود ۳۰ درصد ذخایر شناسایی‌شده طلای کشور در آذربایجان‌غربی قرار دارد و استان با برخورداری از ذخایر قابل توجه سیلیس، از قطب‌های تولید این ماده معدنی در کشور محسوب می‌شود.
مدیرکل صمت آذربایجان‌غربی با بیان اینکه ۵۱۲ معدن در استان شناسایی شده است، گفت: از این تعداد، ۴۰۴ معدن فعال هستند و ۱۰۸ معدن نیز برای ورود سرمایه‌گذاران جدید و فعالسازی ظرفیت‌های خود به حمایت و سرمایه‌گذاری نیاز دارند.
خیرخواه ادامه داد: برای بازگرداندن معادن غیرفعال به چرخه تولید، مزایده‌های عمومی برگزار می‌شود و در ۱۸ ماه اخیر، با برگزاری سه مزایده، ۳۳ معدن غیرفعال در استان تعیین تکلیف شده و به چرخه فعالیت بازگشته‌اند.
وی با اشاره به ظرفیت استخراج سالانه معادن استان بیان کرد: ظرفیت استخراج سالانه مواد معدنی در آذربایجان‌غربی بیش از ۲۰ میلیون تن است و با تکمیل عملیات اکتشاف و شناسایی ذخایر جدید، امکان افزایش این ظرفیت نیز وجود دارد.
واریز نزدیک به ۲ همت حقوق دولتی در نیمه نخست سال
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت آذربایجان‌غربی با اشاره به درآمدهای حاصل از فعالیت‌های معدنی اظهار کرد: پیش بینی می‌شود در سال جاری نزدیک به سه هزار میلیارد تومان حقوق دولتی از معادن استان وصول و به خزانه ملی واریز شود که تاکنون، نزدیک به ۲ هزار میلیارد تومان حقوق دولتی از بهره‌برداران معادن دریافت و به خزانه ملی واریز شده است.
وی همچنین از صدور ۳۸ پروانه معدنی در نیمه نخست سال جاری خبر داد و گفت: تسریع در بررسی و تعیین تکلیف گزارش‌های پایانی و برگزاری مزایده‌های عمومی از اقداماتی بوده که برای تعیین تکلیف محدوده‌های معدنی و تسهیل فعالیت بهره‌برداران دنبال شده است.
مدیرکل صمت آذربایجان‌غربی با اشاره به اشتغال زایی معادن فعال‌شده اظهار کرد: با بازگشت معادن به چرخه فعالیت، ۵۰۹ نفر مشغول به کار شده‌اند و در مجموع بیش از پنج هزار نفر در معادن استان اشتغال دارند.
خیرخواه با اشاره به جایگاه سنگ‌های تزئینی در ساختار معدنی استان گفت: حدود ۳۹ درصد معادن استان را معادن سنگ‌های تزئینی تشکیل می‌دهند و ۱۴۷ معدن از این نوع فعال هستند.
وی افزود: ذخیره قطعی معادن سنگ‌های تزئینی استان حدود ۶۶ میلیون تن برآورد می‌شود و این معادن با استخراج سالانه حدود دو میلیون تن، سهم قابل توجهی از تولید مواد معدنی استان را به خود اختصاص داده‌اند.
خیرخواه با بیان اینکه سنگ‌های تزئینی از جمله ظرفیت‌هایی هستند که توسعه فرآوری آنها می‌تواند ارزش اقتصادی بیشتری در مقایسه با فروش مواد خام ایجاد کند، عنوان کرد:» تولید محصولات نهایی، ارتقای کیفیت برش و پرداخت، توسعه بسته‌بندی و ایجاد بازارهای صادراتی، از مسیرهایی است که می‌تواند سهم این بخش را در اشتغال و درآمد استان افزایش دهد.
وی با بیان اینکه ۱۴۷ معدن سنگ تزئینی فعال است و ۵۰ معدن سنگ نیازمند ورود سرمایه گذار جدید است؛ گفت: ۶۶ میلیون تن با سهم ۳و نیم درصدی از ذخیره قطعی معادن استان، ذخیره قطعی معادن سنگ های تزئینی است و سالانه با ۲ میلیون تن استخراج سهم ۱۰ درصدی استخراج معادن استان را معادن سنگ های تزئینی به خود اختصاص داده است.
توسعه فرآوری و نوسازی ماشین‌آلات در دستور کار
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت آذربایجان‌غربی، فعال سازی معادن، جلوگیری از خام فروشی و تکمیل زنجیره ارزش مواد معدنی را از مهمترین برنامه‌های این اداره‌کل در سال جاری عنوان کرد و گفت: در همین راستا، عملیات اجرایی احداث چند واحد فرآوری، به‌ویژه در حوزه سیلیس و سنگ‌های تزئینی، در استان آغاز شده است تا زمینه افزایش ارزش افزوده، بهبود بهره‌وری و توسعه فعالیت‌های معدنی فراهم شود.
وی نوسازی تجهیزات و تسهیل تامین ماشین‌آلات را از دیگر محورهای حمایت از بخش معدن دانست و افزود: واردات ماشین‌آلات معدنی با عمر کمتر از پنج سال بدون محدودیت انجام می‌شود و واردات ماشین‌آلات با عمر کمتر از ۱۰ سال نیز با توجه به تناژ استخراج سالانه و در چارچوب ضوابط قانونی تسهیل شده است.
خیرخواه با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای رفع موانع فعالیت معادن اظهار کرد: شورای معادن استان و کارگروه تعامل به‌صورت منظم برگزار می‌شود و در هر نشست، بیش از ۳۰ موضوع مرتبط با توسعه معادن و رفع مشکلات بهره‌برداران بررسی و درباره آنها تصمیم‌گیری می‌شود.
وی ادامه داد: تعیین تکلیف محدوده‌های اکتشافی و رسیدگی به وضعیت معادن راکد از دیگر اقداماتی است که برای کاهش موانع سرمایه‌گذاری و بازگشت ظرفیت‌های غیرفعال به چرخه تولید انجام شده است.
خیرخواه با اشاره به برنامه‌های اداره‌کل صمت برای نوسازی تجهیزات معادن تصریح کرد: تسهیل واردات ماشین‌آلات معدنی و رفع موانع صدور مجوزهای معدنی، دو محور اصلی حمایت از بخش معدن در سال جاری است.
مدیرکل صمت استان ادامه داد: در راستای نوسازی تجهیزات معادن، واردات ماشین‌آلات معدنی با عمر کمتر از پنج سال بدون محدودیت انجام می‌شود و واردات ماشین‌آلات با عمر کمتر از ۱۰ سال نیز با در نظر گرفتن تناژ استخراج سالانه و بر اساس ضوابط قانونی تسهیل شده است.
صدور مجوزهای معدنی در مسیر الکترونیکی
مدیرکل صمت آذربایجان‌غربی درباره روند صدور مجوزهای معدنی نیز گفت: در سال گذشته ۱۸ پروانه اکتشاف و ۳۹ پروانه بهره‌برداری معدنی صادر شده است و تمامی مجوزهای معدنی به‌صورت الکترونیکی صادر می‌شود و پس از دریافت استعلام‌ها و موافقت دستگاه‌های ذی‌ربط، مراحل صدور مجوز در اداره‌کل دنبال می‌شود.
وی با بیان اینکه نیمه نخست امسال با تسریع و تعیین تکلیف گزارش های پایانی و برگزاری مزایده عمومی، ۳۸ پروانه معدنی صادر شده است و ۳۳ معدن نیز طی یک سال اخیر فعالسازی و به چرخه فعالیت برگشته است، در معادن فعال شده ۵۰۹ نفر مشغول به کار شده‌اند این در حالی است که بالغ بر ۵ هزار نفر در معادن استان مشغول به کار هستند.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت آذربایجان‌غربی با اشاره به صدور نخستین مجوز تولید کامیون کشنده در استان اظهار کرد: این اقدام در راستای تکمیل زنجیره تولید و ارزش در بخش معدن و همچنین توسعه صنعت شیشه‌سازی استان صورت گرفته است.
وی با اشاره به ظرفیت‌ها و ارزش بالای ذخایر معدنی جنوب استان، حراست و حفاظت از مواد معدنی شهرستان تکاب را از اولویت‌های مهم دانست و اظهار کرد: فرآوری مواد معدنی در شهرستان جزو اولویت هاست در شرایط فعلی کشور، صیانت از دارایی‌ها و سرمایه‌های ملی یک ضرورت است و باید با برنامه‌ریزی و نظارت دقیق از ذخایر معدنی کشور حفاظت کرد.
آذربایجان غربی با بیش از ۵۰ نوع ماده معدنی یکی از سه قطب معدنی کشور به شمار می‌رود، ظرفیتی که به‌عنوان شاه‌کلید توسعه اقتصادی استان می‌تواند زمینه‌ساز توسعه روزافزون باشد.
هم اکنون از ۶۸ نوع ماده معدنی شناسایی‌شده در کشور، ۵۱ نوع آن در آذربایجان غربی موجود بوده و این استان در زمینه مواد معدنی باریت، طلا، میکا و سنگ‌های تزئینی بیشترین تولید کشور را به خود اختصاص داده است.